جريان شناسى(2) سطح(1) - قنبری، آیت - الصفحة ٣٢

مى‌بينيم. درباره اين گروهها توضيح كافى خواهد آمد.
با اطمينان بايد گفت، اگر فعاليت نيروهاى اسلامى در سطح مرجعيت شيعه و روحانيت از يك سو واقدامات گروههاى مذهبى ياد شده به ويژه فدائيان اسلام از سوى ديگر در نهضت ملى شدن نفت وجود نداشت، كوششهاى دكتر مصدق در ملى كردن صنعت نفت ايران از دست استعمار انگليس به نتيجه نمى‌رسيد.
نيروهاى مذهبى دراين زمان از چنان قدرتى برخوردار شدند كه شاه، دربار و نيروهاى سلطنت طلب ياراى رويارويى با آنها را نداشتند. اين قدرت نمايى به ويژه هنگامى كه دربار شاهنشاهى در سال ١٣٣٠ در صدد بر آمد تا به جاى دكتر محمد مصدق، احمد قوام السلطنه را به نخست وزيرى برساند، آشكار است. آيت اللَّه كاشانى در اواخر آبان ١٣٣٠ شاه را ناچار كرد تا مانع از اقدام دربار شده، همچنان از نخست وزيرى مصدق حمايت كند. «١» قدرت نمايى بالاتر، در جريان تلاش مجدد دربار- با حمايت سفارت انگليس و آمريكا- براى نخست وزيرى احمد قوام السلطنه نمايان شد. شاه براى كسب نظر آيت اللَّه كاشانى، حسين علا وزير دربار را مأمور كرد تا شايد بتواند ديدگاه آيت اللَّه را برگرداند؛ اما سيدابوالقاسم كاشانى تهديد به انقلاب كرد:
به عرض اعليحضرت برسانيد اگر در بازگشت دولت دكتر مصدق تا فردا اقدام نفرمايند، دهانه تيز انقلاب را با جلودارى شخص خودم متوجه دربار خواهم كرد. «٢» دولت قوام و دربار شاهنشاهى كه مى‌خواستند سلطه خود را بر اوضاع قطعى كنند، به درگيرى با مردم به ويژه در روز سى ام تيرماه پرداختند؛ اما تانك‌ها و زره‌پوشهاى آنان راه به جايى نبردند. سرانجام ٢٠ ساعت از هشدار آيت اللَّه نگذشته بود كه شاه ناچار به عقب نشينى شد. راديو استعفاى قوام را اعلام كرد و دكترمصدق به همت نيروهاى مذهبى به رهبرى آيت اللَّه كاشانى دوباره به دولت بازگشت. «٣» متأسفانه دكتر مصدق و نيروهاى ملى توانايى بهره بردارى از اين قدرت بالاى مذهبى و پشتوانه ملى را نداشتند و به دليل اختلاف فكرى و خودرأيى تلاش كردند