قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢ - شرح احكام افعال ناقصه

و زائل مى‌كنند لذا مبتداء را اصطلاحا اسم آنها و خبر افعال ناقصه ميخوانند و از نظر لفظ بمبتداء رفع و بخبر نصب ميدهند مانند: كان زيد قائما.

تبصره‌

افعال چهارگانه يعنى: زال، برح، فتى و انفك در صورتى عمل مزبور را انجام ميدهند كه بعد از نفى يا شبه آن همچون نهى و دعاء قرار گيرند و نيز در « دام » شرط است كه قبل از « ماء مصدريّه زمانيه» واقع شود.

٢- در تمام افعال ناقصه جايز است كه خبر بين آنها و اسم قرار گيرد مثلا در « كان زيد قائما» ميتوان گفت:

كان قائما زيد بدون اينكه در اعراب اسم يا خبر تغييرى حاصل شود.

٣- در سه مورد تقديم خبر بر اسم ممتنع است:

الف: جائيكه از تقديمش اشتباه حاصل شود مثلا اسم و خبر هر دو اعرابشان غير ظاهر بوده و بدين ترتيب بين اسم و خبر التباس و اشتباه گردد مثل:

كان صديقى عدوّى.

ب: خبر بعد از كلمه « الّا » قرار گيرد مانند:

ما كان محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسولا.

ج: خبر به ضميرى اضافه شده باشد كه به اسم عود كند مانند:

كان زيد ناصر غلامه.

٤- در موردى كه اسم بضميرى اضافه شود كه به خبر راجع است تقديم خبر بر اسم لازم و واجب مى‌باشد مانند:

يعجبنى ان يكون فى الدّار صاحبها.

٥- در تمام افعال تقديم خبر بر نفس افعال جايز است مگر در پنج فعل كه عبارتند از:

مازال، ما برح، ما انفكّ، ما فتى، مادام.