ترجمه كليله و دمنه - نصرالله منشي - الصفحة ٨

مي‌كرد. و بعضي از ايشان (شانزده نفر از آنان را نام برده است) بمنزلت ساكنان خانه بودند؛ نصر اللّه بمجالست و ديدار و مذاكرات و گفتار ايشان أنس گرفته بود و بحدّي در راه كسب هنرى مي‌كوشيد كه بهيچ كار ديگر نمي‌پرداخت و ساعتها در همدمي و گفتگو با ايشان مي‌گذرانيد؛ امّا در هنگام انشاى اين كتاب آن جمع پراگنده شده بوده است؛[١] و يكي از دوستان قديم آن عهد با وجود تقلّب احوالي كه در حال نصر اللّه منشي پيش آمده بوده است تغيير حال نداده بوده، و در اين وقت نسخه‌اي از كليله و دمنه عربي از براى مؤلّف آورده بوده. نصر اللّه كه در اين موقع جز بمطالعه كتب وقت را بچيزي نمي‌گذرانيد بدين نسخه كه فقيه علىّ بن ابراهيم اسماعيل بدو هديه كرده بوده است أنسي گرفت، و از آنجا كه رغبت مردم از مطالعه كتب عربي قاصر شده بوده است بخاطر او مي‌گذرد كه آن را بفارسي ترجمه كند، سخن را بسط دهد، اشارات را روشن بيان كند، به آيات و اخبار و ابيات و امثال بيارايد و معني را مؤكّد كند، و خلاصه اينكه كتاب را كه زبده چند هزار ساله است إحيا كند تا مردمان از فوايد آن محروم نمانند. در اين تجديد تحرير و نگارش يك باب را كه به سرگذشت برزويه طبيب مخصوص بوده است مختصر كرده است، و ليكن در بقيّه ابواب به تفصيل و تشريح و افزودن فصول و در سخن مؤلّف دويدن قائل شده است؛ و بعد از آنكه چند جزوي بتحرير پيوسته و حاضر شده بوده است اين اجزا را بنظر سلطان بهرام شاه رسانيده بوده‌اند و «از آنجا كه كمال سخن‌شناسي و تمييز پادشاهانه» بوده است آن را پسنديده داشته و فرمان داده است كه بر همان نسق كتاب را بپايان رساند و آن را بنام و ألقاب شاه مزيّن و موشّح سازد.

آيا آنچه در اين فصل در باره سخن‌شناسي و تمييز پادشاهانه مي‌گويد، و آنچه‌

______________________________
(٧) يك نمونه از ارتباطهاى ما بين اهل قلم و شعر و علم و فضل در اين عهد اينست كه امام علي خيّاط را نصر اللّه منشي در مقدّمه اين كتاب جزء انجمن خانه خواجه خود ذكر مي‌كند (ص ١٦ ص ٤)، و سه بيت عربي كه در ديباجه كليله آورده است از اوست (٣/ ٩ تا ١١)، و اين شخص كه اسم و رسم كاملش أبو القاسم علي بن الحسن بن رضوان الخيّاط الغزنوي است ممدوح سنائي بوده است و نام او در ديوان سنائي آمده است (مقدّمه چاپ دوّم ص قكز ديده شود)، و سنائي مدح محمّد بن محمّد بن عبد الحميد را هم كه برادر مؤلّف بوده است گفته، و اشعار سنائي را هم نصر اللّه در كتاب خود آورده است.

[١] يك نمونه از ارتباطهاى ما بين اهل قلم و شعر و علم و فضل در اين عهد اينست كه امام علي خيّاط را نصر اللّه منشي در مقدّمه اين كتاب جزء انجمن خانه خواجه خود ذكر مي‌كند( ص ١٦ ص ٤)، و سه بيت عربي كه در ديباجه كليله آورده است از اوست( ٣/ ٩ تا ١١)، و اين شخص كه اسم و رسم كاملش أبو القاسم علي بن الحسن بن رضوان الخيّاط الغزنوي است ممدوح سنائي بوده است و نام او در ديوان سنائي آمده است( مقدّمه چاپ دوّم ص قكز ديده شود)، و سنائي مدح محمّد بن محمّد بن عبد الحميد را هم كه برادر مؤلّف بوده است گفته، و اشعار سنائي را هم نصر اللّه در كتاب خود آورده است.