اجوبه المسايل النصيريه - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٩ - نگاهى به زندگى و كارهاى خواجه طوسى

حاكميّت ناصر الدّين محتشم قهستان و علاء الدّين شاه الموت بود. و در سالهاى ميان ٦٣٢ تا ٦٥٤ كتابهايى، مانند شرح الإشارات و اخلاق محتشمى و اخلاق ناصرى به رشته نگارش درآورد و در كارهاى عالمانه طرف مشورت و اظهار نظر بود.

٥- در حكومت هلاكو. پس از سال ٦٥٤، و پيروزى هلاكو بر بنى عبّاس در بغداد بود و به حلّه مركز علماى اماميّه رفت و به مجلس درس فقيه بزرگ شيعه محقق حلّى در هنگامى كه درس مى‌گفت حاضر شد و به منظور احترام او در بحث شركت نمود.

٦- تأسيس رصد مراغه. زمينه بناى رصد را فراهم كرد و سرمايه لازم را به دست آورد و دانشمندان را فراخواند، و گروهى از عالمان و مهندسان كه افضل اهل زمان بودند، همچون مؤيّد الدّين عرضى دمشقى و فخر الدّين خلّاطى تفليسى و نجم الدّين كاتبى و فخر الدّين مراغى و تومچى خانبالغى چينى همكار او شدند. و كار رصد خانه را رو به راه كرد و زيج ايلخانى را نگاشت.

٧- كتابخانه. كتابها و نوشته‌هاى فراوان و پراكنده را گرد آورد كه پس از يورش لشكريان مغول در امان مانده بود و كتابخانه‌اى در حدود چهار صد هزار كتاب تأسيس كرد. و ابن الفوطىّ عالم جامع را به كتابدارى آنجا همّت‌گماشت.

٨- حفظ اوقاف. توجّه و رعايت ويژه داشت به اوقاف و در هر شهرى نماينده‌اى تعيين كرد. و براى زندگى دانشمندان و فقها و مدرّسان و دانش‌آموزان و نيازمندان حقوق تعيين كرد و قانون و قاعده براى اصلاح و نگهدارى اوقاف مقرّر داشت.

٩- توجّه به اهل علم. مدرسه‌ها را مورد رعايت داشت كه در آنها علوم فقه و شريعت و طب و رياضى و حكمت و ديگر دانشها تدريس مى‌شد و دانش‌جويانى از سراسر جهان گرد آمدند و از هر جهت به وضع آنها مى‌رسد و پدرانه آنان را مشمول مرحمت خويش داشت، و آنها از دانش و رفتار حكيمانه او بهره‌مند بوده و آسايش يافته بودند.

١٠- تعليم و تدريس. طالبان علم در سفر و حضر سايه‌وار بر گرد او جمع شده و از