قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٨ - «اذ»

«اى»

بكسر همزه و سكون « ياء » حرف جواب است بمنزله « نعم » فلذا همچون « نعم » براى تصديق مخبر يا اعلام مستخبر و يا وعده دادن به طالب مى‌آيد.

«اى»

بفتح همزه و سكون ياء به دو معنا مى‌آيد:

١- نداء قريب يا بعيد و يا متوسط.

٢- بمعناى تفسير.

«اىّ»

بفتح همزه و تشديد ياء به پنج وجه مى‌آيد:

١- شرط مانند: ايّا ما تدعوا فله الاسماء الحسنى‌ .

٢- استفهام مانند: فباىّ حديث بعده تؤمنون‌ .

٣- موصول مانند: لننزعنّ من كلّ شيعة ايّهم اشدّ على الرحمن‌ .

٤- دال بر معناى كمال كه در اينفرض صفت براى نكره قرار مى‌گيرد مانند:

مررت برجل اىّ رجل.

٥- وصيله و آن را بعنوان وسيله براى منادى قرار دادن كلمه‌اى كه الف و لام دارد مى‌آورند مانند: يا ايّها الرّجل.

«اذ»

بكسر همزه و سكون ذال بچهار وجه مى‌آيد:

١- اسم براى زمان ماضى و آن به چهار نحو استعمال ميشود:

الف: ظرف مانند: فقد نصره اللّه اذا خرجه الّذين كفروا .