نهضت انتظار(2) سطح(1) - آخوندی، مصطفی - الصفحة ٢٠
وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ. «١» و هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت: «من در روى زمين، جانشينى [: نمايندهاى] قرار خواهم داد.» فرشتگان گفتند: (پروردگارا!) آيا كسى را در آن قرار مىدهى كه فساد و خونريزى كند؟! (زيرا موجودات زمينى ديگر، كه قبل از اين آدم وجود داشتند نيز، به فساد و خونريزى آلوده شدند. اگر هدف از آفرينش اين انسان، عبادت است) ما تسبيح و حمد تو را به جا مىآوريم، و تو را تقديس مىكنيم. پروردگار فرمود: «من حقايقى را مىدانم كه شما نمىدانيد.» «٢» در اين آيه و چند آيه مربوط به آن- كه از مهمترين آيات قرآن كريم در زمينه بيان حقيقت رهبرى و خلافت انسان در زمين است- جايگاه معنوى انسان و شايستگى او براى احراز اين موهبت الهى به تصوير كشيده شده است. «٣» در اين باره چند نكته ياد كردنى است:
١- گرچه ماجراى خليفة اللّهى در زمين و اعتراض فرشتگان در اين آيات درباره شخص حضرت آدم است و تنها يك بار ذكر شده است، ولى منحصر به آن حضرت نيست؛ بلكه همه انسانهاى كامل، اعم از پيامبران و امامان معصوم را شامل مىشود.
٢- مسئله خلافت و جانشينى، كه در اين آيه و آيات ديگر مطرح است، جانشينى انسان از خداوند است نه جانشينى انسان از موجودات قبل از خود كه احياناً بر زمين نهضت انتظار(٢) سطح(١) ٣٢ پيش نيازهاى اصلاحات دينى و اجتماعى ص : ٣١ مىزيسته و منقرض شدهاند؛ زيرا پاسخ خداوند به فرشتگان كه مسئله تعليم اسماء را (وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ، بقره، ٣١) ياد آور مىشود، با جانشينى گذشتگان ارتباطى ندارد؛ بلكه اهميت جانشينى از خدا را مىرساند. «٤» ٣- تنها انسان كامل شايسته خليفة اللّهى است نه فرشتگان و ساير موجودات.
از امام صادق روايت شده كه فرمود: خداوند تبارك و تعالى اسماء حجتهاى الهى را به