اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٨٧ - قانون تکاپوی دیالکتیکی طبیعت

قانون تکاپوی دیالکتیکی طبیعت‌

طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک قانون تحول و تکامل طبیعت را از راه دیگر توضیح داده‌اند و می‌گویند:

واقعیت خارجی که مساوی است با «ماده و مکان- زمان» چون زمان (بعد رابع) را در بردارد ناچار تغییر یافته و نفی خواهد شد ١ و البته این نفی، نسبی بوده و موضوع را معدوم مطلق نمی‌کند وگرنه رشته حادثه که با حرکت پیش می‌رود قطع‌

[١]. بطلان این بیان در توجیه علت تغییر، روشن است. این مطلب صحیح نیست که «واقعیت خارجی چون زمان را در بردارد تغییر یافته و نفی خواهد شد» بلکه بر عکس است «واقعیت خارجی چون متغیر است زمان را در بر دارد». درباره زمان بعداً بحث خواهد شد و بطلان ادعای فوق روشن‌تر می‌شود.

دکتر ارانی در جزوه‌ ماتریالیسم دیالکتیک‌ صفحه ٥٦ می‌گوید:

«واقعیت (ماده- زمان- مکان) چون زمان را در بر دارد قهراً شامل مفهوم تغییر نیز می‌باشد.»

در این بیان نوعی تقدم برای زمان نسبت به تغییر فرض شده است و زمان به‌