نگاهى گذرا به مسئله اجتهاد - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٢٩ - فقه و اصول، دو دانش به هم پيوسته و در حال تعامل هميشگى

تئورى‌هاى كلان دانش پزشكى را از نظر دقت، عمق و فراگيرى بيشتر براى حل مشكلات و مبارزه با عوامل جديد بيمارى زا، يك گام به پيش مى راند.

بر اين اساس، نظريات كلان پزشكى، عصر به عصر و روز به روز رو به تحوّل، توسعه و تعميق است و بديهى است كه هرچه اين نظريات، تحول، توسعه و تعميق يابد و التفات و توجه همه جانبه و فراگيرى بيشترى يابد، در عرصه تطبيق نيز بررسى حالات بيماران، دقت، عمق، توجه و همه جانبه‌نگرى بيشترى مى‌طلبد، و برعكس هرچه تئورى‌هاى پزشكى، ابتدايى و ساده باشد، در عرصه تطبيق، معاينه و بررسى حال بيماران نيز دقيقاً به همين اندازه از سادگى و بساطت خواهد بود.

به همين دليل است كه پزشك در دوره‌ها و قرن‌هاى پيشين، در عرصه معاينه بيمار و تطبيق، به مشاهده زبان مريض يا گرفتن نبض او و نظير اين گونه معاينات ابتدايى بسنده مى‌كرد.