آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢

معرفى هاى گزارشى


كليّات
ـ موسوعة الأمام فخرالدين الرازى
الدكتور سميع دغيم, بيروت, مكتبة لبنان ناشرون, ١٤٢١, ١٠٩٩ص, وزيرى.
فرهنگنامه اى است گسترده بر پايه آثار فخرالدين رازى, و ارائه دهنده مصطلحات به كار گرفته شده در آثار وى و بدين سان فرهنگواره اى است كلامى, تفسيرى, اصولى, منطقى و….
نويسنده ابتدا از فخرالدين رازى و جايگاه او در ميان عالمان و فرهنگ اسلامى سخن گفته و آنگاه ضمن يادكردى از پژوهش هايى سامان يافته درباره وى, آثار رازى را گزارش كرده است. آنگاه مصطلحات برگرفته از آثار وى را با توضيح و تبيين آنها بر پايه متن آثار مكتوب فخرالدين رازى گزارش كرده است. بدين سان اين فرهنگواره چنانكه پيش تر آورديم عام است. يعنى پژوهشى است ميدانى بر پايه آثار رازى, به مثل اصطلاح (تنزيل), (سجع), (نزول) را آورده كه قرآنى هستند (توحيد), (رؤية) و… را هم كه كلامى هستند و (فديه), (سحت), (طهارة) كه فقهى هستند و (مصالح مرسله), (مصلحه شرعيه) و… كه اصولى هستند.
البته كار آقاى دغيم با همه سودمندى و كارآمدى, كاستى هايى هم دارد, از جمله در بخش قرآنى, آن كه رازى افزون بر تفسير, در علوم قرآنى نيز آثارى دارد و بدين لحاظ بسيارى از عناوين علوم قرآن در آثارش طرح و تبيين شده كه در اين فرهنگواره نيامده است. از جمله (تناسب) كه رازى بدان اهميت فراوان داده و بلكه مدّعى است هيچ مفسّر در حدّ او به اين نكته دست نيافته است و (مكى و مدنى), (مصحف), (تحريف) كه در عدم تحريف قرآن فراوان رازى سخن گفته و بدان پاى فشرده و…. فلسفه و كلام
ـ همه بايد بدانند
ابراهيم امينى,چاپ پانزدهم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٠٨ص, رقعى.
اين كتاب مباحث اصول و فروع دين را به زبان ساده براى جامعه گزارش مى كند و قبلاً در همين نشريه معرفى شده است.
ـ جهنم چرا؟
محمدحسن قدردان قراملكى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٦٣ص, رقعى.
اين كتاب مجموعه چهار مقاله نويسنده در كيهان انديشه و نامه مفيد است كه در شكل كتاب آن را ارائه كرده است و در آن فلسفه و انگيزه دوزخ, چگونگى عذاب دوزخ و دوزخ ابدى را مورد بحث قرار داده است كتاب قبلاً در اين نشريه معرفى شده است.
ـ ترجمه الهيات شفاء
محمدمهدى گيلانى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٣٢ص, وزيرى.
در تقسيم عام محتواى كتاب شفا, آن را به چهار جُمَل رئيسى: منطق و طبيعيات و رياضيات و الهيات منقسم فرموده اند, و هر جمله را به فنونى و هر فنى را به مقالاتى و هر مقاله را به فصولى قسمت كرده اند كه هر بخشى از آن ها مشتمل بر بحث هايى متنوع و گوناگون است و شاخه هاى رسته و برخاسته از هر اصلى از آن علوم را تشخيص هويت نموده و پيوستگى و خويشاوندى دور و نزديك آن ها را روشن ساخته است.
الهيات شفا مشتمل بر ده مقاله است كه چهار مقاله اوليه آن ترجمه گرديده و به محضر دوستداران حكمت و برهان عرضه مى شود.
ـ حيات پس از مرگ
على محمد اسدى, چاپ نهم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٠٧ص, رقعى.
اين كتاب درباره زندگى پس از مرگ بحث مى كند و قبلاً معرفى اجمالى شده است.
ـ حق با على است
مهدى فقيه ايمانى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٠٠ص, وزيرى.
اين كتاب درباره اثبات حقانيت على(ع) و اين كه حق بر مدار آن حضرت مى چرخد و او بر مدار آن مى چرخد, نگارش يافته است, و پيش از اين در همين نشريه معرفى شده است.
ـ سيماى پر فروغ
سيد اصغر ناظم زاده قمى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٣٦٨ص, وزيرى.
اين كتاب درباره فضايل و مناقب اميرمؤمنان على(ع) است. نويسنده بر اين باور است كه جامعه امروز و به ويژه نسل جوان به شدت به اين فضايل نيازمند است و به همين خاطر در كتاب خود نخست جايگاه على(ع) را در نزد پيامبر(ص) روشن مى كند و توصيه هاى آن حضرت را درباره على(ع) يادآور مى شود و سپس على(ع) را در عرصه علم و دانش مى نماياند و از معجزات و كرامت هاى آن حضرت شمه اى نقل مى كند و به شخصيت آن حضرت در عرصه ايمان و اخلاق مى پردازد و در نهايت جايگاه مولا را در روز واپسين نشان مى دهد.
ـ خير الأثر در ردّ جبر و قدر
حسن حسن زاده آملى, چاپ چهارم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٠٨ص, وزيرى.
جبر و اختيار از دغدغه هاى فكرى ريشه دار بشرى است و يكى از مباحث جدّى و دشوار انسان مى باشد. از ديدگاه شيعه انسان نه گرفتار در دام جبر و نه برخوردار از اختيار افسار گسيخته است, بلكه در مرحله اى بين اين دو قرار دارد. اين بحث را مؤلف محترم در شهر آمل در جمعى از دانش پژوهان آن ديار ارائه كرده و سپس آن را خود تقرير كرده است و به ضميمه دو رساله ديگر: يكى در كسب و ديگرى در اقسام فاعل به چاپ سپرده است.
مباحثى چون: اختيار و اراده, سخن در جبر و تفويض, مناظره ابوالحسن اشعرى با استاد خود ابوعلى جبايى, اقسام فاعل از جمله مباحث كتاب است.
ـ على(ع) در آينه عرفان
سيد اصغر ناظم زاده قمى, چاپ چهارم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٦«٤٩٠ص, وزيرى.
اين كتاب نگاه به على(ع) در حوزه عرفان و مباحث عرفانى است. نويسنده مى نويسد: (ما در اين كتاب تلاش كرده ايم كه مسائل عرفانى را از ديدگاه مولاى متقيان و امام عارفان على(ع) در دو بخش بياوريم: بخش اوّل مربوط به مسائلى است كه به نوعى با مسائل عرفان نظرى مربوط است, مثل على پدر عرفان, على و انسان كامل, على و انسان شناسى, على و شاخه هاى عرفانى. بخش دوم در خصوص مقوله هايى است كه با عرفان عملى ارتباط دارد, مثل اوصاف عارفان, مبارزه با نفس, تهذيب و تذكيه آن, ذكر خدا, اخلاص, زهد و پارسايى, ترك دنيا, عبادت و پرستش پروردگار, نماز و حضور قلب در آن).
ـ تحليلى نو بر عقايد وهابيان
محمدحسين ابراهيمى, چاپ چهارم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ١٣٥ص, رقعى.
كتاب حاوى (بررسى نگرش ها و بينش هاى وهابيان درباره شيعه و ائمه معصومين(ع) است) و مؤلف كوشيده با بهره گيرى از كتاب هاى آنان اتهام هاى آنان عليه شيعه را بررسى كرده و پاسخ دهد.
بحث هايى چون: اسلام آيين وحدت, زندگى شيخ و ابن سعود, توحيد از ديدگاه تشيع و وهابيّت, توسل و مرگ و شفاعت, زيارت و احكام قبور و مساجد از ديدگاه تشيع و وهابيت, كرامات اولياءالله, تأويل در قرآن, جشن و سوگوارى, تحريف در قرآن و روايات و تاريخ, اطاعت مطلق از حاكم, مباحث اين كتاب را تشكيل مى دهند.
ـ رسائل الفلسفه والعرفان
السيد جمال الدين الحسينى, چاپ اوّل, قم و تهران, بررسى هاى اسلامى و مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى, ١٤٢١, ٢١٥ص, وزيرى.
اين كتاب مجموعه اى از رساله هاى فلسفى و عرفانى سيد جمال الدين اسدآبادى است كه برخى از آنها براى اولين بار نشر مى يابد. آقاى خسروشاهى در مقدمه عربى كتاب درباره چگونگى رساله ها سخن گفته اند و در مؤخره كوتاهى به فارسى نيز به اجمال وضع رساله ها را توضيح داده اند. اين مجموعه در نشان دادن بعدى ديگر از چهره فيلسوف و متفكر ارجمند شيعى بى گمان تأثير مهمى خواهد داشت. افزون بر آنچه ياد شد, دو مقدمه ديگر نيز بر كتاب افزوده شده است: ١. جمال الدين الأفغانى التغيير فى الوقائع والقيم, على زيعور, جمال الدين الأفغانى, عبدالرحيم حسن.
ـ عقايد اسلامى, در پرتو
قرآن, حديث و عقل
جعفر سبحانى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٦١٦ص, وزيرى.
اين كتاب يك دوره عقايد اسلامى است به زبانى ساده و گويا. محتواى كتاب پيش تر در قالب كتاب خُرد و در قطع جيبى با عناوين (خدا و نظام آفرينش), (خدا و صفات جمال و جلال), (خدا و پيامبران آسمانى),(خدا و پيامبر اسلام), (خدا و امامت), (خدا و معاد), منتشر شده بود.
اكنون با ويرايش جديد و بازنگرى مجدد نشر مى يابد. عناوين كلى كتاب همان عناوين ياد شده در شكل پيشين آن است.
برخى از عناوين بحث ها را مى آوريم:
آثار ارزنده ايمان به خدا, براهين اثبات وجود خداوند, علل گرايش به ماديگرى, مراتب توحيد, لزوم بعثت از نظر وضع قوانين, حقيقت اعجاز و معجزه, قرآن معجزه جاويدان پيامبر(ص), اعجاز قرآن, بايدهاى اعجاز قرآن, ابعاد اعجاز قرآن, امامت و تشيع, جايگاه امام در انديشه شيعى, آثار اجتماعى عقيده به معاد, دلايل لزوم رستاخيز, عدل الهى, كيفر چيست و هدف از آن و…. قران, حديث و تفسير
ـ مصونيت قرآن از تحريف
مترجم: شهيد محمد سهرابى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٥٦ص, وزيرى.
اين كتاب ترجمه (صيانة القرآن من التحريف) از آقاى محمد هادى معرفت مى باشد و در آن مباحث ذيل مورد توجه قرار گرفته است:
تحريف در لغت و اصطلاح, دلايل بطلان شبهه تحريف, بزرگان شيعه و عدم تحريف قرآن, ياوه گويى مستشرقان بيگانه, موضع ما در برابر اخبارى هاى متأخر, تحريف در عهدين, نگاهى به تاريخ عهدين, تحريف نزد ظاهربينان اهل سنت, تحريف نزد اخبارى هاى متأخر, مهم ترين دليل قائلان به تحريف.
ـ تفسير حدائق الروح والريحان
محمدالأمين بن عبدالله… علوى هروى شافعى, چاپ اوّل, بيروت, دار طوق النجاة, ١٤٢١, وزيرى.
از جديدترين تفسيرهاى گسترده در شرح و تفسير و تبيينِ آيات الهى است. مؤلف آن از عالمان حجاز و از مدرسان (دارالحديث) مكه مكرمه است. از اين روى بر تفسير, رنگ و بويى سلفى گرى (=وهابى مآبى) به شدت حاكم است. مؤلف پس از بحثى كوتاه درباره قرآن, به تفسير سوره ها پرداخته, از جمله نكات چشم گير تفسير توجه بليغ او به تناسب آيات و سوره ها هست. در آغاز هر سوره پيوستگى مضمونى آيات پايانى سوره پيشين را با آيات آغازين سوره پسين به بحث گذاشته و در ضمن تفسير آيات سوره ها را به بخش هايى تقسيم كرده است. ذيل آيات گزينش شده اولين بحثى را كه طرح كرده است, تناسب اين مجموعه با مجموعه پيشين است. مؤلف در ذيل آياتى كه آنها را هم سياق دانسته و به تفسير آن ها پرداخته از مناسبت آيات با آيات پيشين, سبب نزول, سخن گفته و آنگاه به تفسير پرداخته و از وجوه قرائت به تفصيل بحث كرده است و چنين است بحث او از اعراب جمله و صَرف واژه ها و در پايان نيز به بحث هاى بلاغى مرتبط پرداخته است. در بحث از اعراب به گونه هايِ كاربردى واژه توجه كرده است; مثل اين كه, نداء در قرآن چگونه است و… به بحث هايى كلامى بسيار روى آورده و از بحث هاى اج
تماعى و علمى در آن چندان خبرى نيست. بيش ترين بهره را از روح البيان, مراغى و بحرالمحيط برده است.
ـ غاية المرام و حجة الخصام فى تعيين الأمام من طريق الخاص والعام, ٧ج
السيد هاشم البحرانى, تحقيق: السيد على عاشور, مؤسسة التاريخ العبرى, بيروت ـ لبنان, ١٤٢٢, وزيرى.
مؤلف از عالمان, مفسران و محدثان بزرگ قرن يازدهم هجرى است. بحرانى گو اين كه بلندآوازگيش را پيش تر مرهون كتاب ارجمندش (البرهان فى تفسير القرآن) است, اما آثار وى بس فراوان و برخى شايان توجه و تأمل است. (غاية المرام) را وى در اثبات ولايت و امامت على(ع) و فرزندانش به خامه آورده و در دو مقصد سامان داده است: ١. تعيين امام و نص بر امامت امام و آنچه مرتبط با اين عنوان است; ٢. وصف امام با نصوص و گزارش فضائل امام و اهل بيت(ع). مقصد اول در نود وهفت باب شكل گرفته است و مقصد دوم را دو فصل قرار داده است كه در فصل اوّل آيات تفسير شده و يا تأويل يافته به على(ع) و فرزندانش را گزارش كرده است و در فصل دوم روايات مرتبط با فضائل را.
شيوه گزارش نصوص بدين گونه است كه مؤلف پس از عنوان باب, روايات از طريق عامه و خاصه را جدا جدا بدان گونه كه در مصادر و منابع يافته گزارش مى كند. غايةالمرام تاكنون چاپ منقحى نداشته است. متن كتاب سال ها پيش به گونه سنگى نشر يافته بود و نيز ترجمه آن كفايةالخصام. يك مجلد از آغاز آن نيز سال ها پيش حروفى چاپ شد و پس از آن متوقف شد. اكنون (مؤسسه تاريخ عربى) با تحقيق آقاى عاشور آن را در ٧جلد عرضه كرده است. محقق در مقدمه از مؤلف و آثار او سخن گفته و شيوه تحقيقش را به هيچ روى گزارش نكرده است. ظاهراً نسخه چاپ سنگى را بارخوانى كرده و احاديث را به منابع و مصادر آن ارجاع داده و اختلاف نقل هاى نسخه با مصادر را نيز ضبط كرده است.
ـ تفسير راهنما, ج٤
اكبر هاشمى رفسنجانى با همكارى جمعى از نويسندگان, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٧٤٢ص, وزيرى.
چهارمين مجلد از مجموعه عظيم و ارجمند تفسير راهنما است, مشتمل بر تفسير سوره هاى نساء و مائده. پيش تر درباره شيوه تفسيرى و اهميت و كارآمدى اين تفسير سخن گفته ايم.
ـ تفسير راهنما, ج١٢
اكبر هاشمى رفسنجانى با همكارى جمعى از نويسندگان, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٥٧١ص, وزيرى.
بخشى است ديگر از تفسير (راهنما) و مشتمل بر تفسير سوره هاى مؤمنون, نور و فرقان.
ـ تفسير سوره حجر
سيد رضا صدر, چاپ اول, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٣٩٢ص, وزيرى.
اين كتاب از جمله آثار ارجمند آيت اللّه سيد رضا صدر(ره) از عالمان, مفسران و فيلسوفان بزرگ معاصر است.
محتواى اين كتاب را آن روانشاد به صورت سخنرانى در جلساتى ايراد كرده و آنگاه به خامه آورده و با افزودن مقدمه اى درباره تفسير, و برخى از مباحث مرتبط با آن عرضه كرده است. در اين ويرايش, ويراستار كتاب منابع نقل ها را به دقت استخراج كرده, و يكى از آثار پر ارج آن مرحوم را كه درباره قرآن بوده و عنوان تمهيد قرآن شناسى داشته, در آغاز كتاب قرار داده است. در (تمهيد شناخت قرآن) مؤلف درباره وحى,اعجاز, قرآن و توحيد, قرآن و معاد, ثواب و عقاب از نگاه قرآن و… سخن گفته است.
ـ تفسير راهنما
اكبر هاشمى رفسنجانى, با همكارى جمعى از محققان, چاپ سوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٧١٨ص, وزيرى.
چاپ سوم از مجلد اوّل, از مجموعه عظيم (تفسير راهنما) است كه با عنوان توضيحى (روشى نو در ارائه مفاهيم و موضوعات قرآنى) در پيشديد جستجوگران معارف قرآنى و آموزه هاى وحيانى قرار گرفته است. به هنگام نشر چاپ اول اين جلد به تفصيل شيوه تفسيرى اين مجموعه را باز گفته ايم. اكنون يادآورى مى كنيم كه در چاپ دوم اين جلد يكسر دگرگون شده و مؤلفان افزونى هاى بسيارى در آن روا داشته اند و اكنون چاپ سوم آن بر پايه چاپ دوم و به گونه افست نشر يافته است.
ـ التفسير الحديث, ترتيب السور
حسب النزول
محمد عزه دروزه (م١٤٠٤), چاپ دوم, ١٠ج« فهارس, بيروت, ١٤٢١, وزيرى.
محمد عزه دروزه از محققان و مفسّران و مورّخان فلسطينى تبار و از نويسندگان سخت كوش و پركار جهان عرب است. (تفسير الحديث) وى كه به لحاظ سبك نو آن ـ يعنى تفسير سوره ها براساس توالى تاريخ نزول آن ها, نه ترتيب مصحف موجود ـ عنوان (حديث) بدان داده است, از تفاسير سودمند و ارجمند قرن چهاردهم هجرى است. او اين تفسير را پس از كتاب هاى خوب (عصر النبى), (سيرة الرسول من القرآن) و (دستور الأخلاق فى القرآن) نگاشته است.
چاپ اول كتاب مورد توجه و اقبال جستجوگران معارف قرآنى قرار گرفت و ناياب شد. مؤلف پس از چاپ اول, دگرگونى هايى در آن روا دانست كه در مقدمه اين چاپ از آن سخن گفته است. (ج١, ص١٩) اكنون و پس از ٤٢سال كه از چاپ اوّل كتاب مى گذرد, (دارالغرب الاسلامى) آن را با هيئتى چشم نواز در ١٠ مجلد كه جلد ١٠ آن ويژه فهرست هاى آن است, منتشر كرده است. سخن در باب اين تفسير بايد گفته آيد در مجال ديگر. اكنون به اين گزارش كوتاه فقط در حدّى كه قرآن پژوهان از نشر آن آگاه شوند, بسنده مى كنيم تا در فرصتى مناسب و در ضمن مقالتى درازدامن به شيوه تفسيرنگارى مؤلف و محتواى آن و نوآورى هايش در جريان تفسيرشناسى بپردازيم.
ـ شناخت از ديدگاه قرآن
آيت اللّه شهيد دكتر بهشتى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات بقعه, ١٣٧٨, ٥٠٢ص, رقعى.
شهيد آيت اللّه دكتر بهشتى بى گمان ـ با توجه به ابعاد گونه گون فكرى و شخصيتى ـ چهره بى مانندى بود. استوارگامى, انديشه پويا, تحمل شگفت, سعه صدر از جمله ويژگى هاى آن بزرگوار بود. وى از پسِ تجربه اندوزى هاى فراوان در غرب و آشنايى نزديك با فلسفه هاى رايج, به سال ٤٩ به ايران بازگشتند و در جايگاه بلند هدايت فكرى نسل جوان و راهنمايى انديشگى مبارزان نقش مهمى را ايفا كردند.
مسأله شناخت را كه به آن روزگار مطرح ترين بحث فكرى و از جمله مهم ترين دلمشغولى هاى انديشوران بود, با توجه به آن جايگاه وى به بحث نهاده است, و اما نه از منظر فلسفى محض, بلكه كوشيده است تا بدان از منظر قرآن بنگرد و به بحث چهره جذاب داده, يكى از معارف قرآن را برنماياند. شيوه بحث آن بزرگوار جالب است: از شركت كنندگان مى خواهد مطالعه كنند, انديشه ها و دريافت هايشان را روى كاغذ بياورند, در جلسه طرح كنند و به صورت جدّى در روند بحث شركت جويند. اين كتاب كه حاصل آن جلسات است به خواننده فضايى سرشار از پويايى و تحرك را نشان مى دهد. اين بحث ١٣ جلسه ادامه مى يابد و با اوج گيرى مبارزه امت مسلمان به رهبرى حضرت امام(ره) و حضور جدّى وى در هدايت جنبش متوقف مى ماند. شناخت از ديدگاه قرآن (طرح بحث) نقش شناخت در زندگى انسان, تعريف و اقسام شناخت, تبيين و تفصيل اصطلاحات مانند: فهم, تدبّر, تعقل, تفقه و… ابزارهاى شناخت, دل, دماغ, قلب و فؤاد, شناخت و حدّ و حدود آن, آيه در قرآن, خطا در شناخت, منابع شناخت, روش هاى شناخت و بالاخره بحثى دقيق و جالب درباره وحى, از جمله مباحث اين كتاب است.
ـ مسند الأمام السجاد أبى محمد على بن الحسين(ع), ٢ج
جمعه و رتّبه الشيخ عزيزالله العٌطاردى, انتشارات عطارد, ٥٢٠«٥٤٤ص, وزيرى.
سال ها است كه محقق سخت كوش و خستگى ناپذير, حضرت شيخ عزيزالله عطاردى در كنار سامان دهى كار عظيم (تاريخ خراسان) و برخى ديگر از پژوهش ها و ترجمه هاى متون كهن, مجموعه عظيم (مسانيد الأئمه(ع)) را نيز يكى بعد از ديگرى نشر مى دهد. ديرينه ترين اين مجموعه به لحاظ نشر (مسند الأمام الرضا(ع)) بوده است و پس از آن مسانيد امام حسن, امام حسين, امام موسى بن جعفر, امام جواد(ع), امام على النقى و امام حسن عسگرى و حضرت زهرا(س) نشر يافته بود. اكنون مسند حضرت سجاد(ع) را پيش روى داريم كه با (باب ولادته(ع)) آغاز مى شود و با (باب الرواة) پايان مى پذيرد. در اين مجموعه بر روى هم از حضرت سجاد(ع) ١٦٦١ حديث نقل شده است, و از ٢٣٧ تن از ياران و اصحاب و راويان آن بزرگوار سخن رفته است.
ـ مباحثى پيرامون قرآن كريم
آيت اللّه سيّد محمدتقى مدرسى, ترجمه: حميدرضا آژير, چاپ اوّل, تهران, انتشارات محبّان الحسين(ع), بهار ١٣٧٩, ١٩٠ص, رقعى.
اين كتاب كه پيش تر با عنوان (بحثى در معارف قرآن كريم) توسط انتشارات مدرسى در سال ١٣٧١ خورشيدى چاپ شده بود, ترجمه اى است از نوشته سيد محمدتقى مدرسى با نام (بحوثٌ فى القرآن الحكيم) كه آن هم در اصل ترجمه اى از سخنرانى وى در جمعى از دانشجويان بوده است. مؤلف نوشته خويش را جرقه اى در راه برقرارى تمدن اسلامى و يارى رساندن تدبر در منبعى عظيم از منابع انديشه فرهنگى يعنى قرآن كريم معرفى مى كند (ص٦). كتاب با بحث درباره و پيرامون چگونگى, ويژگى ها و مصداق هاى تدبر در قرآن مجيد آغاز و با بيان خطوط كلى فلسفه قرآن پايان مى پذيرد. اين دو فصل شالوده اصلى اين نگارش است كه در متن اصلى با فلسفه و اصول كلى معارف قرآن آغاز و به تدبر در قرآن مى انجاميده, ولى در ترجمه متن فصل بندى كتاب ديگرگون شده است.
ـ سيرى در قرآن
علامه سيد محمدحسين طباطبايى, گردآورى و تنظيم: سيد مهدى آيت اللّهى, چاپ اوّل, تهران, نشر جهان آرا, تابستان ١٣٧٩, ٤٤٨ص, وزيرى.
با آن كه گردآورنده سخنى درباره اين كه مطالب كتاب از كجا گردآورى شده نمى گويد و يك راست و بدون پيشگفتار يا مقدمه اى متن اصلى آغاز مى شود و در متن نيز ارجاعى به كتابى از علامه طباطبايى داده نشده, گويى قسمت هايى است از تفسير (الميزان) كه در بخش هاى اعجاز, جبر و تفويض, شفاعت, محكم و متشابه, ارث, شريعت, حشر و نشر, بردگى, شيطان, عصمت پيامبران, مسأله تحريف, شق القمر و روح در قرآن فراهم شده است.
كتاب نظم و نسق چندانى ندارد و حتى نام تمام بخش هاى اصلى كتاب در فهرست مطالب منعكس نگشته است.
ـ پيام امام اميرالمؤمنين(ع), ج٢
آيت اللّه العظمى مكارم شيرازى و همكاران, چاپ اوّل, تهران, دارالكتب الاسلامية, ١٣٧٩, ٦٨٠ص, وزيرى.
پس از پايان كار تفسير شريف (نمونه), پژوهشى است در دوازده جلد با نام (پيام امام) براى شرح تازه و جامعى بر نهج البلاغه كه جلد نخستين آن در پاييز ١٣٧٥ در ٦٦٤ صفحه منتشر شده و دومين جلد آن هم اكنون در اختيار پژوهندگان قرار گرفته و ويژگى هاى آن بدين قرار است:
١. ترجمه تمام جملات با بيان روان;٢. تفسير و شرح يكايك واژه ها و ريشه يابى آن ها; ٣. بيان شأن ورودها و بررسى و اشارت به مسائل تاريخى مربوط به خطبه ها و نامه ها; ٤. تحليل لازم درباره بحث هاى عقيدتى, اجتماعى, سياسى و اخلاقى; ٥. نگاه كلّى و اجمالى در ابتداى هر خطبه; ٦. ذكر سند خطبه ها و نامه ها. جلد دوم از شرح خطبه بيست ويكم آغاز و با شرح خطبه شصتم پايان گرفته است.
ـ بايدها و نبايدها
آيت اللّه شهيد دكتر بهشتى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات بقعه, ١٣٧٩, ١٩٠ص, رقعى.
اين كتاب در بر گيرنده بخشى از بحث هاى تفسير شهيد مظلوم آيت اللّه دكتر بهشتى است كه بين سال هاى ١٣٥٥ـ١٣٤٩ ايراد شده است. آنچه در اين كتاب آمده بحث امر به معروف و نهى از منكر است كه در ١٤ جلسه بررسى شده و از مجموع آن بحث ها مطالب و محتويات ٩ جلسه در اختيار بوده است كه با تنظيم ويرايش نشر يافته است. معنى خير, معروف, منكر, نظر اشاعره و معتزله درباره حسن و قبح, شناخت امر به معروف و نهى از منكر, مراتب آن, دعوت, معنا و چگونگى آن از جمله مباحث اين كتاب است.
ـ جامع التفسير
خالد بن عبدالقادر آل عقده, چاپ اوّل, رياض, دار طيبه, ١٤٢١, وزيرى.
اين مجموعه مشتمل است بر روايات تفسيرى موجود در كتاب هاى ششگانه اهل سنت و مسند احمد بن حنبل. مؤلف روايات تفسيرى كتاب هاى ياد شده را براساس سوره ها تنظيم كرده و در ذيل روايات گاه به تفصيل از رجال و محتواى روايات سخن گفته است. گرد آورنده كتاب, مقدمه اى نگاشته اند كوتاه و در ضمن آن از شيوه كار و تنظيم و چاپ هاى مورد استفاده خود را گزارش كرده است.
ـ علم القراءات, نشأته, اطواره, أثره فى العلوم الشرعيه
نبيل بن محمد ابراهيم آل اسماعيل, چاپ اوّل, رياض, مكتبة التوبه, ١٤٢١, ٤٩٢ص, وزيرى.
بحث از چگونگى قرائت قرآن كريم و قرائت هاى مختلف و چگونگى ظهور و بروز آنها پيشينه كهنى دارد. آقاى نبيل اسماعيل كوشيده اند در اين كتاب سير تطوّر دانش قرائت را باز گويند. وى ابتدا مفاهيم به كار گرفته شده را تعريف كرده است و آنگاه از اقسام قرائت سخن گفته است; يعنى قرائت هاى مقبول و مردود. سرچشمه هاى قرائت هاى گونه گون بحث ديگرى است. از مباحث اين كتاب و پس از آن مؤلف از چگونگى تلقى وحى سخن گفته و در ادامه بحث مهم ترين آثار گزارش كننده قرائت ها را معرفى كرده است; مانند (السبعه فى القراآت), (الحجه) و… مدارس قرائت, اثر قرائت ها در علوم شرعى, در احكام فقهى و ادب عربى و نحوى از ديگر مباحث كتاب است.
ـ سرود يكتاپرستى
آيت اللّه شهيد دكتر بهشتى, چاپ دوم, تهران, انتشارات بقعه, ١٣٧٩, ١٤٢ص, رقعى.
سال هايِ سال پيش, از روانشاد شهيد آيت اللّه بهشتى جزوه اى نشر يافت با عنوان (نماز چيست). اين نگاشته با رويكرد شگفت خوانندگان مواجه شد و ده ها هزار نسخه از آن منتشر گشت. اكنون آن نوشته به ضميمه چند بحث ديگر در باب فلسفه نماز, تغيير قبله, زبان نماز و نماز وسطى,با عنوان (سرود يكتاپرستى) نشر يافته است. بخش هايى از اين مجموعه, قسمت هايى است برگرفته از تفسير آن بزرگوار كه در آلمان و ايران در جلسات عمومى ايراد كرده اند. تاكنون بخش هايى از مجموعه تفسيرى آن شهيد عزيز در عناوين مختلف نشر يافته است. بدون اين كه در سودمندى نشر اين بحث ها به گونه موضوعى و پراكنده ترديد روا داريم, شايسته مى دانيم مجموعه بحث هاى تفسيرى آن بزرگوار بدون تقطيع و يكجا پس از ويرايش و تخريج اقول و منابع با نشرى استوار و شايسته عرضه شود. باشد كه در ميان ميراث تفسيرى جايگاهى بلند يابد. اخلاق و تعليم و تربيت
راهنمايى و مشاوره از ديدگاه اسلام
محمدرضا مطهرى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٠٠ص, رقعى.
كتاب مقوله راهنمايى و مشاوره را از ديدگاه اسلام مورد پژوهش قرار داده است. نخست تاريخچه راهنمايى و مشاوره را بيان مى كند, سپس اصول راهنماييو هدف هاى راهنمايى از منظر اسلام را بيان مى دارد. در فصل چهارم به مشاوره تحصيلى مى پردازد. در فصل بعدى مشاوره شغلى مورد بحث قرار مى گيرد. در فصل ششم مشاوره بهداشتى بحث مى شود. فصل هفتم به مشاوره خانوادگى مى پردازد و در فصل پايانى فنون و روش هاى مشاوره را تعليم مى دهد.
ـ دوستى در كلام اميرالمؤمنين
جعفر شيخ الاسلامى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٧١ص, رقعى.
در اين نوشته مؤلف مقوله دوستى را از نگاه على(ع) مورد بررسى قرار داده و به موضوعاتى چون اهميت دوستى, روش انتخاب دوستى, نشانه هاى دوست, عوامل از دست دادن دوست, رفتارهاى شايسته با دوستان و پرهيز از رفتار ناشايست با آنان و افرادى كه نبايد با آنان دوست شد, مى پردازد.
ـ صد حكايت تربيتى
مرتضى بذرافشان, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ١١٢ص, رقعى.
نويسنده تعداد صد حكايت از زندگى پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) را در ارتباط با چگونگى تربيت كودك گردآورى كرده است.
ـ روش هاى تربيتى
سيد مهدى موسوى كاشمرى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ١٧٤ص, رقعى.
در اين كتاب روش هاى تربيت در سه بخش به بحث نهاده شده است. در بخش اول روش هاى خودسازى در ضمن پنج فصل با عناوين تفكر, مشارطه, مراقبه, محاسبه, مؤاخذه و… بحث شده. بخش دوم با عنوان (روش هاى ديگرسازى) چگونگى تربيت و اعمال روش هاى تربيت را براى بركشيدن شخصيت و تربيت فرزندان و… بررسى كرده است. با عنوان هايى چون ارج گذارى به ارزش ها, محبت ورزى, تكريم شخصيت و… و بالاخره بخش سوم است با عنوان (روش هاى مشترك) و عناوينى چون پرستش, بشارت و انذار, عبرت, اسوه و ناس, رفق و مدارا, مؤاخذه و تفسير و….
ـ آنچه يك جوان بايد بداند
رضا فرهاديان, بتول فرهاديان, چاپ چهاردهم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٨٠«٨٨ص, رقعى.
نويسنده تلاش كرده در اين دو جلد وظايف دختران و پسران جوان را با بهره گيرى از متون دينى تبيين كند. كتاب قبلاً معرفى شده است. فقه و حقوق
ـ احكام پزشكان
هادى حجت و محمدهادى طلعتى, چاپ سوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ١٦٠ص, وزيرى.
نويسندگان تلاش كرده اند احكام شرعى مرتبط با پزشكى را از فتاوى فقيهان استخراج و آن را با نظم جديدى ارائه كنند. در بخش نخست كتاب احكام مشترك پزشكى را ارائه كرده اند. در بخش دوم احكام برخى از تخصص هاى پزشكى را بيان داشته اند. در بخش سوم احكام فقهى اندام هاى بدن آمده است و در بخش پايانى احكام مرتبط با مشاغل پزشكى از قبيل داروخانه ها, آزمايشگاه ها, تزريقات و انتقال خون گردآورى شده است. ضميمه كتاب استفتائاتى است كه از فقهاى معاصر انجام گرفته است.
ـ الجهاد
ابوميثم الشبيب, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٤٤٨ص, وزيرى.
كتاب تقرير درس هاى فقهى آيت اللّه محمدمهدى آصفى است كه در بين سال هاى ١٤١٤ تا ١٤١٥ در حوزه علميه قم تدريس شده است. در آغاز بحث, تفصيلى درباره جهاد در قرآن آمده كه در آن محورهاى جهاد از ديدگاه قرآن, مراحل جهاد و اهداف جهاد تبيين شده است و بقيه كتاب در سه فصل با عناوين انواع جهاد و احكام آن, آثار جهاد, و انواع سرزمين ها از ديدگاه اسلام, مباحث مربوط به جهاد را بررسى مى كند. اين كتاب به زبان عربى تقرير شده است.
ـ التيمّم
محمدحسن قديرى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٤٨ص, وزيرى.
بحثى فقهى درباره تيمم است كه در آن مجوزهاى تيمم بدل از وضو و غسل, چيزهايى كه تيمم بر آن ها رواست, وظيفه شخص فاقد طهورين, چگونگى تيمم و احكام تيمم بحث شده است.
ـ جهود الشيخ المفيد الفقهيه
محمدحسين نصّار, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٩٦ص, وزيرى.
كتاب تلاش شيخ مفيد را در حوزه فقه مورد بررسى قرار داده و مصادر استنباط او را تبيين مى كند. نويسنده نخست حيات فكرى بغداد را در عصر شيخ نشان مى دهد و سپس زندگى علمى وى را بررسى مى كند و پس از اين دو بخش كه در واقع مقدمه كتاب است, به بحث اصلى كه تلاش فقهى شيخ است مى پردازد. روش فقهى شيخ را نشان مى دهد و سپس آثار فقهى آن فقيه نامور را بررسى مى كند. تحليل و تبيين آراى فقهى فصل ديگرى از كتاب است. منابع استنباط از نظر شيخ, باب دوم كتاب را تشكيل مى دهد. تبيين جايگاه شيخ در حوزه اصول, مقدمه اين باب است. چگونگى بهره گيرى شيخ از قرآن كريم به عنوان منبع نخست, بهره گيرى از سنّت به عنوان منبع دوم از مباحث جدّى اين باب است. فصل سوم به منابع ديگر فقهى از نظر شيخ اختصاص دارد و بحث هايى چون اجماع, دليل عقل, قياس, قرعه و استصحاب محتواى فصل نهايى را تشكيل مى دهند.
ـ قاعده مقابله به مثل
محمدحسين اسكندرى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٣٠٢ص, وزيرى.
مقابله به مثل از قواعد مهم فقهى ـ حقوقى است كه در بسيارى از سيستم هاى حقوقى دنيا مطرح است. نويسنده تلاش مى كند نخست مفاهيم و كليات مرتبط با اين بحث را روشن كند و سپس ادله فقهى مرتبط با آن را تبيين مى كند و سپس مجارى و موارد كاربرد آن را در زندگى و اجتماع نشان مى دهد.
ـ غايةالمراد فى شرح نكت الأرشاد و حاشية الارشاد, ج٤
الشهيد الاول و الشهيد الثانى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٦٦٣ص, وزيرى.
(غايةالمراد) از آثار فقهى ارجمند شهيد اول است كه پيش تر از چگونگى تصحيح و تحقيق آن سخن گفته ايم. اكنون مجلد چهارم آن نشر يافته است كه در ضمن مقدمه اى كوتاه, برخى از استدراك ها و تكمله هاى مرتبط با مقدمه گسترده و عظيم مجلد اول را در آن آورده اند. پايان بخش اين مجلد فهرست هاى فنى كتاب است; به ويژه فهرست هاى كتاب هاى يادشده در متن و فهرست الفاظ جرح و تعديل كه كارآمدى آنها براى پژوهشيان روشن است. شايسته است اين گونه فهرست نگارى را مؤسسات و محققانى كه متون كهن را تصحيح و تحقيق مى كنند, به كار گيرند و بدين سان بهره رسانى متون را افزايش دهند.

ـ محصل المطالب فى تعليقات المكاسب
صادق الطهورى, چاپ اوّل, قم, انتشارات مؤسسه سماء, ١٣٧٩, ٥١٢ص, وزيرى.
كتاب محصل المطالب فى تعليقات المكاسب كه هم اكنون چهارمين جلد آن (البيع) منتشر شده است, ادامه تلاش هاى مؤلف آن براى بهينه سازى حواشى گرانسنگ مكاسب است.
كتاب مكاسب از زمان تأليف آن مورد اقبال و استقبال كم نظير دانش پژوهان در حوزه هاى علميه و محققان وادى فقه و حقوقِ تجارت قرار گرفته است. نيز مورد اهتمام جدّى طلاب و علما واقع گرديد و محور درس و بحث و نقد و تحليل قرار گرفت. فهرست نام بزرگانى كه بر اين كتاب حاشيه زده و يا بر آن شرح نوشته اند, خود بهترين دليل و شاهد بر اهميت و عمق و غنا و استوارى آراى اين كتاب است.
توجه فرهيختگانى چون آخوند خراسانى, سيد محمدكاظم طباطبايى, علامه اصفهانى, نائينى و ايروانى كه هريك خود به حق از صاحب نظران و نام آوران ميدان علم و فقاهت بوده اند, نشانه صدق اين مدعا است. انصاف اين است كه كيفيت طرح مسائل و فروعات فقهى مختلف و چگونگى حل معضلات فقهى و كيفيت ورود و خروج در هر مسأله در نوع خود كم نظير است. اما حواشى و شروح مكاسب اهميتش از آن جا دوچندان مى شود كه به قلم علما و بزرگان صاحب رأى و دقيق النظر ـ كه به صورت مستقيم يا با واسطه شاگرد مرحوم شيخ انصارى بوده اند ـ تأليف و تدوين شده است.
با همه اين تفاصيل, متأسفانه عرضه و ارائه كتاب مكاسب و حواشى آن بعد از ساليان متمادى هنوز تغيير چشمگيرى نيافته است و به همان صورت اوليه و با همان سبك و سياق و نوعاً چاپ سنگى و يا با اغلاط فراوان به علاقه مندان عرضه گرديده است. گويا نويسندگان حواشى ـ كه سعيشان مشكور باد ـ تنها در صدد نگارش نظريات و آراى خود ـ آن هم با امكانات زمان خود ـ بوده اند. از اين رو تسهيل امر و رجوع مخاطب وجهه همت آنان نبوده است. اكتفا به چند كلمه تقطيع شده از متن مكاسب و به صورت قوله: … الخ همراه با مسائل عديده و فنّى, استفاده از آن ها را بسى مشكل كرده است. مثلاً اگر كسى مطلبى و مسأله اى از مكاسب را مورد دقت و مطالعه قرار دهد و بخواهد ببيند كه آيا محشين و شارحين محترم نظرى يا مطلب خاصى حول و حوش آن مطلب مكاسب دارند يا خير, بسيار سخت و ناهموار به مقصود خود مى رسد و براى يافتن آن مسأله در حواشى مختلف بايد فكر و وقت زيادى همراه با اقبال داشته باشد تا به اين مهم نايل گردد.
مشكل بررسى تطبيقى نظرات اين اعلام و بزرگان با يكديگر كه گاهى ناظر به سخنان و حواشى هم ديگرند, جاى خود دارد. به هر حال محصل المطالب گامى جديد است براى بهينه سازى اين حواشى. سعى مؤلف مشكور باد.
ـ بهداشت و تنظيم خانواده
آيت اللّه شهيد دكتر بهشتى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات بقعه, ١٣٧٩, ٢٠٨ص, رقعى.
چهره فقهى آيت اللّه شهيد بهشتى به لحاظ اينكه آن بزرگوار در صحنه هاى فقاهت حضورى كم رنگ داشته اند, پنهان مانده است. اندك بحث هاى بر جاى مانده فقهى از او در ضمن بحث هاى تفسير و يا به گونه مستقل, نشانگر قدرت عظيم اجتهادى و تسلط شگرف وى بر مبانى فقهى همراه با جرئت و جسارت نقادى است. اين مجموعه يكى از نمونه هاى زنده و تحليل هاى عالمانه آن بزرگوار است و نقطه اوج آن, ديدگاه فقهى وى درباره سقط جنين قبل از چهار ماه است. اين ديدگاه به بحث گفت وگو ميان آن بزرگوار و فقيهانى بزرگوار چون استاد شهيد مطهرى و استاد محمدتقى جعفرى منجر مى شود, كه خواندنى است و سودمند. اين مجموعه از جهات مختلفى شايان توجه است; هم به لحاظ موضوع شناسى و تنقيح موضوع حكم و هم به لحاظ توجه به مبانى استنباط و چگونگى استدلال بر حكم. تاريخ و شرح حال
ـ كندوكاوى در تعزيه و تعزيه خوانى
غلامرضا گلى زواره, چاپ اوّل, قم, مهراس, ١٣٧٩, مصور ٤«١٤٢ص, رقعى.
بخش اول كتاب به فلسفه, اهميت, انگيزه و فوايد سوگوارى و گريه بر اهل فضيلت و خاندان عصمت و طهارت(ع) اختصاص يافته است. در دومين بخش, چگونگى پيدايش تعزيه, برخى سرايندگان سوگنامه ها و بعضى مجموعه هاى نفيس و مشهور نسخه هاى تعزيه شناسانده و معرفى شده اند.
در سومين بخش نسخه هاى اصلى تعزيه, از سوگنامه هاى فرعى جدا شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته اند.
در خاتمه برخى از تحريفات راه يافته در مضامين تعزيه نشان داده شده است. با آوردن چهار صفحه رنگى آخر كتاب اجراى تعزيه را به تصوير كشانده شده است. گفتنى است بخش عمده كتاب به صورت دو مقاله در مجله آينه پژوهش به چاپ رسيده است كه در اين جا با ملحقات و اضافاتى به چاپ رسيده است.
ـ فاطمه(س) دختر امام حسين(ع)
احمد صادقى اردستانى, چاپ اوّل, تهران, نشر مطهر, ١٣٧٩, ٢٠٤ص, رقعى.
كتاب داراى ١٤ فصل است. فصل اول با عنوان (اشك خورشيد) وضع كلى عاشورا و لزوم سوگوارى در آن را مطرح مى كند, و در فصل هاى ديگر, مراحل مختلف زندگى فاطمه كبرى دختر امام حسين(ع) را از سفر به كربلا و حضور در صحنه هاى آن اسارت فاطمه و ساير اهل بيت(ع) در كوفه و شام و بازگشت به مدينه, شخصيت معنوى و علمى او, ازدواج مجدد آن بانو, پس از شهادت همسر بزرگوارش و سرانجام نحوه وفات و محل آرامگاه اين زن دانشمند آمده است. پايان بخش كتاب فهرست منابع و مآخذ و فهرست موضوعى كتاب آمده است.
ـ زنان نمونه
على شيرازى, چاپ پنجم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٨٠ص, رقعى.
كتاب شرح زندگى تعدادى از زنان تاريخى است; به ويژه آنانى كه در تاريخ اسلام نقشى داشته اند. كتاب قبلاً در همين نشريه معرفى شده است.
ـ چشم و چراغ مرجعيت
مجتبى احمدى و ديگران, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٤٨٠ص, وزيرى.
اين كتاب مجموعه مصاحبه هاى مجله حوزه با شاگردان آيت اللّه بروجردى مى باشد و در آن با افرادى چون: مرحوم آيت اللّه سيد محمدباقر سلطانى, سيد مصطفى خوانسارى, سيد مرتضى مبرقعى, سيد جعفر احمدى, سيد حسين بدلا, على صافى گلپايگانى و لطف الله صافى گلپايگانى, محمد فاضل لنكرانى, شيخ مجتبى عراقى, جعفر سبحانى, شيخ على پناه اشتهاردى, محمد واعظ زاده خراسانى, ميرزا حسن نورى, مكارم شيرازى و محسنى ملايرى درباره آيت اللّه بروجردى مصاحبه شده است.
ـ اويس قرنى
محمدرضا يكتايى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٢٥٦ص, وزيرى.
اويس قرنى يكى از اصحاب بزرگ پيامبر(ص) است كه به خاطر قولى كه به مادرش داده بود و در اين راه از ديدار پيامبر(ص) محروم شده بود, در نزد مسلمانان از جايگاه ويژه اى برخوردار است. در اين كتاب شرح زندگى اين صحابى بزرگ مورد بررسى قرار گرفته است. نخست شرح زندگى وى از ولادت تا شهادت گزارش شده و سپس مقام عرفانى وى تبيين گشته و در فصل بعد حكمت يمانى بررسى شده و در فصل نهايى اويس قرنى از منظر بزرگان دين و نيز اصحاب عرفان و سلوك به تصوير كشيده شده است.
ـ يادنامه آيت اللّه استاد سيد علينقى امين
احمد نيكو همت, چاپ اوّل, تهران, عابد, ١٣٨٠, ٤٥٨ص, وزيرى.
مرحوم آيت اللّه سيد علينقى امين از چهره هاى برجسته علمى و ادبى ايران در اثر جامعيت در معقول و منقول است كه نزد خواص به حكيم الفقهاء معروف بود. آثار او بالغ بر سى جلد كتاب, يكصد مقاله و نزديك به هزار ساعت نوار سخنرانى است.
آقاى احمد نيكو همت بنيانگذار و رئيس انجمن سخنوران ايران همتى, به خرج داده و براى آن مرحوم يادنامه حاضر را تنظيم كرده كه در تدوين آن ده ها علاقه مندان آن مرحوم مشاركت داشتند.
ـ مشاهير شعراء الشيعه
عبدالحسين الشبسترى, چاپ اوّل, قم, المكتبة الأدبية المختصة, ١٤٢١.
شعر در فرهنگ بشرى هماره نقش آفرين بوده است و شاعران مهم ترين و كارآمدترين حاملان فرهنگ ها, ارزش ها و بدين سان مورد توجه تاريخ و تاريخ سازان و…. شاعران شيعه ارزش گراترين شاعران تاريخند كه غالباً فرهنگ اهل بيت و ارزش ها و آموزه هاى آن بزرگواران را در تنگ و فراخ سده و بر هر كوى برزن فرياد كرده اند و گاه اين فريادگرى, حق مدارى را از جان سپر ساخته اند. آقاى شبسترى همت ورزيده و از پسِ نشر آثارى ارجمند در شناسايى و شناساندن اصحاب و ياران برخى از امامان(ع) اكنون شاعران شيعه سيزده قرن را شناسايى و شناسانده و در ٥ مجلد منتشر كرده است. وى هر آنكه را آيت اللّه سيد محسن امين در اعيان الشيعه و علامه شيخ آقا بزرگ در الذريعه و علامه امينى در الغدير و آيت اللّه سيد حسن صدر در تأسيس الشيعه, شيعه دانسته اند, شيعه تلقى كرده و شرح حالشان را آورده است. سبك مؤلف چنين است كه گزيده اى از شرح حال شاعر را گزارش مى كند و آنگاه نمونه اى از شعر وى را مى آورد و سپس منابع و مصادر شرح حال شاعر را به تفصيل و با دقت گزارش مى كند. اثر آقاى شبر كارى است ارجمند.
ـ نگاهى به عمر خيام
فضل الله رضا, چاپ اوّل, تهران, انتشارات كوير, ١٣٧٩, ١٦٠ص, وزيرى.
عمر خيام در فرهنگ و ادب ايرانى ـ اسلامى نامى آشنا و چهره اى بلندآوازه است. درباره خيام سخن بسيار رفته است, و از زاويه هاى مختلف درباره وى فراوان بحث شده است. آقاى عنايت الله رضا دست كم در بخش هايى از كتاب, نگاهى نو به زندگانى خيام دارد. كتاب در شش بخش سامان يافته است. عناوين بخش ها چنين است: آغاز, خيام, پاسكال, نيوتن, دكارت, در قلمرو اهل ادب, شاعرى انگليسى شيفته درّ و گوهر ايران, گوهرهاى جهان پسند نيشابور و بالاخره رباعيات مرواريد غلتان.

ـ همراه با پيامبران در قرآن
عفيف عبدالفتاح طباره, ترجمه حسين خاكساران و عباس جلالى, چاپ اوّل, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٥٦٠ص, وزيرى.
نگارش داستان هاى پيامبران در فرهنگ اسلامى در قالب هاى گونه گون پيشينه اى بس كهن دارد. متأسفانه اين نگارش ها به ويژه آن گاه كه جنبه تاريخى آن چيره شود, غالباً آميخته به نقل هاى دروغ و اسرائيليات است. (همراه با پيامبران در قرآن) اثرى است فاخر سودمند و به دور از نقل هاى ناپذيرفتنى. مؤلف كوشيده است در گزارش سيره پيامبران از محدوده قرآن فراتر نرود و با توجه به آيات الهى, زندگانى رسولان را رقم بزند, و پس از پايان بخشيدن به زندگى ها, از درس ها و پندهاى برگرفته شده از حياتِ پيامبران خواننده را بهره مند سازد.
ـ العروة الوثقى
سيد جمال الدين اسدآبادى, محمد عبده, چاپ اوّل, قم, مركز بررسى هاى اسلامى, ١٣٧٩, ٥١٩ص, وزيرى.
(عروة الوثقى) مجموعه مقاله ها و نگاشته هاى سيد جمال الدين اسدآبادى در جهت بيدارى مشرق زمين, و لرزش افكنى به بستر آرام جامعه اسلامى آن روز, بلند آوازه تر از آن است كه نيازى به معرفى داشته باشد. راستى را, اين مقالات در آن روزگار (صاعقه) بود, (فرياد) بود, تازيانه خيزش بود, و تأثيرى كه در محيط اسلامى آن روزگار گذاشت, بسى مهم و سرنوشت ساز بود.
اكنون آقاى سيد هادى خسروشاهى كه بى گمان در شناخت و شناساندن سيد جمال الدين اسدآبادى تلاشى بى نظير داشته اند, مجموعه مقالات (عروةالوثقى) را براى دومين بار به گونه اى منقح و چشم نواز نشر داده اند. اين چاپ مقدمه اى دارد در شرح حال و آثار و افكار سيد. در پايان نيز فهرست هاى گوناگون كتاب جاى گرفته است.
ـ ملاصدرا, ج١
(زندگى, شخصيت و مكتب صدرالمتألهين)
سيد محمد خامنه اى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات بنياد حكمت اسلامى صدرا, ١٣٧٩, ٤١٥ص, وزيرى.
صدرالمتألهين از حكيمان, مفسران و محدثان بزرگ و بلند آوازه قرن يازدهم هجرى است. درباره اين فيلسوف و متأله بزرگ شيعى سخن بسيار گفته شده, و مقاله و كتاب هايى فراوانى به خامه در آمده است (كتابشناسى جامع ملاصدرا, ناهيد باقرى خرمدشتى, ص٣٤٩ به بعد. در اين كتابْ پايان نامه ها, كتاب ها, مقاله ها و بخش هايى از كتاب هايى كه درباره صدرا سخنى دارند گزارش شده است).
با اين همه توان گفت جايِ كتابى جامع و مجموعه اى گسترده كه از يكسو زندگى او را به دقت و گستردگى از آغاز تا پايان بر رسد و از سويِ ديگر آثار و انديشه هاى او را ارزيابى و گزارش كند, خالى بود. اكنون استاد سيد محمد خامنه اى همت ورزيده اند تا چنين اثرى را سامان دهند كه مجلد اوّل آن نشر يافته است. در اين جلد از فلسفه و كاركرد تربيتى و اجتماعى آن سخن رفته است و آنگاه از زندگى نامه مرحوم ملاصدرا.
زادروز صدرا, خانواده او, صدر در نوجوانى, هجرت از شيراز, دوران فراگيرى, استادان صدرا, صدرا و شيخ بهاء, صدرا و ميرداماد, فلسفه ميرداماد, حدوث دهرى در فلسفه ميرداماد, موضع ملاصدرا در برابر حدوث دهرى, هجرت به قم, چرايى و چگونگى آن, اقامت در كهك قم, ملاقات ملا عبدالرزاق لاهيجى و دهه آخر زندگى صدر در شيراز, برخى از عناوين و مطالب جلد اول است.
ـ شبى كه به خوابم آمدى
سيد سعيد هاشمى, چاپ دوم, قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٩, ٧٢ص, رقعى.
اين كتاب شامل چند داستان كوتاه از زندگى بزرگان دين است كه براى كودكان و نوجوانان نگارش يافته است.
ـ ضياء الخائفين
سيد جمال الدين اسدآبادى, سيد هادى خسروشاهى, چاپ اوّل, تهران, كلبه شروق, ١٣٧٩, ٢٦٤ص, وزيرى.
(ضياء الخافقين) نشريه اى بوده است كه سيد جمال الدين اسدآبادى براى نشر افكارش از صفحات آن بهره مى گرفته است. در پنج شماره نشر يافته آن با همكارى سيد, آن بزرگوار مقالاتى در چگونگى وضع سياست و اقتصاد در ايران و مسائل مرتبط با ايران نگاشته است. آقاى سيد هادى خسروشاهى اكنون متن نوشته هاى سيد را با عنوان روزنامه نشر داده است. وى در ضمن مقدمه اى به تفصيل از چگونگى اين حركت فرهنگى و سياسى سيد سخن گفته و اهميت اين مجموعه را در حال و هواى آن روز روشن كرده است. نشر اين مجموعه بى گمان در شناخت افكار, اهداف و مبارزات سيد نقش شايان توجهى خواهد داشت.
ـ مجموعه اسناد وزارت خارجه انگليس درباره سيد جمال الدين اسدآبادى
به كوشش سيد هادى خسروشاهى, چاپ اوّل, تهران, كلبه شروق, ١٣٧٩, ٤٤٦ص, وزيرى.
مجموعه اسنادى كه در اين كتاب آمده است, اسناد موجود در وزارت خارجه انگليس است درباره سيد جمال الدين اسدآبادى. آقاى خسروشاهى كه اكنون به نشر اين مجموعه همت گماشته اند, يادآورى كرده اند كه ترجمه گزيده اى از اين مجموعه سال ها پيش در مجله (خواندنى ها) نشر يافته بود. اكنون با تطبيق آن ترجمه ها با اصل و گاه اصلاح مواردى به ضميمه متن اسناد كه وى فراهم آورده اند, يكجا نشر مى يابد.
افزون بر اين تأكيد كرده اند كه گو اين كه نشر اين مجموعه براى پژوهشگران جهت اطلاع از ديدگاه هاى سفراى بريتانيا لازم و ضرورى است, ولى هرگز به معناى همسويى با محتواى تمام آنها نيست. اسناد را محقق محترم در ١١ عنوان طبقه بندى كرده اند و در ضمن مقدمه اى از چگونگى تدوين و نشر آن سخن گفته اند.
ـ نامه ها و اسناد سياسى ـ تاريخى
سيد جمال الدين اسدآبادى, به كوشش سيد هادى خسروشاهى, چاپ اوّل, تهران ـ قم, كلبه شروق ـ مركز بررسى هاى اسلامى, ١٣٧٩, ٣١٩ص, وزيرى.
نامه هاى سيدجمال الدين و به ويژه آنچه خطاب به عالمان و حاكمان نگاشته شده از جمله بهترين اسناد شناخت افكار, انديشه, آرمان ها و دلمشغولى هاى او است. جمع و تدوين نامه هاى سيد بى گمان در شناخت و ش