علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٧ - گزارشی از تحلیل مضامین ادعیه ماه رجب براساس مصباح المتهجد شیخ طوسی
نیز در بر دارد.
از طرف دیگر، با نام بردن از پیامبران و دعوت مؤمنان به نگریستن در سیره آنان، به«هویّت بخشی تاریخی» میپردازد. هویّت تاریخی برای یک امّت پشتوانه محکمی است و برای آن، امّت شأن والایی ایجاد میکند؛ بهطوریکه دعاکننده را به حلقههایی که بر حقّ و افتخار آفریناند (پیامبران)، وصل میکند. این اتصال به سلسله زنجیرۀ حق، نوعی هویّت دادن دینی است و جایگاه دعاکننده را روشن میکند که کجا ایستاده و به چه چیزی اتصال دارد و از چه پشتوانۀ دینی برخوردار است.
شیخ صدوق، در باره تعداد پیامبران بر این عقیده است که تعداد پیامبران ١٢٤ هزار نبی و اوصیای آنان ١٢٤ هزار وصی بوده است....[١] از این تعداد، تنها نام ٢٦ پیامبر به صورت صریح در قرآن آمده است که عبارتاند از: آدم، نوح، ادریس، هود، صالح، ابراهیم، لوط، اسماعیل، یسع، ذوالكفل، الیاس، یونس، اسحاق، یعقوب، یوسف، شعیب، موسی، هارون، داوود، سلیمان، ایّوب، زكریّا، یحیی، اسماعیل صادق الوعد، عیسی و محمّد٦. افزون بر این، در قرآن گاه به نامهایی برمیخوریم كه پیامبر بودن آنها با تردید مواجه است؛ مانند ذیالقرنین، عمران پدر مریم و عُزَیْر.[٢]
نام ٤٦ پیامبر در ادعیه ماه رجب (دعا امّ داود) آمده است. از این اسامی نامهای هابیل، شیث، یوشع، میشا، الخضر، شعیا، تورخ، متّی، ارمیا، حبقوق، دانیال، شمعون، جرجیس، خالد و حنظله[٣] در قرآن وجود ندارد. بقیه اسامی همانند قرآن هست.
تحلیل مفاهیم اعتقادی، اخلاقی و احکام اولویتدار در ادعیه ماه رجب
یکی از محورهای اساسی در بررسی محتوایی ادعیه ماه رجب، بررسی ادعیه از نظر مفاهیم اولویتدار است. دعا با این مفاهیم، در فرهنگ اسلام یک حرکت تربیتی بزرگ، کلاس رشد و سازندگی روحی انسانهاست. مکتب دعا، مکتب تعلیم و تربیت در سطح عام در میان تمامی مردم است. از این رو، موضوعها و مفاهیمی که در ادعیه به صورت مکرر بیان شده است، به عنوان درسهای تربیتی، دارای ارزش و اهمّیّت بیشتری هستند.
مجموعه این تعالیم در سه بخش اصول عقاید، اخلاق و احکام دستهبندی میشود و
[١]. أَبِی جَعْفَرٍ٧ فِیقَوْلِهِتَبَارَکَوَتَعَالَی «وَیَسْتَجِیبُالَّذِینَآمَنُواوَعَمِلُواالصَّالِحاتِوَیَزِیدُهُمْمِنْفَضْلِهِ»،قَالَ: هُوَالْمُؤْمِنُیَدْعُولِأَخِیهِبِظَهْرِالْغَیْبِفَیَقُولُلَهُالْمَلَكُآمِینَوَیَقُولُاللهُالْعَزِیزُالْجَبَّارُوَلَکَمِثْلَامَاسَأَلْتَوَقَدْأُعْطِیتَمَاسَأَلْتَبِحُبِّکَإِیَّاه (الکافی، ج٢، ص٥٠٧، ش٣).
[٢]. أَبِی جَعْفَرٍ٧ قَالَ: أَوْشَكُدَعْوَةٍوَأَسْرَعُإِجَابَةٍدُعَاءُالْمَرْءِلِأَخِیهِبِظَهْرِالْغَیْبِ (همانجا، ش١).
[٣].عَنْأَبِیعَبْدِاللهِ٧ قَالَ: دُعَاءُالْمَرْءِلِأَخِیهِبِظَهْرِالْغَیْبِیُدِرُّالرِّزْقَوَیَدْفَعُالْمَكْرُوهَ (همانجا، ش٢).