جريان شناسى(2) سطح(1) - قنبری، آیت - الصفحة ٦٥
فصل سوم: تشكلهاى اسلامى خارج از حوزههاى علميه در كنار جريان بزرگ روحانيت، كه سرچشمه نشر افكار اسلامى و مبارزه با رژيم پهلوى بود، تشكلهاى ديگرى نيز خارج از حوزههاى علميه در سالهاى ١٣٤٠ به بعد شكل گرفت. بعضى از اين گروهها با روحانيت ارتباط داشتند؛ اما بخشى ديگر مستقل از روحانيت عمل مىكردند. اينك خواهيم كوشيد مهمترين آنها را بر شماريم و رفتار آنها را توضيح دهيم.
نهضت آزادى ايران اين تشكل در سال ١٣٤٠ تأسيس شد. در شرايط خفقان پس از كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢، كه جبهه ملى به رهبرى دكتر محمد مصدق از هم پاشيد، شمارى از مخالفان با عنوان «نهضت مقاومت ملى» گرد هم آمدند و فعاليتهاى ضعيفى براى زنده نگه داشتن نهضت ملى راه انداختند. اين كسان عبارت بودند از دو روحانى برجسته به نامهاى آيت اللَّه سيدمحمود طالقانى و آيت اللَّه سيدابوالفضل موسوى زنجانى و برخى نيروهاى ملى- مذهبى مانند يداللَّه سبحانى، مهدى بازرگان، منصور و رحيم عطايى و حسن نزيه. نهضت آزادى ايران از درون همين گروه متولد شد كه در ٢٧ ارديبهشت ١٣٤٠ دكتر يداللَّه سحابى، مهندس مهدى بازرگان و آيتاللَّه طالقانى آن را بنيانگذارى كردند. «١» نهضت آزادى پس از تأسيس خط مشى خود را چنين ترسم كرد: «ما