پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣ - اسلام گرايى در اريتره
اسلام گرايى در اريتره
جنبش اسلام گرايى در اريتره وضعيتى منحصر به فرد دارد؛ زيرا صبغه قومى و ملى آن بسيار پر رنگ است و بخشهاى وسيعى از مردم اين كشور را تحت پوشش خود دارد. مسلمانان اريتره - به ويژه خارج نشينان - هيچ چارهاى جز ارتباط و اتصال با جريان اسلام گراى جنبش اين كشور ندارند؛ زيرا جنبش اسلام گراى اريتره بار زيادى از اين ملت درمانده را بر دوش مىكشد.
علت اين امر آن است كه اين جنبش، نوك پيكان دفاع از هويت اسلامى و عربى مسلمانان اريتره در مقابل تلاشهاى نظام سياسى براى تحميل زبان تجرانى و دين مسيحيت را تشكيل مىدهد. اما جنبش اسلام گراى اين كشور نيز همانند ديگر جنبشهاى اسلام گرا در جهان عرب به دو جريان اصلى تقسيم و تجزيه شده است: جريان اخوان المسلمين و جريان سلفى و هر كدام از اين دو جريان نيز شاخههايى دارند.
فعالان اسلام گرا در قالب برنامهاى متحد شدند كه در تاريخ معاصر اريتره به جنبش جهاد اسلامى اريتره معروف شده است. اين جنبش در سال ١٩٧٨م با به هم پيوستن جريانهاى فكرى اسلامى مختلف كه در انقلاب اريتره بر ضد نيروهاى اشغالگر اتيوپى فعاليت مىكردند، شكل گرفت و هدف از آن پافشارى بر مشاركت و سهيم بودن اسلام گرايان در اين انقلاب بوده است. پس از پيروزى انقلابىهاى اريتره و تحقق استقلال ملى و به دست آوردن آزادى در سال ١٩٩١م و انحصارگرى جبهه ملى به رهبرى اسياس افارقى در قبضه كردن دولت و قدرت، اخوان المسلمين بار ديگر به قالب جماعت خود بازگشتند و سلفىها هم موجوديت حزبى خود را بازسازى و تثبيت كردند. بنابراين جنبش جهاد اسلامى اريتره به دو جريان منشعب شد:
١. حزب اسلامى عدالت و توسعه اريتره
اين حزب يكى از خطوط اصلى تداوم مجاهدت مسلمانان اريتره از قرنها پيش براى حفظ هويتشان و مقاومت در برابر هجوم فرهنگى - دينى كشيشان اتيوپيايى به شمار مىآيد. اين حزب را هم چنين بايد از ثمرات تلاشهاى حزب ارتباطات اسلامى (حزب الرابطة الاسلاميه) دانست.
رهبران اين حزب كه در جنبش جهان اسلامى اريتره فعاليت داشتند، در سال١٩٩٨ هسته اوليه اين حزب را پديد آوردند و در اوت ١٩٩٨ و پس از انشعابى كه جنبش جهاد اسلامى شاهد آن بود، بنا به سفارش كنگره، سوم جنبشى، نام جنبش اسلامى رهايى اريتره (حركة الخلاص الاسلامى الاريترى) را براى خود انتخاب كردند. اين حزب، حزبى اسلام گرا و در عين حال تكثر گرا است و به گفت و گو ميان اصحاب انديشه به عنوان ارزشى تمدن ساز باور دارد. بنا به آنچه كه در عهد نامه منتشر شده اين حزب آمده است، هدف و رسالت اين حزب آن است كه اريتره براى همه مردم اريتره باشد. اين حزب معتقد است جنبش آزادى بخش خلق اريتره به رهبرى رئيس جمهور اسياس افارقى، ديدگاههاى خويش را كه با همه مبانى سياسى، فرهنگى و اجتماعى ملت اريتره منافات دارد، بر اين ملت تحميل كرده است و بايد به اين وضع پايان داده شود. اسلام و زبان و فرهنگ عربى و مسيحيت و زبان تجرانى و ديگر لهجههاى متداول در اين كشور، مؤلفههاى اساسى هويت ملت اريتره هستند و انكار اين واقعيت تنها به خشونت و نا آرامى در اريتره مىانجامد. اين حزب براى دگرگونى وضع موجود از همه ابزارهاى مشروع متناسب با اوضاع، از جهاد مسلحانه تا فعاليت سياسى بهره مىگيرد.
اين حزب اكنون در داخل كشور، فعاليت جهادى انجام نمىدهد و عضو ائتلاف مخالفان است كه شامل ١٣ حزب مىشود و آديس آبابا را مقر خود قرار داده است. برجستهترين رهبران حزب عدالت و توسعه عبارتند از شيخ ابومصعب (خليل محمد عامر) دبير كل و ابوماجد (حامد صالح التركى) و شيخ محمد اسماعيل عبده، كه اخيراً در گذشته است.
٢. جنبش اسلامى اصلاح اريتره
رهبران اين جنبش، پيش از تأسيس آن در جنبش جهاد اسلامى اريتره فعاليت داشتند و پس از انشعابات داخلى در آن جنبش، گرايش خود را به مكتب سلفى و تمايز خود را از اخوانىها كه تحت نام مستقلى فعاليت داشتند با اين عنوان ابراز كردند. جنبش اسلامى اصلاح اريتره در سال ٢٠٠٥ دچار انشعاب داخلى شد و شاخهاى از دل آن شكل گرفت كه نام حزب كنگره اسلامى (المؤتمر الاسلامى) را براى خود برگزيد. اين جنبش داراى فعاليت جهادى و مسلحانه در داخل اريتره است و شيوه فعاليت »جنگهاى چريكى« را پس از شكلگيرى تحولات منطقهاى به نفع نظام حاكم در پيش گرفته است.
اين جنبش عضو فعال ائتلاف مخالفان سياسى در اريتره (متشكل از ١٣ حزب) است و آديس آبابا را مقر فعاليت خود قرار داده است.
فعاليتهاى اين جنبش در سه شاخه تنظيم شده است: شاخه جهادى، شاخه سياسى و شاخه خيريه و كمك به پناهندگان.
اهداف جنبش اسلامى اصلاح
چنان كه در اساسنامه اين جنبش آمده، هدف آن، تحقق بندگى خدا و رهايى انسانهإ؛ ّّو ازبندگى غير خدا به بندگى خدا و ساختن جامعهاى اسلامى و برخوردار از دين و دنيا در اريتره و تلاش براى ايجاد الگوهاى مبتنى بر عدالت و هم زيستى با مسيحيان در دايره اريتره يكپارچه است. اين جنبش مىكوشد دولتى اسلامى را تشكيل دهد كه عدالت و امنيت و توسعه فراگير را در اريتره تحقق بخشد و اريتره را به محيط اسلامى و عربى و افريقايىاش پيوند دهد و همكارى و پيشرفت را در همه حوزهها تحقق بخشد و به ايجاد آرامش در درياى سرخ و منطقه قرن افريقا و تأمين منافع ملت اريتره در حوزه منطقهاى و بين المللى كمك كند.
اصول و برنامهها
اين جنبش، اصل امربه معروف و نهى از منكر را با رعايت مراتب و اقتضائات و امكانات و حكمت مبناى خود قرار داده است. ترويج عدالت ميان مردم و كنار زدن همه اشكال تبعيض جاهلانه از ديگر مبانى اين جنبش است. اين جنبش با حفظ التزام به اطاعت شرعى از رهبران، اصل شورا را اساس قدرت در همه سطوح رهبرى مىداند. جنبش اصلاح معتقد به ضرورت برقرارى روابطى برادرانه و يارى گرانه با همه مسلمانان جهان است و با ملتهاى مستضعف در حد توان خود همكارى مىكند. اين جنبش بنا به عادت همه جنبشهاى سلفى بر اصلاح عقيدتى و مبارزه با روشهاى انحرافى و خرافات تأكيد و تمركز دارد.
از ميان رهبران اين جنبش مىتوان از شيخ ابو سهيل (محمد احمد صالح) دبير كل و شيخ ابوشاكر (محمد طاهر شنقب) دبير كل ائتلاف مخالفان و شيخ ابوالحارث نام برد.
٣. حزب كنگره اسلامى
اين حزب در تاريخ ٢٠٠٦/٣/٢٦ به وسيله برخى شخصيتهاى اسلام گراى اريتره كه در عرصه مبارزات ملى سياسى و تبليغى فعال بودند تشكيل شد. آنان با انشعاب از جنبش اسلامى اصلاح اين حزب را تأسيس كردند. اين حزب نيز در ائتلاف احزاب سيزده گانه مخالف عضويت دارد. نخستين كنگره اين حزب در سال ٢٠٠٧ برگزار و ديدگاه آن درباره همه حوزههاى مرتبط به طور كامل ترسيم شد. اين حزب قصد دارد تشكيلاتى قوى، يكپارچه، پيشرو و فعال در داخل جامعه اريتره باشد. اين حزب، تشكيلاتى عمومى و به روى همه اريترهاىهايى كه به برنامههاى آن اعتقاد دارند، باز است. اين حزب با آن كه فعاليت جهادى را مفيد مىشمرد، فاقد شاخه نظامى است و در مرحله كنونى اولويتى براى فعاليت جهادى مسلحانه قائل نيست.
اصول و برنامههاى اصلى
اين حزب يازده اصل را به عنوان اصول و برنامههاى اساسى خود تعريف كرده است كه عبارتند از:
١. اسلام به عنوان مؤلفه اساسى همه حوزههاى زندگى جامعه اريترى و شورا به عنوان اصل اساسى اسلامى در عرصه سياست و حكومت و جامعه.
٢. عدالت به عنوان ارزشى دينى و انسانى و ستونى مهم براى تحقق امنيت و آرامش و گسترش آزادى و برابرى و همكارى در امور خير و وحدت و شفافيت و كرامت انسانى و اصلاح ادارى و برابرى فرصتها .
٣. برقرارى روابط خارجى مبتنى بر حسن همجوارى و توسعه منافع مشترك و عدم دخالت در امور ديگران.
٤. حراست از كيان خانواده.
٥. رسيدگى به موارد خاص مانند بيوگان و يتيمان و آسيب ديدگان جنگ و خانواده شهدا و تثبيت فعاليت در حوزه امر به معروف و نهى از منكر و پذيرش ديگران.
٦. پذيرش دو زبان عربى و تجرانى به عنوان دو زبان رسمى در اريتره.
٧. تحقق اقتصادى مبتنى بر تعادل و خود كفايى.
٨. حفظ حاكميت اريتره و تماميت ارضى آن بر اساس مرزهاى جغرافيايى تاريخى آن و ترويج روح تسامح و هم زيستى و وفاق ملى و همكارى با نيروهاى ملى براى تقويت و تثبيت وحدت ملى.
٩. تلاش براى بر پايى دولتى معتقد به آزادىها و حقوق و مبتنى بر تفكيك قوا.
١٠. يكپارچگى با محيط عربى، افريقايى و بين المللى.
١١. در پيش گرفتن روش گام به گام در اصلاح وضعيت اريتره.
دبير كل حزب كنگره اسلامى، حسن محمد سلمان است كه از رهبران فعال و داراى تأثير سياسى و فكرى و از بنيادگذاران جنبش جهاد اسلامى اريتره بوده است.