«غيبت امام زمان (ع) از مخالفان به جهت تقصير آنهاست ولى غيبت آن حضرت از شيعيان معترف، در مواردى ممكن است به جهت تقصير آنها باشد، ولى همه جا اين طور نيست و در مواردى ممكن است دلائل خاص خودش را داشته باشد.»[١]

شيخ طوسى اين مطلب را با بسط بيشترى در كتاب «تلخيص الشافى» آورده است.[٢]

٣- طبرسى‌

«ابوعلى، فضل بن حسن» مشهور به امين الاسلام طبرسى، (م ٥٤٨ ق) صاحب تفسير «مجمع البيان»، دركتاب پرارج «اعلام الورى باعلام الهدى» مى فرمايد:

«ما يقين نداريم كه احدى به خدمت امام (ع) نمى رسد، اين مطلب براى ما معلوم نيست و راهى براى چنين يقينى وجود ندارد.»[٣]

٤- سيدابن طاووس‌

«رضى الدين على بن موسى بن طاووس»، معروف به سيدابن طاووس (م ٦٦٤ ق) در كتاب ارزشمند «طرائف» در اين رابطه مى فرمايد:

«بعد از غيبت صغرى نيز بسيارى از شيعيان و غير آنها، آن حضرت را ملاقات كرده، از معجزات و كراماتى كه به دست آن حضرت به وقوع پيوسته فهميده اند كه او همان مهدى موعود است.

پس اگر امروز از نظر نوع شيعيان و دوستانش غايب است، منافات ندارد كه عده اى از آنها حضرتش را زيارت كنند و از گفتار و كردارش بهره مند شوند و در عين حال از مردم پوشيده دارند.»[٤]

سيدابن طاووس در كتاب ديگرش «كشف المحجه» به پسرش خطاب كرده مى گويد:

«تنها كسانى از درك محضر آن حضرت محرومند كه در پيروى از فرمانهاى حضرت حجت و خداوند احديت كوتاهى دارند.»[٥]

و در بخش ديگرى از همين كتاب مى فرمايد:

«چندين بار حوادثى براى تو رخ داد در اين رخدادها به آن حضرت نياز پيدا كرديم، در مقامات و منامات چندى او را ديدار كرديم و از روى احسان بى كرانش حوائج ترا كفايت نمود.»[٦]

و در جاى ديگرى از كتاب يادشده مى فرمايد:

«من به اين مقدار بيدارباش بسنده كردم- براى كسى كه خداوند بخواهد به او عنايت كند و احسانش را بر او تمام نمايد، راه را به سوى امام (ع) باز است.»[٧]

٥- علامه مجلسى‌

«مولى محمد باقر مجلسى» (م ١١١٠ ق) در دهها مورد از كتاب بى نظير «بحار الانوار» به اين موضوع تصريح كرده، كه از آن جمله است فرازهايى كه از غيبت شيخ طوسى نقل كرديم،[٨] كه علامه مجلسى آنها را نقل كرده و بتفصيل بررسى نموده است.[٩]

علامه مجلسى در مورد متن توقيع، هم نقطه نظرهايى دارد كه در شماره هاى بعدى نقل خواهد شد.

٦- آخوند خراسانى‌

«آية الله آخوند ملامحمد كاظم خراسانى» (م ١٣٢٩ ق) در كتاب معروف «كفاية الاصول» در مقام بيان حجيت اجماع مى فرمايد:

«گاهى براى يگانه هاى دوران پيش مى آيد كه به ديدار آن حضرت شرفياب شود و فتوا را از خود آن حضرت اخذ كند وبه دلايلى مجبور به كتمان باشد و لذا مستقيما از آن حضرت نقل نكند بلكه ادعاى اجماع كند.»[١٠]

آنگاه با بيان روشنترى مى فرمايد:

«اگر چه ممكن است برخى از يگانه هاى دوران به محضر آن حضرت شرفياب شوند و احيانا او را هم بشناسند.»[١١]

اهميت اين فراز از فرمايش مرحوم آخوند در اين است كه ايشان حتى ديدار با فرض شناخت را هم تجويز نموده است.

٧- ميرزاى نايينى‌

«آية الله ميرزامحمدحسين غروى نايينى» (م ١٣٥٥ ق) به نقل تلميذش شيخ محمدعلى كاظمى (م ١٣٦٥ ق) در كتاب «فوايدالاصول» مى فرمايد:

«آرى براى انسانهاى كم نظير اتفاق مى افتد كه به حضور مبارك آن حضرت تشرف يافته، حكم خدا را از حجت خدا فرا گيرند.»[١٢]

٨- اصفهانى‌

«آية الله حاج شيخ محمدحسين اصفهانى» (م ١٣٦١ ق) در كتاب «نهاية الدرايه» به هنگام بحث از مدرك اجماع منقول مى فرمايد:

«يقين و يا گمان نمى رود كه اين سخن را از دو لب امام (ع) شنيده باشند، يا عمل او را ديده باشند و يا تقرير آن حضرت را براى ما حكايت نموده باشند، زيرا احتمال اين معنى در عصر غيبت جز براى افراد بى نظير نمى رود.»[١٣]

بر اساس عبارتهاى بالا كه از سه استوانه استوار حوزه علميه نجف اشرف در قرن اخير نقل شد، تشرف به محضر كعبه موعود در عصر غيبت براى افراد يكتا و بى نظير امكان پذير است و احتمال تشرف افراد