معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٢ - آموزش بورس به زبان ساده/بخش دوم - ابراهیمی بیتا
آموزش بورس به زبان ساده/بخش دوم
ابراهیمی بیتا
در بخش گذشته تاریخچهی بورس را برایتان شرح دادیم و گفتیم که در بازار بورس ایران، سهام شرکتهای سهامی عام معامله میشود. حالا میخواهیم بدانیم اگر کسی بخواهد به بازار بورس برود و سهام بخرد، چه باید بکند. آیا هر شخصی میتواند بهعنوان خریدار سهام وارد بازار بورس شود و خرید کند؟ پاسخ این سؤال بله و خیر است! بله، در واقع هر فردی میتواند خریدار سهام باشد، و خیر، افراد نمیتوانند این کار را خودشان انجام بدهند. معامله در بازار بورس قواعد خاص خودش را دارد و خرید و فروش سهام در این بازار، کاری است که به واسطهی کارگزاریها انجام میشود.
کارگزاریها، شرکتها یا مؤسساتی هستند که از سازمان بورس مجوز فعالیت دارند و براساس قوانین و مقررات مربوطه، داد و ستد سهام را برای اشخاص انجام میدهند. کارگزار بورس نمایندهی خریدار و فروشنده است و از طریق واحدی که «شعبه» نامیده میشود به سرمایهگذاران خدمات ارائه میدهد. در واقع، هیچ کس نمیتواند بدون واسطهی کارگزاریها در تالار بورس خرید و فروش کند؛ ولی توجه داشته باشید که کارگزار، مالک سهامی که میخرد یا میفروشد نمیشود و صرفاً واسطهی میان خریدار و فروشنده است.
کار کارگزاریها به خرید و فروش سهام محدود نمیشود. این بنگاههای اقتصادی خدمات مختلفی به مشتریانشان عرضه میکنند. برای مثال، این شرکتها به اشخاص دربارهی نحوهی سرمایهگذاری و سبد سهام- که در شمارههای بعد آن را توضیح میدهم- و به شرکتها دربارهی نحوهی ارائهی سهام در بورس، سرمایهگذاری، افزایش سرمایه و... راهنمایی و مشاوره میدهند. شرکتهای کارگزاری در ازای خدمات معاملاتی و مشاورهای که انجام میدهند مبلغی بهعنوان کارمزد دریافت میکنند. هماکنون در ایران ٥٤ کارگزار مشغول فعالیت هستند که با افتتاح و گسترش تالارهای بورس در برخی شهرستانها، این تعداد رو به افزایش است.
کسانی که میخواهند دفتر کارگزاری افتتاح یا در این دفاتر کار کنند، باید در آزمونهای سازمان بورس و اوراق بهادار شرکت کنند. شرکتکنندگان در آزمونهای مختلف سازمان بورس، براساس نمرات آزمون و مدرک تحصیلی خود یکی از مدارک زیر را به دست میآورند:
نمایندگی درجهی ٢: افرادی که این مدرک را داشته باشند، میتوانند به استخدام کارگزاریها درآیند و در تالار بورس کار خرید و فروش سهام را انجام دهند. بورس اوراق بهادار کشور دو یا سهبار در سال آزمون نمایندگی درجهی ٢ را برگزار میکند.
نمایندگی درجهی ١: این مدرک پس از موفقیت در آزمون نمایندگی درجهی ١ که سالی یک بار توسط بورس برگزار میگردد، به افراد اعطا میشود. دارندگان این درجه بهعنوان کارشناسان و تحلیلگران بازار بورس در کارگزاریها مشغول فعالیت میشوند.
مدیریت ارشد: کسانی که بتوانند این مدرک را دریافت کنند، میتوانند کارگزاری بورس تأسیس نمایند. البته تأسیس کارگزاری بورس، علاوه بر موفقیت در این آزمون شرایط دیگری هم دارد. آزمون مدیریت ارشد به ندرت و با اعلام سازمان بورس برگزار میشود.
خوب، پس شما باید برای خرید سهام به شرکت کارگزاری مراجعه کنید؛ ولی به یاد داشته باشید اولین باری که برای این کار اقدام میکنید، باید شناسنامه، کارت ملی و یک برگ کپی شناسنامهیتان را با خود ببرید تا بتوانید کد معاملاتی دریافت کنید. کد معاملاتی به این دلیل به شخص داده میشود که کارها سریعتر، آسانتر و همچنین منظمتر انجام بشود و مانند شمارهی حسابی است که بانک به مشتری خود میدهد. چند روز (معمولاً ٤ روز) پس از اینکه مدارکتان را به کارگزاری دادید، کد معاملاتیتان صادر میشود. این کد شامل سه حرف اول نام خانوادگی شما به همراه یک عدد ثابت است. مثلاً، اگر نام خانوادگی شما رضایی باشد، کد شما به این صورت خواهد بود: «رضا ٠٠٠٠٠». این کد، شمارهی شناسایی شما در معاملات است و برای همهی معاملاتتان استفاده میشود.
بعد از اینکه کد معاملاتیتان صادر شد، میتوانید برای خرید یا فروش سهام اقدام کنید. برای این کار، کارگزار فرمهای مخصوصی در اختیارتان میگذارد و شما با پر کردن آنها، تقاضای خود را به کارگزار اعلام میکنید. کارگزار طبق روالی که در شمارهی آینده برایتان تشریح خواهم کرد، معاملهی مورد نظر را انجام میدهد و برای هر معاملهای که برای شما انجام میدهد، کارمزدی دریافت خواهد کرد. شما در صورت خرید سهام، باید ٥/٠درصد از مبلغ کل معامله را بهعنوان کمیسیون خرید به کارگزار و ٢٥/٠ درصد از آن را بهعنوان تسهیلات به بازار بورس پرداخت کنید؛ و اگر بخواهید سهامی را بفروشید، علاوه بر این مبالغ، باید ٥/٠درصد نیز بهعنوان مالیات پرداخت کنید. در شمارهی آینده، اطلاعاتی دربارهی نحوهی انتخاب سهام و اطلاعات مربوط به شرکتها را در اختیارتان میگذارم.