مبارکه ای بیش از چهل و چند سال نگذشته بود و اگر طبیعت غدّار، این بزرگ مرد لایق را چند سال دیگر نگاه می داشت، بدون شک یکی از بزرگ ترین و برجسته ترین و گران بهاترین مردان عالم اسلام به شمار می رفت.

مبارکه ای یک نفر از نویسندگان زبردست و شیوا قلم، از ناطقین کم نظیر و مورّخ با اطلاع بود. مخصوصاً در نتیجه مسافرت های پی در پی به اقصی ممالک عالم، اطلاعات عمیقی به دست آورده که کم و بیش آنها را در مجله های مختلفه به چاپ رسانیده بود... این عالم بی نظیر، این دانشمند محبوب، این واعظ مشهور، پس از مسافرت آفریقا پنج سال انزوا و گوشه نشینی را برای خود اختیار نموده و مشغول تألیفات و تصنیفات شده و مشاهدات و عقاید خود را به رشته تحریر درآورده که بالغ بر ٥٣ کتاب مفصل می باشد".

سوگنامه آیتی در فوت مبارکی

مرحوم عبدالحسین آیتی یزدی[١] در مجله "آئین اسلام" شرحی در باب وفات

[١] "عبدالحسین آیتی ابن حاج ملا محمد آیه الله تفتی یزدی، از افاضل عصر حاضر و از خانواده علم و عرفان می باشد و نسب او از طرف مادر به ابراهیم ادهم موصول می شود. ولادتش در سال ١٢٨٧ واقع شد و تا ٢٥ سالگی به تحصیل ادبیات و علوم عربیه پرداخت. سپس امام جماعت و مرجع امور شرعیه و صاحب منبر و محراب گردید، تا در سال ١٣٢٠ هجرت به مسلک بهائی گری گراییده و در آن بساط محرم اسرار شد و ماه ها در جوار عبدالبها و عباس افندی به سر برده و سال ها در شرق و غرب سیاحت ها کرد و در احکام و مسائل استدلالیه و هر مطلبی از مطالب بهائیه تحقیقات عمیقه نمود، تا در سال ١٣٤١ هجرت مشمول توفیق خداوندی گردید و با کمال جدیت و شهامت، دامن از بهائی ها چیده و مرئیات و مسموعات و اطلاعات بیست ساله خود را که به اسرار و دسایس ایشان به هم رسانده بود به نام "کشف الحیل" تألیف داده و در دسترس عموم گذاشت... سپس برای تقویت و پشت بند همین کتاب، مجله ادبی به نام "نمکدان" دایر و پنج دوره از آن را در مدت هفت سال به قلم خود تحریر و با سرمایه خویش اداره نمود... خوشبختانه بعد از انتشار "کشف الحیل"، آقای حاج میرزا حسن نیکو مؤلف کتاب "فلسفه نیکو" که او نیز از بهائیت منصرف شده و بعضی از هم قطاران دیگر کاشف الحیل در تأیید کتاب "کشف الحیل" تألیفاتی کرده و مندرجات آن را با عبارات مختلفه تصدیق و تقویت نموده اند. از آثار قلمی دیگر کاشف الحیل: "تاریخ یزد" و "خردنامه منظوم" و "روش نگارش" و "فرهنگ" و "قصیده قرآنیه" و "نغمه دل" بوده و آخرین آنها "کتاب نُبی" است (به ضم نون) و آن ترجمه و تفسیر موجز قرآن مجید بوده و علاوه بر فایده عمومی، بالخصوص بعضی از آیات شریفه را که اهل بها منشأ استدلال بی ربط و سفسطه و مغلطه نموده اند جواب داده و راه مغالطه را مسدود کرده است". ریحانه الادب ج ٥ ص ٢٣ – ٢٢.