اجوبه المسايل النصيريه - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١١ - نگاهى به زندگى و كارهاى خواجه طوسى

١٥- فرزندان. صدر الدّين على و اصيل الدّين حسن و فخر الدّين احمد فرزندان او، هر كدام از علوم ادبى و رياضى و دينى بهره بسيار داشتند. صدر اديب عالم و مهندس حكيم، اصيل در حيات پدر به كار رصد مراغه مشغول، و فخر فاضل و منجّم كامل شد، جلوه كمال پدر در علم و فضل و اخلاق آنان نمودار بود.

١٦- آثار. از خواجه طوسى در ادب و تفسير و كلام و فقه و اخلاق و اقسام حكمت، از منطقى و طبيعى و الهى و طبّ و رياضى، نزديك به دويست كتاب و رساله و مقاله و فايده و جواب سؤال ميراث مانده است.

١٧- شركت در نشر دانش. در روزگار الموتيان و قهستانى‌ها و در دولت هلاكو به كوشش او فرهنگ اسلامى و انسانى از در آتش سوختن و غارت شدن نگاهبانى شد، از چندين راه، از درس و آموزش و آموزگارى و پروردن آموزگاران و نويسندگان و ترويج علوم و معارف و پايه گذارى كتابخانه‌اى با چهار صد هزار كتاب، هر چند در روزگاران پس از وى پاره‌اى از آنها از ميان رفت، سرقت شد و يا ضايع گرديد ولى نشان مقدارى از آن كتابها اكنون در كتابخانه‌هاى داخل و خارج كشورهاى اسلامى در دست است.

١٨- آنچه درباره او گفته‌اند: ١- محقق حلّى گفته: افضل علماى اسلام. ٢- علّامه حلّى: اين شيخ افضل اهل عصر در علوم عقلى و نقلى بود و شريف‌ترين آن كسانى كه ديده‌ايم در اخلاق. ٣- مؤيّد عرضى: افضل علماى اسلامى، همه بر گرد او مى‌گرديديم. ٤- كاتبى: افضل متقدّمين و متأخّرين. ٥- قطب شيرازى: درس طبّ بر هر كه خواندم به دل ننشست تا به خواجه طوسى و كعبه دانش رسيدم. ٦- ابن خلدون: خواجه طوسى در شرح اشارات بالا دست فخر رازى زده است. ٧-

غياث الدّين كاشانى: استاد البشر و اعلم از همه طوسى است. ٨- نظام نيشابورى:

كتاب التذّكره رياضى خواجه طوسى داناترين همه. ٩- محقق كركى فقيه: اعلم المتقدّمين و سيّد متأخّرين. ١٠- ميرداماد: خاتم البرعة المحققين. ١١- شيخ محمّد بهائى: آن از همه ارفع و اعلى در رأى و تحقيق. ١٢- ملّا صدرا: افضل المتأخرين.