فرهنگ نامه ادب - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٣
و شرعى در گفتار و كردار انسان تقويت شود،بر ميزان ادب او افزوده مى گردد.
ب ـ ادب با آفريدگار
ادب با آفريدگار ، عبارت است از رعايت حرمت حضور او در همه حالات و حركات و سكنات ، آن گونه كه شايسته عظمت و بزرگوارىِ اوست . اين ادب نيز انواع و مراتبى دارد : مرتبه اوّل : ترك محرّمات و انجام دادن واجبات الهى . مرتبه دوّم : ترك مكروهات و انجام دادن مستحبّات دينى . مرتبه سوّم : پاكسازىِ دل از آنچه غير خداوند متعال است. با اشاره به همين مرتبه ادب ، امام على عليه السلام فرمود : بنده را ادبْ همين بس كه در نعمت ها و حاجت هايش ، كسى را جز پروردگار خويش ، شريك نگردانَد . [١] و اين سخن امام صادق عليه السلام نيز به همين مرتبه اشاره دارد : دل ، حرم خداست ؛ پس در حرم خدا ، غير خدا را جاى مده . [٢]
ج ـ ادب با خود
ادب با خود ، عبارت است از رعايت ارزش ها در گفتار و كردار ، به دليل حرمت خود . به سخن ديگر ، گاهى انسان به دليل شرم از ديگران و رعايت حرمت خدا و مردم ، ادب را مراعات مى كند ، و گاه به مقتضاى انسان بودن و رعايت حرمت ارزش هاى انسانى . در سخنى منسوب به امام على عليه السلام اين نوع ادب ، نهايت ادبْ مدارى خوانده شده است :
[١] . ر . ك : ص ٣٣ ح ٦٢ .[٢] . جامع الأخبار : ص ٥١٨ ح ١٤٦٨ .