قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٨ - اقسام الف و لام زائده

ب: استغراق خصائص افراد: و آن عبارتست از الف و لامى كه بجايش بتوان « كل » را مجازا قرار داد نظير الف و لام در « الرجل » كه در مثال ذيل آمده:

زيد الرجل علما.

ج: تعريف ماهيت: و آن عبارتست از الف و لامى كه نه بجايش بتوان « كل » را حقيقتا قرار داد و نه مجازا مانند الف و لام در « الماء » كه در آيه ذيل آمده:

و من الماء كلّ شيئى حىّ‌

اقسام الف و لام زائده‌

الف و لامى كه زائده است بر دو قسم مى‌باشد:

اوّل: زائده لازمه: مانند الف و لامى كه بر سر موصولات در آمده همچون:

الّذى و الّتى.

دوّم: زائده غير لازمه: مثل الف و لام در الحارث و الضّحّاك و النّعمان.

با توجّه به شرحى كه داديم الف و لام در « الصدق » حرفيه بوده و از اقسام دوگانه آن يعنى « تعريف و زائده» براى تعريف مى‌باشد واز اقسام دوگانه تعريف يعنى:

تعريف عهد و تعريف جنس براى تعريف جنس مى‌باشد و از اقسام سه‌گانه تعريف جنس يعنى استغراق افراد و استغراق خصائص افراد و ماهيّت براى تعريف ماهيّت مى‌باشد چنانچه الف و لام در « الايمان » و « الكذب » نيز همينطور مى‌باشند.