کشف الغمة ت و شرح زواره‌ای - اربلی، علی بن عیسی - الصفحة ١٤

درباره آنان صادق است:

براى پيدايش مذهب شيعه علل و أسباب موهوم اختراع كرده و مبنى بر أصل سست و باطل توجيهات باطل‌تر نموده‌اند، مثلا گويند مذهب شيعه از آن ناشى شد كه امت عجم دين إسلام را نمى‌پسنديدند و بهروسيله ميخواستند از سلطه خلفا بيرون روند و عمر را دشمن داشتند كه ملك را از آنها گرفته بود و دولت آنها را مضمحل ساخته، اما در ظاهر نميتوانستند با إسلام درآويزند، خود را بائمه اهل‌بيت : بستند و خلفا را بتهمت مخالفت با آنان لعن وهب كردند و مقصودشان دفع دولت خلفا و طرد إسلام بود، و دين شيعه چنين اختراع شد. و ما گوئيم اين سخن غلط است و اينان نميدانند تشيع از زمان صفويه با هزاران رنج و دشوارى رواج گرفت و پيش از آن تا هزار سال كشور عجم مانند ساير ممالك إسلام سنى بودند و أكثر علماى ايران با كمال تعصب در ردّ شيعه كتاب نوشتند، اصحاب صحاح سته كه معتبرترين كتب حديث أهل سنت است و أبو حنيفه امام أعظم ايرانى بودند و كتب رتبه دوم حديث مانند سنن بيهقى و مستدرك حاكم نيشابورى و حلية الأولياء ابي نعيم اصفهانى و كتب مشهوره أصول دين أهل سنت كه امروز در همه جهان منتشر است مانند عقايد نسفيه و شرح مواقف از سيد شريف جرجانى و شرح مقاصد از سعد تفتازانى و بزرگترين تفاسير مانند تفسير طبري مازندرانى آملى و تفسير امام فخر الدين رازى و أنوار التاويل قاضى بيضاوى و كشاف علامه زمخشريّ و غير آن همه از عجم است.

استقلال ايران با همان مذهب أهل سنت تحقّق يافت زيراكه آل طاهر اولين سلسله مستقل سنى متعصب بودند و سامانيان و غزنويان و سلجوقيان و خوارزم شاهيان هم سنى بودند و ديالمه با آنكه خود مذهب شيعه داشتند نتوانستند اين مذهب را چنان در ايران رواج دهند كه مذهب رسمى گردد لذا پس از ايشان هم مردم بمذهب أهل سنت ماندند و اگر دين شيعه از آغاز إسلام در ايران شائع شده بوده و اين سلاطين كه از سلطه خلفاى بنى عبّاس خارج شده مستقل گشتند شيعى بودند و بقوت تشيع بدولت رسيده بودند توجيه آنان موجه بود. اما حقيقت اين است كه اصل مذهب شيعه از مدينه برخاست از خانه أمير المؤمنين ٧ و بتدريج در عراق و شام و مصر و يمن شايع گشت و مروجان نخستين مذهب پس از مدينه طيبه اعراب يمن بودند ساكن كوفه كه مستقر خلافت أمير المؤمنين ٧ بود، پس از آن طائفه از اشاعره يمن كه اصلا عرب بودند و از