فرهنگ نامه ادب - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٨
كاربردهاى اين واژه در نصوص اسلامى ، توضيح خواهيم داد كه اين واژه به معناى مطلق تربيت هم آمده است . بنا بر اين ، ادب ، در مفهوم ارزشىِ آن ، از مقوله هنر محسوب مى شود و اديب ، هنرمندى است كه كارى را زيبا و دل پذير انجام مى دهد . از اين رو ، دانشى كه موجب دورماندن از خطا در گفتار و نوشتار است ، علم ادب ناميده مى شود؛ [١] بلكه به مطلق علوم و معارف نيز ادب اطلاق مى گردد؛ [٢] چرا كه علم ، سرمايه شايستگى و زيبايىِ عمل است و هنر ارائه كار خوب و نيكو ، تنها از دانشمند بر مى آيد .
ادب در قرآن و حديث
در قرآن ، واژه ادب به كار نرفته ، هر چند معنا و مفهوم آن ، بارها مورد عنايت اين كتاب آسمانى قرار گرفته است ؛ اما در احاديث اسلامى ، ادب به عنوان يك اصل مهم فرهنگى ، اخلاقى و اجتماعى ، فراوان به كار رفته است . به فرموده امام على عليه السلام : هر كارى آدابى [و آيينى] دارد . [٣] برجسته ترين نكات در تبيين احاديث ادب ، عبارت اند از :
يك . معناى ادب
در احاديث اسلامى ، كلمه ادب به طور كلى در سه معنا به كار رفته است:
[١] . علم ادب ، علمى است كه به وسيله آن از خلل گفتارى و نوشتارى در كلام عرب ، احتراز مى شود (المنجد : ص٥).[٢] . آداب ، به مطلق علوم و معارف و يا تنها به علوم ادبى اطلاق مى شود (المنجد : ص٥) .[٣] . ر. ك : غرر الحكم : ح ٧٢٨٠ .