حاشيه بر رساله ارث ملا هاشم خراسانى

كلام مؤلف

اما مقدمه در بيان سه امر است

امر اول در ذكر بعضى از روايات شريفه در فضيلت علم به فرائض

امر دوم در بيان آن كه نسب و رحم كه به مقتضاى آيه مباركه و اولو الارحام بعضهم اولى ببعض موجب توارث است

امر سوم بدان كه ورثه ميت چنانچه از اموال متخلفه از ميت ارث مىبرند از حقوق متخلفه از ميت نيز ارث مىبرند

مطلب اول در ذكر حقوقى كه انتقال آنها به ورّاث به ادلّه ارث و به عنوان وراثت نفس آن حقوق است

منها حق الخيار كه مطلقاً مورّث مىباشد به شرائطه

و منها حق حاصل به شرط فى ضمن العقد اللازم فى الجملة

مسأله 1- هر گاه متعاقدين در ضمن عقد لازمى شرط خيار بنمايند

مسأله 2 هر گاه متعاقدين جعل خيار بنمايند از براى عنوان خاصى تا مدت معينه

مسأله 3 شرط است در تأثير فسخ وارث بخيار، آن كه فسخ به قيودى كه شرط شده واقع شود

مسأله 4 هر گاه در ضمن عقد لازمى شرط شود

مسأله 5- هر گاه عمل نمودن به آن شرائط يا به بعض آنها متعذر شود،

مسأله 6- هر گاه مشروط عليه عصياناً عمل به هيچ از شرائط يا به بعضى از آنها ننمايد

مسأله 7- هر گاه مشروط عليه، به بعضى از شرائط عمل نمايد دون بعضى

مسأله 8- هر گاه مشروط عليه قبل از وفاء به مجموع شرائط بميرد

و منها حق الشفعة على المشهور 3

و منها حق السكنى و العمرى و الرقبى

و منها حق القصاص

و منها حق حد القذف و حق اللعان

و منها حق الحيازة 5

و منها حق ولاء العتق

و منها حق السبق در مباحات

حق قبول الوصية 1

و منها حق التحجير

و منها حق الالتقاط 3

مطلب دوم در ذكر حقوقى است كه استحقاق ورثه آن حقوق را نه از جهت شمول ادله ارث است

منها حق المطالبه از قرضدار

و منها حق الرهن 2

و منها حق الحريم 4

و منها حق الدعوى 1

مطلب سوم در ذكر حقوقى است كه ارث برده نمىشوند بالاصاله و نه بالتبع

مطلب چهارم در ذكر حقوقى است كه مورث نمىشوند

مطلب پنجم در ذكر حقوق قابل اسقاط و غير قابل آن

مسأله 1- بدان كه حقوق مرقومه در مطلب اول و مطلب دوم قابل اسقاطند 1

مسأله 2- هر گاه شرط فى ضمن العقد به اين عنوان باشد كه شارط مصالحه نمايد

مسأله 3- هر گاه شرط فى ضمن العقد به اين عنوان باشد كه شارط نيز مثلًا منزل خود را مصالحه محاباتى بنمايد

مسأله 4- بدان كه علاوه بر آن چه گذشت و در بعضى از صور ديگر نيز ورثه نمىتوانند حقوق متخلفه از مورث خود را اسقاط نمايند

مسأله 5- هر گاه در ضمن عقد لازمى شرائطى شده باشد پس شارط و ورثه او 2 مىتوانند بعضى از شرائط را اسقاط نمايند بدون بعضى

مسأله 6- معلوم شد كه حقوق لذاتها قابل اسقاطند

مسأله 7 هر گاه من له الحق يا ورثه يا ديان او ملتفت نباشند

مطلب ششم در كيفيت ارث بردن ورثه متعدده حقوق مرقومه در مطلب اول و دوم را و آن ذكر مىشود در ضمن چند مسأله

مسأله 1- در كيفيت ارث بردن ورثه متعدده حق الخيار را

مسأله 2- در كيفيت ارث بردن ورثه متعدده

مسأله 3- در كيفيت ارث بردن ورثه متعدده حق قبول الوصية

مسأله 4- در كيفيت ارث بردن ورثه متعدده حق القصاص را

فصل اول

از آن مصارف حقوق متعلقه بعين تركه است

از آن مصارف اگر زياد آمد از مصرف اول، آن چيزى است كه تجهيز ميت توقف بر آن دارد

مسأله- اگر ميت تركهاى نداشت كه صرف تجهيزش بشود و متبرعى هم يافت نشود

مسأله- آن چه واجب است از امور ميت بر نوع مكلفين كفاية،

از آن مصارف اگر تركه زياد آمد از دو مصرف سابق، ديونى است كه بر ذمه ميت است

از آن مصارف اگر تركه زياد آمد از سه مصرف سابق، وصيتهاى ميت است

مسأله- اگر وصيت نمود به سه امر واجب مالى

مسأله- اگر وصيت كرده باشد كه اين سه امر را از خصوص ثلث بدهند

مسأله- اگر وصيت به هر سه امر كرده باشد

مسأله- هر گاه وصيت نمود به چند امرى كه واجب بدنى است يا به چند امر مستحب و ثلثش وفا نكند

مسأله- هر گاه واجب مالى و بدنى هر دو بر ذمه ميت باشد و بدون وصيت از دنيا برود

مسأله- بدان كه موصى مىتواند وصيت بنمايد به چيزى كه باعث حرمان بعضى از ورثه بشود از ارث

مسأله- متولى از براى اخراج اين مصارف چهارگانه كه گفته شد اگر وصى مطلق داشته باشد او خواهد بود

از آن مصارف، حبوه پدر است

مسأله- مراد به حبوه كه از مال پدر بايد مجاناً به اكبر ذكور از اولاد داده شود

مسأله- معتبر است 3 در حبوه بردن پسر بزرگ آن كه حبوه بعضى از تركه ميت باشد

مسأله- هر گاه تجهزى ميت و دين او مزاحمت داشته باشد با اصل حبوه بردن

مسأله- هر گاه وصيت بنمايد به عينى از اعيان تركه

مسأله- هر گاه وصيت نمايد ميت به مقدار معلومى

از آن مصارف بعد از اخراج مصارف سابقه ارث است

فصل دوم در بيان مقتضى و موانع ارث است

اما مقتضى

نوع اول در امورى كه مانعند از اصل ارث

كفر است

مسأله- بدان كه هر گاه احدى از ابوين يا اجداد يا جدات طفل 1

از موانع قتل است بغير حق

مسأله- بدان كه ديه در حكم تركه ميت خواهد بود از هر جهت

از موانع رقيت است چه در مورث و چه در وارث

مسأله- هر گاه شخص حرى متقرب شود به ميت به توسط عبدى

مسأله- هر گاه وارث قريب كه رق يا كافر بود بعد از فوت مورث آزاد و مسلمان بشود

مسأله- هر گاه بعض وارث مثل نصف آن مثلا آزاد است

از موانع حمل است كه حمل ارث نمىبرد مگر با اتصالش حياً

از موانع، تولد اولاد است از زنا

مسأله- بدان كه هر گاه طفل متولد از وطى به شبهه بشود

از موانع لعان است

مسأله- اگر پدر بعد از لعان اعتراف نمايد به فرزندى آن طفل

مسأله- چنانچه نسب به اقرار 2 ثابت مىشود

از موانع هر گاه زوج در حال مرض عقد نمايد زنى را و قبل از دخول، زوج به همان مرض از دنيا برود

از موانع ارث آنست كه دو نفر يا زياده كه بين آنها توارث باشد به يك آن بميرند

مسأله- هر گاه دو نفر يا زياده كه بينشان توارث باشد به يكى از اسباب سابقه بميرند

مسأله- كيفيت وارثيت از دو طرف

مسأله- شرط است در وارثيت از طرفين دو امر

از موانع، وجود مرتبه مقدم از وراث است كه با وجود آن بدون مانع مرتبه مؤخره ارث نمىبرند

از موانع، وجود درجه مقدم است

مسأله 1- از براى طبقه اولى كه مقدمند بر جميع طبقات وراث دو صنف است

مسأله 2- از براى طبقه دوم نيز دو صنف است

مسأله 3- از براى طبقه سوم يك صنف است

مسأله 4- بدان كه اين قاعده كليه در همه جا مطرد است

منع نمودن قتل خطا و شبه عمد قاتل را از ارث بردن از خصوص ديه

منع نمودن پسرى كه اكبر از او نيست

منع نمودن اولاد مطلقا چه ذكور و چه اناث

منع نمودن مطلق وارث چه وارث نسبى يا وارث سببى

منع نمودن نقص تركه از سهام مفروضه بنت واحده يا اخت واحده ابوينى يا ابى را

منع نمودن اخت ابوينى يا ابى مطلق اخوه امى را

منع نمودن مطلق اولاد و ان نزلوا ابوين را از بردن ما زاد بر سدس فريضه

منع نمودن اخوه و اخوات است نه اولاد اخوه و اخوات، مادر را از آن كه زياده بر سدس ببرد فريضهً

فصل سوم

نصف تركه است

از فرائض ربع تركه است

از فرائض ثمن تركه است

از فرائض ثلثين تركه است

از فرائض ثلث تركه است

از فرائض سدس تركه است

در ورّاث صاحب سهام

پدر و فريضه او با وجود اولاد داشتن ميت سدس از تركه است

مادر و فريضه او با عدم حاجب از اولاد و اخوه به شرائط سابقه ثلث از تركه است

بنت واحده

دو بنت و زياده كه با آن كه ذكورى نباشد

اخت واحده ابوينى يا ابى

دو اخت و زياده كه ابوينى باشند يا ابى

اخ يا اخت متحد امى

اخوه متعدده امى چه ذكور باشند همه يا اناث يا مختلف

مسأله- بدان كه هر گاه در طبقه دوم اخوه يا اخوات ابوينى

مسأله- بدان كه در طبقه سوم هر گاه عمو و عمه ابوينى

مسأله- معلوم شد كه هر گاه ميت از طبقه سوم منتسبين به اب داشته باشد با منتسبين به ام،

مسأله- بدان كه وراث فعلى ميت يا همه وارث بالفرض مىباشند

آن كه همه وراث فعلى ميت وارث بالفرض باشند

آن كه هم وراث فعلى ميت وارث بالقرابه باشند نه بالفرض

آن كه وراث فعلى ميت بعضى وارث بالفرض هستند و بعضى وارث بالقرابه

فصل چهارم

مسأله 1- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به احد الابوين

مسأله 2- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به اولاد

مسأله 3- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به پدر و مادر

مسأله 4- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به احد الابوين و اولاد

مسأله 5- آن كه وراث فعلى آن منحصر است به پدر و مادر و اولاد

مسأله 6- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به احد الابوين و احد الزوجين

مسأله 7- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به اولاد و احد الزوجين

مسأله 8- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به پدر و مادر و أحد الزوجين

مسأله 9- آن كه وارث فعلى آن منحصر است به احد الابوين و اولاد و أحد الزوجين

مسأله 10- آن كه وارث فعلى آن پدر است و مادر و اولاد و أحد الزوجين

فصل پنجم

آن كه احد الزوجين با يكى از اين پانزده صورت نباشد

مسأله 1- آن كه وارث فعلى در طبقه دوم منحصر است به اخوه ابوينى

مسأله 2- آن كه وارث فعلى منحصر است به جد و جده ابى

مسأله 3- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه امى

مسأله 4- آن كه وارث فعلى منحصر است به جد و جده امى

مسأله 5- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و به جدوده ابى

مسأله 6- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و به اخوه امى

مسأله 7- آن كه وارث منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و به جدوده امى

مسأله 8- آن كه وارث فعلى منحصر است به جدوده ابى و به اخوه امى

مسأله 9- آن كه وارث فعلى منحصر باشد به جدوده ابى و جدوده امى

مسأله 10- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابى و جدوده امى

مسأله 11- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى با نبودن اخوه ابوينى و جدوده ابى و اخوه امى

مسأله 12- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و جدوده ابى و جدوده امى

مسأله 13- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و اخوه امى و جدوده امى

مسأله 14- آن كه وارث فعلى منحصر است به جدوده ابى و اخوه امى و جد و جده امى

مسأله 15- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و جد و جده ابى و اخوه امى و جدوده امى

آن كه احد الزوجين با يكى از اين صور پانزدهگانه بوده باشد

آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و احد الزوجين

مسأله 2- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه امى و احد الزوجين

مسأله 3- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و اخوه امى و احد الزوجين

مسأله 4- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و جدوده امى و احد الزوجين

مسأله 5- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و اخوه امى و جدوده امى و احد الزوجين

مسأله 6- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و جدوده ابى و احد الزوجين

مسأله 7- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه امى و جدوده امى و احد الزوجين

مسأله 8- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى،

مسأله 9- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و جد و جده ابى و جدوده امى و احد الزوجين

مسأله 10- آن كه وارث فعلى تمام پنج صنف مىباشند اخوه ابوينى يا ابى و جدوده ابى و اخوه امى و جدوده امى و احد الزوجين

و لا بد است در اين مقام از تنبيه بر چهار قاعده

بدان كه حكم اولاد اخوه بعين حكم اولاد اولاد است

آن كه اولاد از يك نفر اخوه امى باشد مطلقاً

آن كه اولاد از دو اخوه امى يا زياده باشند

آن كه اولاد از يك اخت ابوينى باشد يا از اخت ابى فقط با نبودن اولادى مطلقاً از اخوه ابوينى

آن كه اولاد از دو اخت يا زياده باشند

آن كه اولاد از اخوه ذكور ابوينى يا ابى باشند يا از اخوه ذكور و اناث ابوينى يا ابى باشند

بدان كه جدوده اعلى بعين حكم اخوه و اولاد اخوه را دارند

احتمال اول- آن كه دو ثلث از تركه بين چهار نفر جدوده ابى چنانچه گفته شد قسمت مىشود بدون تفاوت

احتمال دوم- آن كه يك ثلث تركه به چهار نفر جدوده امى داده مىشود

احتمال سوم- آن كه يك ثلث تركه به چهار نفر جدوده امى بالسويه

بدان كه هر گاه وارث فعلى ميت شانزده نفر باشند

هر گاه وارث فعلى ميت همان شانزده نفر باشند

فصل ششم

آن كه احد الزوجين با يكى از اين اصناف نباشد

مسأله 1- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى تنها با نبودن ابوينى

مسأله 2- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى

مسأله 3- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى

مسأله 4- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله امى تمام تركه حق آنها مىباشد

مسأله 5- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و به عمومه امى

مسأله 6- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى

مسأله 7- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و خئوله امى

مسأله 8- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى

مسأله 9- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله امى

مسأله 10- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و به خئوله امى

مسأله 11- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى در صورت نبودن ابوينى

مسأله 12- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و به عمومه امى و به خئوله امى

مسأله 13- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى بر فرض نبودن ابوينى

مسأله 14- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله ابوينى يا ابى بر فرض نبودن ابوينى

مسأله 15- آن كه وارث فعلى منحصر است به تمام چهار صنف از مرتبه سوم ارحام

كه احد الزوجين با يكى از اين اصناف باشد

مسأله 1- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى با نبودن ابوينى و بأحد الزوجين

مسأله 2- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و بأحد الزوجين

مسأله 3- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله ابوينى يا ابى و بأحد الزوجين

مسأله 4- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله امى و بأحد الزوجين

مسأله 5- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى و به عمومه امى و بأحد الزوجين

مسأله 6- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى و به خئوله ابوينى يا ابى و بأحد الزوجين

مسأله 7- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى و به خئوله امى و بأحد الزوجين

مسأله 8- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله ابوينى يا ابى و بأحد الزوجين

مسأله 9- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله امى و به احد الزوجين

مسأله 10- آن كه وارث فعلى منحصر است به خئوله ابوينى يا ابى و به خئوله امى و بأحد الزوجين

مسأله 11- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى و به عمومه امى و به خئوله ابوينى يا ابى و بأحد الزوجين

مسأله 12- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى

مسأله 13- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه ابوينى يا ابى و به خئوله ابوينى يا ابى و به خئوله امى و بأحد الزوجين

مسأله 14- آن كه وارث فعلى منحصر است به عمومه امى و به خئوله ابوينى يا ابى و به خئوله امى و بأحد الزوجين

مسأله 15- آن كه وارث فعلى عمومه ابوينى يا ابى است و عمومه امى و خئوله ابوينى يا ابى و خئوله امى و احد الزوجين

و لا بد است در مقام از تنبيه بر چهار قاعده

بدان كه حكم اولاد اصناف طبقه سوم حكم اولاد اولاد و اولاد اخوه است از چند جهت

چنانچه در طبقه اول با وجود اولاد بلا واسطه و لو اناث باشد اولاد به واسطه و لو ذكور از ذكور باشد ارث نمىبرد

چنانچه در طبقه اول و دوم اولاد اولاد و اولاد اخوه و اخوات ارث من يتقربون به را مىبرند

چنانچه در طبقه دوم منتسبين بام ميت مثل اخوه امى و اولادشان و مثل جد و جده امى ذكور و اناثشان حق الارث بالسويه مىبرند

چنانچه در طبقه دوم با بودن اخوه ابوينى اخوه ابى ارث نمىبرد و با بودن اولاد اخوه ابوينى اولاد اخوه ابى ارث نمىبرد

مسأله- هر گاه وارث فعلى منحصر باشد به زوجه و به شانزده نفر اولاد عمومه و خئوله

گفته شد كه اولاد عمومه و خئوله ارث من يتقربون به را مىبرند

مسأله 1- از براى ارث اولاد خئوله امى مثل خود خئوله امى چند قسم تصوير مىشود

آن كه تمام تركه حق او مىباشد

آن كه نصف تركه يا سه ربع تركه حق آنها مىباشد

آن كه ثلث تركه حق آنها مىباشد

آن كه سدس تركه بر فرض اتحاد اصولشان و ثلث تركه بر فرض تعدد اصولشان حق آنها مىباشد

آن كه سدس از نصف تركه يا از سه ربع تركه بر فرض اتحاد اصولشان

آن كه سدس از تركه بر فرض اتحاد اصول و ثلث از تركه بر فرض تعدد اصولشان حق آنها مىباشد

مسأله 2- از براى ارث اولاد عمومه امى مثل خود عمومه امى نيز چند قسم تصوير مىشود

آن كه تمام تركه حق آنها مىباشد

آن كه نصف تركه يا سه ربع تركه حق آنها خواهد بود

آن كه دو ثلث تركه حق آنها مىباشد

آن كه سدس تركه يا دو سدس و نيم تركه حق آنها خواهد بود

آن كه سدس تركه بر فرض اتحاد اصول و ثلث آن بر فرض تعدد اصول حق آنها مىباشد

آن كه سدس از نصف يا از سه ربع تركه بر فرض اتحاد اصول و ثلث از نصف يا از سه ربع تركه بر فرض تعدد اصول حق آنها خواهد بود

آن كه سدس از ثلثين تركه بر فرض اتحاد اصول و ثلث از ثلثين تركه بر فرض تعدد اصول حق آنها خواهد بود

آن كه سدس از يك سدس يا از دو سدس و نيم تركه بر فرض اتحاد اصول

بدان كه با وجود عمومه و خئوله ميت و اولادشان تا حدى كه صدق اسم نسب و رحميت بنمايد عرفاً

هر گاه از براى كسى دو سبب فعلى از اسباب ارث يا زيادتر جمع شود

فصل هفتم در كيفيت توارث به اسباب است

در كيفيت ارث بردن سبب زوجيت است

شرط است در توارث به زوجيت علاوه بر شرائط عامه سابقه سه امر

آن كه زوجه معقوده به عقد دوام باشد

آن كه در حين موت زوجيت باقى باشد حقيقة يا حكماً

شرط است در توارث به زوجيت آن كه اگر زوج در مرض موت زوجهاى را عقد نموده دخول كرده باشد

مسأله- بدان كه از سابق معلوم شد كه اگر زوجه بميرد و در حين موت اولادى غير ممنوع من الارث از او نمانده باشد

مسأله- بدان كه زوج از جميع تركه ميت ارث مىبرد

عنوان دوم در كيفيت ارث بردن به ولاى عتق است

مسأله- هر گاه در حين موت مملوك آزاد شده، آزاد كننده مرده باشد 1

عنوان چهارم در ارث به ولاى امامت است

خاتمه در بيان چهار مسأله است

مسأله 1- حمل وارث است اگر منفصل شود حياً

مسأله 2- بين ولد الزنا و بين پدر او كه زانى بوده باشد و مادر او كه زانيه بوده باشد و اقارب آنها نه محرميت است و نه توارث

مسأله 3- اگر بعضى از وراث فعلى ميت خنثى باشند

مسأله 4- هر گاه كسى دو سر داشته باشد در يك سينه

حاشيه بر رساله ارث ملا هاشم خراسانى - خراسانى، محمدهاشم - الصفحة ٨٩ - مسأله ١١- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى با نبودن اخوه ابوينى و جدوده ابى و اخوه امى

مسأله ٧- آن كه وارث منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى و به جدوده امى‌

پس ثلث مجموع تركه حق جدوده امى است چه يكى از اين دو باشند يا هر دو باشند كه بالسويه قسمت مى‌كنند و دو ثلث ديگر از مجموع تركه حق اخوه ابوينى يا ابى است. چه متحد [١] باشند يا متعدد و بر فرض تعدد و اخلاف للذكر ضعف الانثى.

مسأله ٨- آن كه وارث فعلى منحصر است به جدوده ابى و به اخوه امى‌

پس اگر اخوه امى متحد باشد سدس مجموع تركه حق او است چه ذكور باشد و چه اناث و اگر متعدد باشد ثلث تركه حق او است و مطلقاً اين ثلث را بين خود بالسويه قسمت مى‌كنند و لو بعضى ذكور باشند و بعضى اناث و پنج سدس ديگر يا چهار سدس ديگر حق جدوده ابى است چه يكى باشد يا هر دو للذكر ضعف الانثى.

مسأله ٩- آن كه وارث فعلى منحصر باشد به جدوده ابى و جدوده امى‌

پس ثلث تركه حق جدوده امى است چه متحد باشد يا متعدد كه اين ثلث را بين خود بالسويه قسمت مى‌كنند و دو ثلث ديگر حق جدوده ابى است چه يكى باشد يا هر دو للذكر ضعف الانثى.

مسأله ١٠- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابى و جدوده امى‌

پس تمام تركه را بين خود مطلقاً بالسويه قسمت مى‌كنند چه از هر صنفى متحد باشد يا متعدد و چه مختلف باشند در ذكوريت و انوثيت يا متفق.

مسأله ١١- آن كه وارث فعلى منحصر است به اخوه ابوينى يا ابى با نبودن اخوه ابوينى و جدوده ابى و اخوه امى‌

پس سدس تركه با اتحاد و

[١] در صورتى كه اخت واحد باشد و جدوده امى، جدوده ثلث مى‌برند و اخت نصف مى‌برد فرضاً و در سدس اشكال است كه رد بهر دو مى‌شود يا باخت و احتياط ترك نشود گر چه ترجيح با آن است كه در متن ذكر شده.