رمى جمرات در گذشته و حال - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣ - ١١- محب الدين طبري

آويزان كه ريگها را به زير يا به اطراف آن «علم» مى‌اندازد، و احتياط اين است كه دور از آن محل نباشد. برخى از متأخرين آن را محدود به سه ذراع از هر طرف نموده‌اند جز در «جمره عقبه» كه چون در كنار كوه واقع شده، فقط يك طرف دارد» [١].

(١) تعيين محلّ جمرات به سه ذراع از هر طرف (منظور شعاع دايره است) با صداى رسا، فرياد مى‌زند كه محلّ رمى همان زمين است.

اين «علم‌ها» كه «محبّ الدّين طبرى» از آن ياد مى‌كند، در قرن پنجم براى اين در محلّ جمرات نصب شده بوده كه حاجيان محلّ «جمره» را گم نكنند و به اشتباه جاى ديگرى را سنگ نزنند، زيرا در آن زمان «منا» بيابانى بيش نبوده است و تعيين محلّ جمره نياز به نشانه‌اى داشته است.

و چنان كه نقل كرده‌اند، در زمان‌هاى گذشته گاهى حجاج محل رمى را گم مى‌كردند و از روى اشتباه به جاى ديگر سنگ مى‌انداختند.

مى‌گويند در زمان حكومت متوكّل عباسى مردم ناآگاه جاي «جمره» را تغيير دادند و در غير محلّ رمى سنگ مى‌انداختند. «اسحاق بن سلمة الصائغ» كه از طرف متوكّل مسئول امور حج و كعبه بود، پشت جمره عقبه، ديوارى ساخت تا محلّ رمى مشخص شود [٢].

[١]. مرآة الحرمين، ابراهيم رفعت پاشا، قاهره، دار الكتب المصرية، افست تهران، المطبعة العلمية، ج ١، ص ٤٨ به نقل از كتاب الموسوعة الفقهية، طبع كويت، ج ١٥ ص ٢٧٦.

[٢]. ابراهيم رفعت پاشا، همان كتاب، ج ١، ص ٣٢٩؛- به نقل از دو مؤلف بزرگوار مهدى پيشوائى و حسين گودرزى كه مطالب ايشان از اينترنت اخذ شد.