ساختگى باشد و چه حقيقت داشته باشد هر چه هست حكايت از يك طرز فكر نادرست مى‌كند كه براى كسانى كه اطلاعات علمى و مذهبى آنها در خصوص اين مسئله محدود است خودنمائى دارد، چه آن را به زبان بياورند و چه نياورند.

***

با توجه به بحثهاى گذشته قسمتهاى قابل توجهى از اين مسئله روشن گرديده و اجمالا دانستيم معراج يا سفر به آسمانها با همين بدن جسمانى امر محال نيست، تنها وسائلى لازم دارد كه تهيه آن نيز غير ممكن نمى‌باشد.

به عبارت ديگر يك روز بود كه درباره امكان عقلى سفر به آسمانها ترديد مى‌شد، و اين ترديد گاهى از ناحيه فلاسفه‌اى بود كه به پيروزى از هيئت «بطلميوس» افلاك نه گانه را چنان فشرده، و مانند پوست پياز روى هم چيده مى‌دانستند كه شكافتن و عبور از آن امكان نداشت، و به اصطلاح «خرق و التيام» (شكافته شدن و به هم آمدن) افلاك را طبق استدلال مخصوص، محال عقلى‌