فشارهای داخلی و خارجی قرار دارد، واقعاً دلشان برایش می سوزد. کلمنت معتقد بود که ایرانی های مصدر قدرت را انسانی ذاتاً ضعیف می دانند. جمع حاضر با این نظر موافق بودند که آیت الله خمینی از این تاکتیک استفاده می کند و اینکه اعلام حکومت نظامی از سوی شاه بازگشت به این نوع نظام بود که شاه از سال ١٩٤٩ از آن استفاده نکرده بود. پس از سالها این اولین بار بود که شاه با لحنی نرم و متواضعانه سخن می گفت. وقتی او به هنگام پذیرش نظام مشروطه بجای ضمیر «ما» از «من» استفاده کرد واقعاً نشان داد که می خواهد در چارچوب نظامی مشروطه سلطنت کند. تهرانیان در پاسخ به یک سئوال فوراً گفت که اگر شاه گریه می کرد شاید برایش بهتر بود؛ به هر حال، نگرش کلی او در طول نطقش به ایرانی ها این احساس را داد که او از وقایع گذشته واقعاً درس گرفته است. هرچند احتمالاً برخی از حاضرین با برخی از نظراتی که در بالا ذکر شد، مخالف بودند ولی همه آمریکایی های حاضر در جلسه احساس کردند که این بحث نشان دهنده بصیرت تازه ایست که در ذهن سیاسی مردم ایران شکل گرفته است. آهی و تهرانی که در نیمه دهه ٣٠ عمر خود به سر می برند، ایرانی های روشنفکری هستند که تفکرات عمیقی در ارتباط با روند سیاسی داشته اند.

گزارش وضعیت ایران شماره ٨ در ٩ نوامبر ١٩٧٨ ...

سند شماره ١٥٥

سرّی٩ نوامبر ١٩٧٨ ١٨ آبان ١٣٥٧

از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی ٢٨٥٠٣٩

به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و آسیای جنوبی

موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره ٨ در ٩ نوامبر ١٩٧٨ تمامی مخاطبین

اقدام فوری لازم را انجام دهند.

١ وضعیت ایران از ساعت ٣٠/٥ روز ٩ نوامبر ١٩٧٨.

٢ امروز تهران مجدداً آرام است. سه روز تعطیل آخر هفته که به شنبه یعنی روز تعطیل مذهبی ختم می شود از امروز آغاز شده و خیلی از مردم به گذراندن یک تعطیلی عادی پرداخته اند. صدای تیراندازی در شهر شنیده شده ولی هیچ گونه گزارشی از برخورد وجود ندارد. آمریکاییها همچنان مشوش هستند و برخی از آنها کشور را ترک می کنند ولی هیچ شباهتی به خروج دسته جمعی ندارد.

٣ دولت انجام تحقیقی در مورد امور مالی خانواده شاه که شامل یک بررسی در مورد بنیاد پهلوی نیز می باشد را اعلام نمود. رویتر در نقل قول از منابع دربار گزارش می کند که تحقیق، ثروت خود شاه و نیز فرح را مورد بررسی قرار می دهد. سفیر سولیوان اظهار می دارد که:

این حرکت نشانگر حساسیتی است که از وحشت شاه از انتقادات گسترده نشأت گرفته و کوششی است در جهت کاهش دادن اینگونه انتقادات.

(اقدام دولت ممکن است ناشی از گفتگویی بی حاصل بین سفیر انگلیس و شاه باشد.) سفیر