دانشمندان به تألیف کتاب‌های فهارس پرداختند و اسامی کتب اصحاب و طریق به
آنها را ذکر کردند. قدما مُصرّ بودند که طریق مطمئنّی به کتب حدیثی داشته باشند
و به کتبی که از طریق وجاده[٥١٦] به آنها رسیده بود اعتماد نمی‌کردند و فهارس را بر همین اساس می‌نگاشتند.[٥١٧]

بر اساس این مبنا ممکن است یک راوی، دارای وثاقتِ مصطلح نباشد، اما اصحاب به روایات یک کتاب خاص از او اعتماد کرده باشند؛ مانند طلحة بن زید[٥١٨]. همچنین ممکن است روایات یک راوی در یک کتاب مقبول باشد، هرچند خودش مورد اعتماد کامل نباشد؛ مانند روایات نوفلی از کتاب سکونی که مورد پذیرش واقع می‌شود،[٥١٩] در حالی که نوفلی وثاقتی صریح ندارد و به غلو متهم شده است.[٥٢٠]

ج) نقد متنی و محتوایی و جایگاه آن در مسلک وثوق صدوری

نقد متن به معنای بررسی سلامت ظاهری کلمات و ترکیبات است و نقد محتوا، بررسی مضمون و مفهوم کلام است.

هر دو نوع نقد، معیارها و روش‌هایی دارند. نقد متنی و محتوایی روایت، از راهکارهای بررسی حدیث توسط طرفداران مسلک وثوق صدوری است. در این مسلک وقتی از یک‌سو روایت با معیارها هم‌خوانی داشته باشد و اشکالی در آن دیده نشود و از سوی دیگر دارای قرائن صدور باشد، به اعتبار آن حکم می‌شود؛ ولی اگر این‌گونه نباشد، حدیث، ضعیف خوانده می‌شود.

اگر در نقد متنی و محتوایی روایات، مضمون حدیث با معیارها موافق باشد، پذیرفته می‌شود، هرچند که راوی آن ضعیف یا فاسق باشد، و اگر مضمون حدیث، با معیارها موافق نباشد پذیرفتنی نیست، هرچند راوی آن ثقه باشد که البته این مطلبِ بسیار مهم در حدیثی از امام صادق٧ منعکس شده است:

[٥١٦]. «وجاده» یکی از طرق تحمل حدیث است که عبارت است از این‌که شخصی، حدیث یا کتاب حدیثی را که متعلّق به یکی از مشایخ و به خط اوست بیاید ولی حدیث را از او نشنیده و اجازه نقلی هم از او نداشته باشد (الرعایة فی علم الدرایة، ص٢٩٧).

[٥١٧]. آداب امیرالمؤمنین٧ المشهور بحدیث الاربعمأة، ص٨-١٢؛ وب‌سایت دروس آیت‌الله مددی: www.dorous.ir

[٥١٨]. رجال النجاشی، ص٢٠٨؛ فهرست الطوسی، ص٢٥٦.

[٥١٩]. نک: عدّة الأصول، ج١، ص٣٦٦.

[٥٢٠]. رجال النجاشی، ص٣٨.