قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩ - تقسيم سوم متصرف - غير متصرف

اراده شده.

و وقتى بگويند:

رأيت عينا جاريه (ديدم چشمه‌اى روان) قيد « جاريه » قرينه است بر اراده چشمه و همچنين نسبت بهريك از معانى قرينه مناسب با آن را مى‌آورند.

در مضارع نيز امر چنين است زيرا اينفعل بلحاظ اشتراكش بين حال و استقبال مشترك بين آندو است بطورى كه اراده هر يك بخصوص نياز بقرينه معيّنه دارد از اينرو « لام » را قرينه اراده حال و « سين » و « سوف » را قرينه بر اراده استقبال قرار داده‌اند. و اساسا بهمين جهت مشابهتش نام ى نرا مضارع نهاده‌اند چه آنكه مضارع يعنى مشابه.

تقسيم دوّم: جامد- مشتق‌

فعل جامد: عبارتست از فعلى كه داراى مصدر نباشد مانند:

بئس (بد است)، ليس (نيست)، عسى (اميد است)، نعم (خوب است).

فعل مشتق: عبارتست از فعلى كه داراى بوده و از آن اخذ شده مانند كليّه افعال.

تبصره‌

تمام افعال جامد غير متصرّف و كليّه افعال مشتق متصرّفند.

تقسيم سوّم: متصرّف- غير متصرّف‌

فعل متصرّف: عبارتست از فعلى كه داراى صيغه واحدى نباشد بكله صيغ چهارده‌گانه باضافه اقسام سه‌گانه: ماضى، امر، مضارع را دارا باشد مانند غالب افعال.

فعل غير متصرّف: آنستكه چنين نباشد.