قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٠ - اوزان غير ثلاثى

اين وزن مى‌آيد مانند: « ضرب » و « فهم » كه فهم مصدرشان ضرب و فهم مى‌باشد.

٢- فعل: مصدر است براى فعل صحيح ثلاثى مانند: « فرح » كه مصدرش فرح مى‌باشد و نيز فعل معتل اللّامى كه ثلاثى باشد مصدرش بر اين وزن مى‌آيد مانند:

« جوى » كه مصدر آن جوى مى‌باشد و همچنين هر فعل ثلاثى كه مضاعف باشد مصدرش بر اين وزن است نظير: « شلّ » كه مصدر آن شلل مى‌باشد.

٣- فعاله: مصدر است براى هر فعل ثلاثى كه بر حرفه و شغل دلالت كند همچون:

« صاغ » كه مصدرش صياغة مى‌باشد.

٤- فعال: مصدر است براى افعال ثلاثى كه بر هيجان و فرار دلالت كنند مانند:

« نكح » و « فرّ » كه مصدرشان نكاح و فرار مى‌باشد.

٥- فعال: غالبا مصدر است براى افعالى كه بر صوت دلالت كنند مانند: « صرخ » كه مصدرش صراخ مى‌باشد.

٦- فعله: غالبا مصدر است براى افعالى كه بر رنگ دلالت كنند مانند:

« حمر » كه مصدرش حمره است.

٧- فعاله: غالبا مصدر است براى افعالى عين الفعل آنها مضموم باشد مانند:

« كرم » كه مصدرش كرامت است.

و اوزان غير قياسى از ثلاثى عبارتند از مصادرى كه براى ضبط آنها قاعده‌اى در دست نبوده بلكه همانطورى كه از اهل لسان بما رسيده بايد تبعيّت كنيم.

اوزان غير ثلاثى‌

١- افعال: مصدر است براى هر فعل ثلاثى لازمى كه آنرا متعدّى كرده باشيم مانند:

« كرم زيد» كه مصدرش از باب افعال، اكرام مى‌باشد.

٢- تفعيل: مصدر است براى هر فعل ثلاثى لازمى كه آنرا متعدّى كرده باشيم مانند: