استفتاءات قوه قضائي - روحانی، سيد محمد صادق - الصفحة ٦
منظور از حوادث واقعه كه در اين روايت آمده ، همان مسائل جديد است نويسنده نامه سؤال مىكند حالا كه بعد از اين ما دسترسى به امام خود نخواهيم داشت ، مسائل تازه اى كه پيش مىآيد چه كنيم ؟ امام ( عج ) فرمود : به فقهاء و حكام شرع مراجعه كنيد .
ولى بعضى از فقهاى معاصر مىگويند : منظور از حوادث واقعه مسائل و احكام شرعيه نيست زيرا اين موضوع جز و واضحات مذهب شيعه بوده است كه در مسائل بايد به فقهاء رجوع كنند ، منظور از حوادث واقعه پيش آمدهاى تازه اجتماعى است كه براى مردم و مسلمين روى مىداده است . يعنى حوادث مستحدثه به طور كلى هم روى دادهاى فرهنگى ، فكرى ، اجتماعى ، سياسى ، اقتصادى و انسانى است . به هر حال خواه منظور از حوادث واقعه خود پيش آمدها باشد و يا مسائل تازه اى كه به مرور زمان رخ مىدهد ، برگشت به يك معنى است . يعنى در حوادث و مشكلات به روات احاديث ( فقهاء ) مراجعه كنيد و از آن ها كسب تكليف نماييد . زيرا آن ها حجت من بر شما مىباشند و من حجت خدا بر شمايم و اين يكى از پيش بينى هاى مترقى فقه شيعه است كه حوادث مستحدثه ) را كه در هر زمانى روى مىدهد و طبيعتا در قوانين فقهى پيشين حكم و راه حلش نيامده است بايد فقهاء بررسى كنند و بر اساس موازين علمى و اجتهادى آن مطرح سازند و پاسخش را بيابند .
مطالعه و بررسى كتب فقه در قرون مختلف ، مىرساند كه به تدريج به موازات نيازمندى هاى مردم مسائل جديدى وارد فقه شده وفقهاى هر زمان در مقام پاسخگويى بر آمده اند و به همين جهت به تدريج بر حجم فقه افزوده شده است اين اصل مىرساند كه چگونه اسلام مسأله زمان و عامل تغيير و تحول و نوآورى را در طى ادوار تاريخى پيش بينى كرده است وفقهاء را در برابر آن مسئول دانسته است .
راز و رمز اجتهاد را با مشخصات ذيل مىتوان شناخت :