علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٢٤ - بررسی مقایسهای متن عهدنامه مالک اشتر در نهجالبلاغه، تحفالعقول و نهایةالإرب
جست و جوی متن بدون تقطیع بپردازد و اگر به متنی تقطیع شده بسنده و نظریه پردازی
و الگوسازی نماید، صد البته به خطا رفته و اولیترین اصل پژوهش صحیح را رعایت ننموده است.
نزدیک به دو سوم موارد محتمل تقطیع در عهدنامه در این گروه قرار میگیرند. تنها و تنها بررسی همین گروه از موارد احتمالی تقطیع، میتواند دست مایه پژوهشی جداگانه و مفصل قرار بگیرد و این نکته نیز کاوش شود که آیا در چنین مواردی، جملات خالی از نکته بلاغی بودهاند که تقطیع شدهاند و یا از نگاه سید رضی بلاغی نبودهاند و یا...؛ به هر صورت، در این مجال حتی اشاره اجمالی به همه این موارد و جملات مهم حذف شده امکانپذیر نیست. در نتیجه، چارهای نیست جز اشاره به پنج نمونه از مهمترین جملات تقطیع شده است:
١. در بین موارد احتمالی تقطیع، دست کم چهار ویژگی مهم و کلیدی در باره کارگزاران درجه یک حاکم به چشم میخورد:
ممن قد تصفح الأمور فعرف مساوئها بما جری علیه منها.
لم یکن مع غیرک له سیرة أجحفت بالمسلمین و المعاهدین.
أحوطهم علی الضعفاء بالإنصاف.
ذوی العقول و الأحساب.
علاوه بر این، چهار ویژگی از ویژگیهای لازم برای قضات (أنفسهم للعلم و الحلم و الورع و السخاء)، دو صفت از صفات فرماندهان نظامی (أجمعهم علما و سیاسة) و یک ویژگی مهم کُتّاب درجه یک حکومتی (ممن یصلح للمناظرة فی جلائل الأمور من ذوی الرأی و النصیحة و الذهن أطواهم عنک لمکنون الأسرار کشحا) نیز در میان جملات تقطیع شده دیده میشود.
پر واضح است که حذف چنین نکات کلیدی، به ارائه یک الگوی جامع و نظاممند حکومتداری، آسیب فراوان خواهد زد.
٢. از جملات بسیار مهم تقطیع شده، این جمله است: «و اقبل العذر و ادرأ الحدود بالشبهات». اهمیت این جمله حکم بنیادین قضایی بر کسی پوشیده نیست و هنگامی بر اهمیت آن افزوده میشود که بدانیم این اصل بنیادین در منابع دیگر یافت نمیشود. تقطیع چنین جملهای ما را از توجه به یکی از اصول مبنایی قضاوت محروم میکند.
٣. جملهای کارآمد در خصوص تنظیم سیاست خارجی و روابط با دشمنان، در میان