سياست چيست؟ - اختر شهر، رجبعلى - الصفحة ٨٧
وى معتقد است سياست به سه چيز نيازمند است:
١) قانون الهى
٢) حاكم ٣) دينار
در سياست به ناموس و حاكم و دينار احتياج باشد.[١] بر اين اساس، وى سياست را به دو نوع تقسيم مىكند: الف) سياستهاى محتوايى كه خود نيز بر دو نوع است:
١) سياست الهى؛ كه سياست و تدبيرى درست است و بايد به قاعدهى حكمت باشد و به كمالى كه در شخص و نوع بالقوه است بينجامد.
٢) سياست غير الهى؛ كه سياستى است كه به چيز ديگرى كه سبب آن باشد، نسبت مىدهند.[٢] از نظر خواجه، قوام همهى موجودات به سبب محبت است و هيچكس از محبت خالى نيست و اين محبت است كه باعث اتحاد مردم مىشود و همينطور بين پادشاه و رعيت ارتباط برقرار مىكند.
ب) سياستهاى بالفعل كه به چهار دسته تقسيم مىشوند:
١) سياست ملك يا سياست فضلا؛ كه تدبير جماعت بر وجهى كه ايشان را فضايل حاصل آيد، باشد.
٢) سياست غلبه يا سياست خساست؛ كه تدبير امور اخشاء (فرومايگان) باشد.
[١] - همان، ص ٢٥٤.
[٢] - همان، ص ٢٦٩.