هر ماده کار هر صورت کار را نمی‌پذیرد و هر راه به هر مقصد نمی‌رساند بلکه یک «مناسبتی» میان ماده کار و صورت کار لازم است تا در زمینه آن، ماده معین صورت معین را پذیرفته و به خود بگیرد. این خاصّه نه تنها در صنعت است بلکه صنعت در بدرقه طبیعت ١ این خاصه را نشان می‌دهد.

پس اجمالًا نتیجه می‌گیریم که علاوه بر اینکه وجود «ماده» شرط است، هر ماده‌ای برای هر صورت صناعی کافی نیست تا بشود مصنوع مورد نظر را از آن ساخت.

[١]. آنچه قبلًا گفته شد یعنی لزوم ماده قبلی و اینکه برای هر صورت، ماده‌ای مخصوص ضروری است نه هر ماده‌ای، مخصوص صنعت نیست، در طبیعت نیز جاری است. در طبیعت نیز برای به وجود آمدن یک صورت طبیعی، اوّلا وجود ماده قبلی شرط است، ثانیا هر ماده طبیعی برای هر صورت طبیعی کافی نیست. مواد طبیعی از پذیرفتن بسیاری از صور طبیعی «ابا» و «امتناع» دارند؛ یعنی نپذیرفتن آنها بسیاری از صور را نه بدان جهت است که عامل پدید آورنده (فاعل) وجود ندارد، بلکه بدان جهت است که بالذات از پذیرفتن آن صور «ابا» و «امتناع» دارند. مثلًا اگر هسته خرما تبدیل به انسان نمی‌شود و نطفه انسان تبدیل به انسان می‌شود نه بدان جهت است که عوامل و شرایط پدید آورنده در مورد نطفه انسان موجود است و در مورد هسته خرما موجود نیست. فرضا همه آن شرایط موجود شود باز هم هسته خرما تبدیل به انسان نمی‌شود. آری اگر هسته خرما در مسیر دیگری که «امکان» و «استعداد» آن را دارد قرار گیرد و تدریجا تبدیل به «نطفه» شود تبدیل به انسان می‌شود ولی این، مطلب دیگری است. سخن در این است که هسته خرما تا هسته خرماست استعداد تبدل به انسان شدن را ندارد، برخلاف نطفه انسان. هر ماده طبیعی که بخواهد یک صورت طبیعی را بپذیرد باید قبلًا «امکان» آن را همراه داشته باشد و به اصطلاح فلسفی باید حامل قوه و استعداد آن صورت باشد. در صنعت از این جهت این قانون وجود دارد که صنعت نیز نوعی عمل طبیعی است. در کارگاه بزرگ طبیعت دائماً تغیر و تبدّل رخ می‌دهد و یک چیز چیز دیگر می‌شود. تغیرات و تبدّلاتی که در طبیعت صورت می‌گیرد با