حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٢
نقد آن پرداخته و رسالههای متعددی دربارهاش نگاشتهاند.[٥٠٨]
با توجه به همین ضرورتها _ که حدیث بعد از قرآن، بزرگترین و گستردهترین منبع معارف و احکام دین به شمار میرود و از طرفی انواع آسیبها دامنگیر روایات شده و سیره عقلا، اصحاب و عالمان، نقد و بررسی احادیث بوده است _ به این نکته پی میبریم که سنجش و ارزیابی احادیث و شناخت آسیبهای دامنگیر آن، امری لازم است و زمینه عمل و اعتقاد به احادیث را فراهم میکند.
ب) روشهای نقد روایات
برای نقد روایات، دو روش کلّی وجود دارد و هر یک از این روشها دلایل و طرفدارانی دارند؛ این دو مسلک عبارتاند از:
١. مسلک وثوق سندی
در این مسلک، صحّت و اعتبار روایت تنها بر اساس اعتبار سند و اثبات وثاقت راویان آن ثابت میشود؛ بدین معنا که تکتک راویان سلسله سند بررسی شده و اگر همه آنها موثّق و دوازدهامامی باشند، روایت، صحیحه خواهد بود. حال اگر برخی از راویان، در کتابهای رجالی توثیقی صریح نداشته باشند، روایت، حسنه است و اگر برخی از آنها دوازده امامی نباشند، روایت، موثّقه به شمار میرود. اگر برخی از راویان، در کتابهای رجالی تضعیف شده باشند، روایت ضعیف خواهد بود.[٥٠٩]
کسانی که طرفدار وثوق سندی هستند معتقدند قرائن خارجی مثل شهرت عملی و روایی و غیر اینها باعث اعتبار روایت نمیشود، بلکه روایت، تنها زمانی معتبر خواهد بود که سند آن معتبر باشد.[٥١٠]
طرفداران این روش، ادلّه متعدّدی را مستند کار خود دانستهاند. آنها به قرآن استدلال میکنند که نمیتوان به خبر هر کسی اعتماد کرد، بلکه بر اساس آیاتی مثل آیه نبأ[٥١١] خبرِ ثقه حجیت دارد و برای شناخت ثقه از غیرثقه باید راهکار رجالی و سندی پیموده شود.
[٥٠٨]. مرآة العقول، ج١٦، ص٢٣٢؛ الوافی، ج١١، ص١٤٣.
[٥٠٩]. معجم رجال الحدیث، ج١، ص٣٩-٤٥.
[٥١٠]. از قائلان به این مسلک میتوان به آیتالله خویی اشاره کرد (همان؛ مصباح الأصول، ج٢، ص٢٠٠).
[٥١١]. Gيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَF (سوره حجرات، آیه٦).