حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٣

استدلال دیگر این گروه، دستور ائمه: به بهره‌گیری از صفات راوی در ترجیح اخبار متعارض است. ائمه: در اخبار علاجیه برای حلّ مشکل تعارض در اخبار و ترجیح یکی بر دیگری، دستور داده‌اند به صفات راوی مراجعه شود.[٥١٢] تنها راه احراز این صفات، مراجعه به دانش رجال است.

خود ائمه: نیز به توثیق و تضعیف افراد پرداخته‌اند. مثلاً در روایتی آمده که شخصی از امام رضا٧ پرسید:

أَ فَیُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثِقَةٌ آخُذُ عَنْهُ مَا أَحْتَاجُ إِلَیْهِ مِنْ مَعَالِمِ دِینِی؟ فَقَالَ: نَعَم‌؛[٥١٣]

آیا یونس بن عبدالرحمن برای آن‌که معارف دینی مورد نیاز را از او فرا گیرم معتمد است؟ حضرت فرمود: بله.

بر همین اساس، می‌توان گفت عالمان و بزرگان شیعه افزون بر راه‌های دیگر ارزیابی راویان، از این شیوه نیز استفاده کرده و به توثیق و تضعیف راویان پرداخته‌اند.[٥١٤]

٢. مسلک وثوق صدوری

در این مسلک، ملاک اعتبار خبر، تنها وثوق به سند نیست؛ بلکه ملاک، اطمینان
به صدور خبر از معصوم٧ است. برای اعتماد به صدور حدیث از معصومان: شواهدی وجود دارد که این شواهد، گاهی سند است، گاهی علوّ متن، شهرت و... و
گاهی مجموعه‌ای از اینها. بر اساس این مبنا ممکن است حدیثی توسط راویِ
غیر ثقه نقل شده یا مرسله باشد، ولی با قرائنی، اطمینان پیدا شود که از معصوم٧
صادر شده است.[٥١٥]

از جمله قرائن مهم در مسلک وثوق صدوری، اعتماد به منبع حدیث است. قائلان به این مسلک معتقدند به خبری می‌توان اعتماد کرد که در کتب مشهور ذکر شده باشد و قدمای اصحاب، آن کتب را به طریق قابل اعتماد، تحمّل کرده باشند. پیش‌فرض این مبنا آن است که حدیث شیعه غالباً مکتوب بوده و اصحاب ما در طبقه اوّل، این کتب را از نویسنده‌اش‌ تحمّل می‌کردند، سپس آن را طبقه به طبقه نقل می‌نمودند. از این‌رو،


[٥١٢]. نک: الکافی، ج١، ص٦٨.

[٥١٣]. اختیار معرفة الرجال، ص٤٩٠.

[٥١٤]. نک: العدة فی اصول الفقه، ج١، ص٣٦٦.

[٥١٥]. معجم رجال الحدیث، ج١، ص٤٧-٧٨.