معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣٨ - جستوجوی هیجان در اینترنت - سلمانی ناهید
جستوجوی هیجان در اینترنت
سلمانی ناهید
بدون تردید یکی از شاخصهای عصر جدید، اینترنت و ارتباطات شبکهای است. با ورود روزانه هزاران عضو جدید (در حدود ٢٠٠ میلیون نفر) و کاربر در سراسر دنیا، اینترنت در حال شکل دادن به یک انقلاب ارتباطی، اجتماعی و اقتصادی است. آنچه این شاخصه را از دیگر موارد متمایز میکند، ویژگیهای منحصر به فرد آن است که از میان آنها میتوان به دسترسی آسان، ٢٤ ساعته بودن، هزینهی پایین، گمنام ماندن کاربران و سادگی کار با آن اشاره کرد که زمینههای استقبال عظیم مردم را در سراسر جهان فراهم کرده است.
در نوشتهی پیش رو به یکی از شاخصههای مهم اینترنت، یعنی هیجانجویی کاربران میپردازیم. در علم روانشناسی، هیجانجویی یا هیجانخواهی، گونهای تمایل و گرایش به جستوجوی فعالیتهای برانگیزانندهی مهیج، انجام خطر و اجتناب از ملالت تعریف شده است و به نظر میرسد جوانان بیشتر از دیگر گروههای سنی علاقهمند به هیجانجویی باشند. در عین حال فضای مجازی اینترنت که میتواند مانند یک ماسک چهرهی کاربر را بپوشاند، وسوسهی هیجانخواهی را در همهی سنین تحریک میکند؛ چرا که کاربر اینترنتی بیآنکه الزامی برای افشای نام و مشخصات واقعی خود داشته باشد، میتواند وارد سایتها و شبکههای اجتماعی گوناگون شده و همه نوع هیجانجویی را تجربه کند. تصور کنید که یک کاربر با تحصیلات معمولی بخواهد خود را فردی با مدرک دکترا جا بزند یا کاربری که تصویری زیباتر و جوانتر از خود فعلیاش را ارائه کند. هیجانجویی یا جرأتمندی در این افراد به عنوان یک سبک ارتباطی تعریف شده است.
همینجا این را هم یادآور شویم که منظور از این سخن، آن نیست که کلیهی کاربران فضای مجازی، اطلاعاتی غیرواقعی از خود ارائه میکنند، بلکه غرض ذکر این نکته است که فضای اینترنت بستر مناسبی است برای هیجانجویی افرادی که خواهان آن هستند.
در این بین دستهی دیگری از کاربران نیز هستند که هیجانخواهاند و از این مؤلفه در شکل درست آن بهره میبرند. پژوهشها بیانگر این است که نیاز به هیجانخواهی در افراد مختلف، متفاوت است. تحقیقات مورد تأیید، نشان میدهد که نمیتوان حد مطلوب هیجانجویی را تغییر داد؛ زیرا این ویژگی شخصیت، از راه توارث و به وسیلهی شیمی مغز و هورمونهای جنسی تعیین میشود. اما مطالعاتی که بر اساس آزمونهای هیجانخواهی انجام گرفته، پژوهشگران را به این باور واداشته است که میتوان این احساس را طوری هدایت کرد که نیروی هیجانجویان را در جهت فعالیتهای سازنده رشد دهد؛ بهگونهای که آثار شکلهای تخریبی هیجانخواهیهای شدید را پیشبینی کرد یا دستکم کاهش داد. در عین حال به نظر میرسد افراد جوانتر بیشتر از افراد مسن به مخاطرهجویی، ریسک کردن و کسب تجربیات تازه گرایش دارند. آنان در جستوجوی چیزهای نو در فضایی نو و با آدمهای تازه هستند و اینترنت از جمله معدود ابزاری است که میتوان به کمک آن، ورود به دنیایی تازه را تجربه کرد. گرچه انواع بازیهای رایانهای، کتابهای افسانهای و رمزی و فیلمها و سریالها در دسترس نوجوانان هست، ویژگی آنلاین بودن و گمنامی دو خصوصیتی است که منحصر به اینترنت است.
ورود به دنیای مجازی و تجربهی آنچه تا پیش از این وجود نداشته یا به این شکل ممکن نبوده است، خود نوعی هیجان به همراه دارد. گفتوگوی زنده یا چت، حضور در شبکههای اجتماعی، تماشای فیلم و کلیپ، شنیدن موسیقی و دیدن عکس از طریق سایتهای گوناگون، از جمله جذابیتهای اینترنت است که به وسوسههای هیجانجویی دامن میزند.
شیوع و همهگیری دوستیابی در میان نوجوانان، جوانان و بعضاً افراد میانسال هم میتواند جلوهی دیگری از هیجانجویی باشد؛ دوستیهایی که گاه به ازدواج میانجامد و گاه به فروپاشی یک خانواده!
در این نوشتار اندک، مجال آن نیست که به همهی جنبههای هیجانجویی در اینترنت بپردازیم، ولی فهرستوار به برخی موارد اشاره میکنیم.
از جمله معایبی که بر اینترنت مترتب است میتوان به:
- اعتیاد به آن که هیچ گروه و طبقهی سنی با هر میزان آگاهی و دانش از آن در امان نیستند.
- وجود همهگونه اطلاعات و مطالب اعم از راست و دروغ، سودجویانه، فریبنده و مستهجن در قالب تبلیغات.
- انتشار مطالب بدون الزام به ذکر سند اصلی.
و برخی از محاسنی که میتوان برای اینترنت برشمرد:
- دسترسی آسان و سهل به اطلاعات عمومی و حتی خاص در زمان کوتاه.
- مشاهدهی عکسهای قدیمی و شنیدن موسیقیهای خاص که در دسترس عموم نیست.
- تبلیغ کالا و خدمات به شکل درست و سودمند.
- خبر گرفتن از دوستان، خانواده و عزیزانی که به هر دلیل به آنها دسترسی نداریم.
- یافتن دوستان تازه در هر گوشه از دنیا که این مورد برای کاربرانی که بیش از یک زبان میدانند مؤثرتر است.
- آگاهی از اخبار روز دنیا.
در پایان و پس از برشمردن تنها مواردی از محاسن و معایب اینترنت، به خاطر داشته باشیم، کنترل هیجانجویی در دنیای مجازی، میتواند به بسترسازی مناسبی برای ابداعات و خلاقیتهای نوجوانان و جوانان شود که در نوع خود بینظیر باشند، و عدم هدایت هیجانخواهی بهویژه در افراد جوانتر میتواند آثار مخرب و بیمارگونهای از خود بر جای گذارد. مطمئناً راهحلهایی چون فیلترینگ راههای مقطعی هستند که پاسخگوی خوبی نمیتواند باشد. فرهنگسازی و آشنا کردن جوانان با فرهنگ بومی، ارزشگذاری بر رفتارهای پسندیده و ترویج مکارم اخلاقی با عمل به آنها از ناحیهی مبلغان آن، زمینههای خوشبینی را در این قشر فراهم خواهد آورد.