جريان شناسى(2) سطح(1) - قنبری، آیت - الصفحة ٦٦
مسلمانيم و ايرانى و مصدقى». «١» عمدهترين مسئله آنان وفادارى به قانون اساسى مشروطه، برگزارى انتخابات آزاد و سلطنت منهاى استبداد بود. «٢» چنان كه از خط مشى اعضاى نهضت آزادى بر مىآيد، آنان از نظر مكتب فكرى يا ايدئولوژى التقاطى از اسلام (مسلمانيسم) و ناسيوناليزم (ايرانى و مصدقى) را پذيرفته بودند. هر چند حضور آيت اللَّه طالقانى در جمع اعضاى نهضت، آنان را به روحانيت و مبانى اصيل دينى نزديكتر مىكرد، اما ايدئولوگ نهضت آزادى، مهندس بازرگان بود. او به دليل تنوع آثارش بيش از ديگران اثر گذارى مىكرد.
بازرگان، كه فرزند يك بازارى متدين بود و پدر آيت اللَّه طالقانى در خانه آنان جلسات مذهبى برگزار مىكرد، با توجه به فضاى فكرى زمان خود اصالت علم تجربى) science (و افكار ليبرال «آزادى» و «دموكراسى» برايش بسيار با اهميت بود. مطالعات دوره جوانى و به ويژه تحصيلات او در اروپا و منفعل شدن از پيشرفتهاى مادى دنياى غرب، او را بر آن داشته بود تا ضمن حفظ روحيه مذهبى خود، اسلام را با تفكرات ليبرال جديد در آميزد و انديشهاى التقاطى بيافريند.
اثبات طهارت آب كر از طريق قوانين علم تجربى (بيوشيمى، فيزيك، شيمى و فرمولهاى رياضى) در كتاب مطهرات در اسلام و يا بررسى علمى باد و باران در قرآن علم محورى او را نشان مىدهد. مهمترين اشكال بر اين شيوه برخورد با دين، اين است كه دين با پديدهاى سنجيده مىشود كه ناپايدار است. مىدانيم كه قوانين علمى تجربى از ثبات برخوردار نيستند و هر از چندى دانشمندان نظريههاى جديدى پيش مىكشند و برخى از نظريههاى پيشين را باطل مىكنند، بنابراين، چنين رويكردى در نهايت به زيان دين مىانجامد؛ زيرا دين از منبع لايزال وحى سرچشمه گرفته و براى بشر تا ابد كارساز است و بنا كردن آن بر پايه لرزان علم تجربى تأثير منفى فراوانى دارد.