فرهنگ نامه ادب - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٨
٨٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ] گاه [بهترينِ مردمان در اين امر ، (خلافت يا اسلام) آن كسى است كه پيش از وارد شدن به آن ، بيش از همه آن را ناخوش داشته است . و از جمله بدترينِ مردمان ، انسان هاى دو روى اند. [١]
٨٥.امام صادق عليه السلام : مردم ، معدن هايى همچون معدن هاى طلا و نقره هستند ؛ پس ، هر كه را در زمان جاهليت اصالتى بوده ، در اسلام نيز او را اصالتى است [٢]
٨٦.امام على عليه السلام : نيكويىِ اخلاق ، نشانگر بزرگوارىِ تبار است. [٣]
٨٧.امام على عليه السلام : هر گاه ريشه و تبار آدمى ارجمند باشد ، در بودن و نبودنش ارجمند است. [٤]
٨٨.امام على عليه السلام ـ در سفارش نامه اش به مالك ديگر آن كه به افراد با مروّت و با اصالت ، و افراد وابسته به خانواده هاى شايسته و خوش سابقه ، و نيز اهل شهامت و شجاعت ، و سخاوت و گشاده دستى بچسب ؛ زيرا كه اينان كانون بزرگوارى ، و شعبه هايى از نيكى اند... .
[١] . صحيح مسلم : ج ٤ ص ١٩٥٨ ح ١٩٩ ، صحيح البخارى : ج ٣ ص ١٢٨٨ ح ٣٣٠٤ .[٢] . در پاورقى الكافى ، ذيل اين حديث ، ضمن آوردن حديث قبلى ، دو وجه براى آن احتمال مى دهد : اوّل اين كه مراد ، آن است كه مردم به لحاظ توانايى ها و قابليّت ها و اخلاق و خرد ، متفاوت اند ، چنان كه معدن ها اين گونه اند ؛ يعنى بعضى از معدن ها طلايند ، بعضى نقره و .. . بنا بر اين، كسانى كه در زمان جاهليت ، نيك و خوش رفتار و با اخلاق و خردمند و فهيم بوده اند ، در زمان اسلام نيز حق را مى پذيرند و به اخلاق والا متّصف مى شوند و با شناخت اعمال زشت و ناپسند ، از آنها اجتناب مى كنند . احتمال دوم ، اين است كه مردم به لحاظ شرافتِ حسب و نسب ، متفاوت اند . بنا بر اين ، كسانى كه در جاهليت از خاندانى شريف و والا بوده اند، در اسلام نيز ، با تبعيت از دين و پذيرش حق و متّصف شدن به مكارم اخلاق ، شرافت مى يابند و شرافت خانوادگى شان را حفظ مى كنند . الكافى : ج ٨ ص ١٧٧ ح ١٩٧ ، مشكاة الأنوار : ص ٤٥٥ ح ١٥٢٢ .[٣] . غرر الحكم: ح ٤٨٥٥ ، عيون الحكم والمواعظ: ص ٢٢٨ ح ٤٣٩٧.[٤] . غرر الحكم: ح ٤١٦٣ ، عيون الحكم والمواعظ: ص ١٣١ ح ٢٩٥٨ .