قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨ - جهات فرق بين فعل مضارع و نهى

الف: تغيير در لفظ.

ب: تغيير در معنى.

امّا تغيير در لفظ آنستكه آنرا از حالت رفعى به جزمى مبدّل مى‌سازد يعنى علامت رفع را از آخر آن ساقط و بجايش علامت جزم قرار مى‌دهد و شرح علامت رفع و جزم در فعل مضارع انشاء اللّه در مبحث اعراب و بناء خواهد آمد.

و امّا تغيير در معنى آنستكه اخبارى آنرا به انشاء تبديل مى‌كند لذا فعل « تأكل » كه معنايش اخبار از خوردن است پس از آمدن « لاء » ناهيه بر سر آن اين معنا از آن زائل شده و بانشاء و ايجاد كفّ نفس از فعل تبديل ميشود.

٣- فعل نهى از جهاتى با فعل مضارع فرق دارد كه ذيلا به اهمّ آنها اشاره مى‌كنيم:

جهات فرق بين فعل مضارع و نهى‌

١- فعل مضارع مرفوع است ولى فعل نهى مجزوم مى‌باشد.

٢- فعل مضارع از جمله اخبار محسوب شده ولى فعل نهى در زمره انشاءات داخل است.

٣- نون تأكيد بفعل نهى ملحق ميشود ولى بفعل مضارع وصل نميشود چه آنكه الحاق اين نون صرفا بافعال انشائى است.

٤- فعل مضارع صفت براى نكره واقع ميشود ولى فعل نهى چنين صلاحيّتى را ندارد.

٥- فعل مضارع حال واقع شده ولى نهى حال واقع نميشود.

٦- فعل مضارع خبر براى مبتداء واقع شده ولى نهى صلاحيّت براى آن را ندارد.

٧- فعل مضارع صله براى موصول قرار گرفته ولى نهى اينچنين نميباشد.

٨- فعل مضارع مضاف اليه واقع ميشود ولى نهى اينطور نيست.

٩- فعل مضارع مشترك بين حال و استقبال بوده ولى فعل نهى صرفا بر زمان حال دلالت دارد.