علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٥ - گزارشی از تحلیل مضامین ادعیه ماه رجب براساس مصباح المتهجد شیخ طوسی
٣. اقتباس: آیات اقتباسی هفت مورد، به همراه موارد بسیاری از اسما و صفات الهی است. موارد اقتباسی عبارتاند از:
مورد اول: «إِنَّکَ عَلی كُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ»[١] در دعای دوم، بند٥ و دعای یازدهم، بند ٤٣ و دعای سیزدهم، بند ٣٩. در این بندها، بعد از حمد الهی، آیهای را اقتباس میکند که ناظر بر توانایی و قدرت الهی در انجام هر کاری است.
مورد دوم: «وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ، وَ اللَّیْلِ إِذا یَسْرِ»[٢] در دعای چهارم، بند١٢.
مورد سوم: «وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبینَ»[٣] در دعای هفتم، بند ٢٨ و دعای هشتم، بند ١٧.
مورد چهارم: «قُلِ الْحَمْدُ لِلهِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً...» در آغاز دعاهای دهم و دوازدهم و چهاردهم در مقام تمحید آیه (سوره اسراء، آیه١١١) را اقتباس میکند که ناظر به توحید و تنزیه خداوند است. روایتهای متعددی در بارۀ این آیه نقل شده است؛ از جمله از بین بَرندۀ فقر و سقم، از بین برندۀ وسوسه سینه، برای ادای دین، وسعت رزق[٤] و قرائت آن هنگام زوال خورشید[٥] توصیه شده است.
مورد پنجم و ششم: «وَ صَدَقَ اللهُ» و «اللهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ...».[٦]
مورد هفتم: «شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ...» بند سوم دعای یازدهم، اقتباس از آیه «شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَهُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزیزُ الْحَكیمُ»[٧] است که اشاره به توحید ذات بوده و بدین معناست که خداوند خود شهادت میدهد که خالق و مدّبر و آفریننده عالم یکی است و مشرکان _ که به خدایان متعدد قایل شدهاند _ در اشتباهاند.[٨] موارد متعدد اسماء و صفات الهی در دعای یازدهم (امّ داود) ذکر شده که تعداد زیادی اقتباس از آیات قرآن است.
[١]. ٥/٣: «مَوَاعِیدُکَالصَّادِقَه»،ملحمازآیه «إِنَّکَلاتُخْلِفُالْمیعادَ» (سورهآلعمران،آیه١٩٤) است.
[٢]. ٣/٤-٦: «إِنَّکَتَقْبَلُالتَّوْبَةَعَنْعِبَادِکَوَتَعْفُوعَنْسَیِّئَاتِهِمْوَتَغْفِرُالزَّلَلَ»،بهآیه «وَهُوَالَّذییَقْبَلُالتَّوْبَةَعَنْعِبادِهِوَیَعْفُواعَنِالسَّیِّئاتِ» (سورهشوری،آیه٢٥) اشارهدارد.
[٣]. ٣/٧: «وَإِنَّکَمُجِیبٌلِدَاعِیکَوَمِنْهُقَرِیبٌ»،ملحمازآیه «إِنَّرَبِّیقَریبٌمُجیبٌ» (سورههود،آیه٦١) است.
[٤]. ٥/٧: «وَأَنْتَقْضِیَحَوَائِجِیلِلدُّنْیَاوَالْآخِرَة»،ملحمازآیه «رَبَّناآتِنافِیالدُّنْیاحَسَنَةًوَفِیالْآخِرَةِحَسَنَةًوَقِناعَذابَالنَّار»ِ (سورهبقره،آیه٢٠١) است.
[٥]. ٢/٣٢-٣٣: «وَاعْمُمْبِذَلِکَیَارَبِّأَهْلِیوَوَلَدِیوَإِخْوَانِی...»،اشارهبهآیاتمتعددیداردازجمله «ربَّنَااغْفِرْلی وَلِوالِدَیَّوَلِلْمُؤْمِنینَیَوْمَیَقُومُالْحِسابُ» (سورهابراهیم،آیه٤١).
[٦]. ١٣/٢٥: «اللهُمَّوَاهْدِنَاإِلَیسَوَاءِالسَّبِیلِ»،ملحمازآیه «قالَعَسی رَبِّیأَنْیَهْدِیَنی سَواءَالسَّبیلِ» (سورهقصص،آیه٢٢) است.
[٧]. ١٣/١: «یَامَنْأَمَرَبِالْعَفْوِ»،اشارهبهآیه «خُذِالْعَفْو» (سورهاعراف،آیه١٩٩) است.
[٨]. ٢/١٩: «وَأَنَامِنَالظَّالِمِینَ»،ملحمازآیه «سُبْحانَکَإِنِّیكُنْتُمِنَالظَّالِمینَ» (سورهانبیا،آیه٨٧) است.