قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٢ - احكام مستثناء
٤- مفرّغ.
مستثناء تام: آنستكه در كلامى واقع شود كه مستثناء منه آن مذكور باشد مانند مثاليكه گذشت.
مستثناء مفرّغ: آنستكه در كلامى واقع شود كه مستثناء منه آن مذكور نباشد نظير:
ما جائنى الّا زيد.
مستثناء بتقسيم سوّم بر دو قسم است:
٥- موجب.
٦- غير موجب.
مستثناء موجب: آنستكه حرف نفى يا ادات استفهام قبل از مستثناء منه نباشد مانند: جائنى القوم الّا زيد.
مستثناء غير موجب: آنستكه قبل از مستثناء منه حرف نفى يا ادات استفهام آمده باشد نظير: ما جائنى القوم الّا زيد.
مستثناء بتقسيم چهارم بر دو قسم است:
٧- مقدّم.
٨- مؤخّر.
مستثناء مقدّم: آنستكه بر مستثناء منه مقدّم آمده باشد مانند:
ما جائنى الّا زيد احد.
مستثناء مؤخر: آنستكه بعد از مستثناء منه آمده باشد مانند:
جائنى القوم الّا زيدا.
احكام مستثناء
مستثناء در سه مورد واجب النصب است:
اوّل: در كلام تام موجب مانند: جائنى القوم الّا زيدا.
دوّم: در مستثناى منقطع مانند: فسجد الملائكة الّا ابليس.