پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - مسلمانان بريتانيا وحدت و انسجام بدون جذب فرهنگى
مسلمانان بريتانيا وحدت و انسجام بدون جذب فرهنگى
مترجم: سيدمحمد موسوى
سرگذشت دو ميليون مسلمان بريتانيا در مقايسه با جوامع مختلفى چون پاكستانىها مراكشىها يمينىها تركهاكردها سوماليايىها و بوسنيايىها داستان رفاه و فقر استبه طورى كه تفاوت ميان اين دو طبقه بسيار زياد بوده و قابل حس مىباشد بعنوان نمونه مىتوان به يك كمك راننده هندى اشاره كرد كه موفقيت غيرقابل تصورى نسبتبه مسلمانان ديگر بدست آورده و نام او در دفتر ركوردهاى بريتانيا ثبتشده است و حتى از او به عنوان يكى از ثروتمندترين مردان اروپا نام مىبرند در ميان مسلمانان بريتانيا از نظر رفاه اجتماعى تفاوت بسيار زيادى وجود دارد به طورى كه يك تاجر سعودى در يك مجتمع مسكونى سه ميليون پوندى زندگى مىكند و در مقابل، افراد ديگرى با فقر زندگى خويش را سپرى كرده و با وضعيت اسف بارى خانه بدوشى و آوارگى را تجربه مىكنند زمانى كه مسلمانان راهى بريتانيا شدند دوران اوج و شكوفايى اروپاى اسلامى سپرى شده بود سكونت تاريخى مسلمانان در بريتانياى كبير به چهارصد سال پيش بر مىگردد و اين در حالى است كه در روزگار امپراطورى عثمانى و مغرب مسافران زيادى از جزاير بريتانيا ديدن كردهاند شواهد و قرائن موجود نشان مىدهد كه از قرن هفدهم به بعد مسلمانان ملوان (دريانورد) و خدمتكاران مسلمان از شبه قاره هند كه از توابع و مستعمرههاى بريتانيا به شمار مىآمده پاى به بريتانيا گذاشتهاندكشفيات جديد محمولههاى بزرگ سكههاى اسلامى و صنايع دستى كه از يك كشتى غرق شده بدست آمده است نشان از داد و ستد پر رونق ميان پادشاهى انگلستان و مراكش را به اثبات مىرساند و اين موضوع بيانگر اين مطلب است كه ملوانان مسلمان شمال آفريقا نيز مانند همتايان هندوستانى خود در بريتانيا سكنى گزيدهاندنخستين جوامع اسلامى در بريتانيا مربوط به ملوانان يمنى است كه به «ملوانان هند شرقى» معروف بودهاند آنها در محدودهاى شهرهاى بندرى مانند ليورپول و كارديف در اواسط قرن نوزدهم ساكن شدهاند روزهاى اوج اسلام از طرفى مديون مسلمانان و از طرفى ديگر مديون كسانى بود كه به دين اسلام گرويده بودند البته بودجهى آنان توسط بازرگانان مسلمان تامين مىشد از آن جمله مراكز فرهنگى، مىتوان به «مسجد شاه جهان» در واكينگ (woking) اشاره كرد كه در سال ١٨٨٩ توسط يك پزشك مجارستانى به نام «ليتنر» در بريتانيا ساخته شد «سر ريچارد بارتون» مسيحى از معدود غربىهايى است كه در آن زمان با اسلام احساس تفاهم و همدلى كرده و مشاركت و نقش علوم و فرهنگ اسلامى را در پيشرفت و توسعهى زندگى بشريتستوده است وى در توصيف اين مسجد و ساختمان چند منظوره آن سخنها گفته است كه از آن مىتوان به عنوان سرآغاز عصر حسن نيت و تفاهم بين اين دو دين بزرگ ياد كرد و در همان زمان شخص ديگرى به نام «ويليام هنرى كوئيلان» مسجدى در ليورپول تاسيس كرد در سال ١٩١٠ درلندن با كمك افرادى هم چون سيدامير على و آقاخان مسجد شرق لندن ساخته شد
بدون شك مىتوان از مسجد پارك رجنت (Ragentp) به عنوان مادر مساجد كه بالغ بر شش ميليون پوند قيمت دارد نام برد اين مسجد كه در مركز لندن واقع است در سال ١٩٤٤ توسط پادشاه بريتانيا «جرج چهارم» گشايش يافت زمين اين مسجد مساحتى معادل ٣/٢ آكر (١) دارد كه از سوى مقامات دولتبريتانيا به جامعهى مسلمانان هديه شد تا مسلمانان قادر به احداث مساجد و مراكز فرهنگى اسلامى بوده و به امور مذهبى مربوط به خود اقدام نمايند
در حال حاضر تعداد مساجدى كه در بريتانيا وجود دارد بالغ بر هفت صد مسجد مىباشد البته جوامع نخستين مسلمانان نيز گسترش يافته و اين روند در اواخر دههى (١٩٥٠ و ١٩٦٠م) با سيل مهاجرين از كشورهاى مشترك المنافع ادامه يافتبيشترين شمار مهاجران از كشورهاى پاكستان و بنگلادش - چه به صورت مستقيم و چه از طريق شمال آفريقا - به سوى بريتانيا سرازير مىشدند البته علاوه بر موارد ياد شده، گروههاى قابل توجه و نسبتا بزرگى نيز از هند جهان عرب مالزى بخشى از آفريقا و جاهاى ديگر به بريتانيا آمدهاند جامعهى مسلمانانى كه در آن دوره به بريتانيا آمده بودند به مانند ساير گروهها و اقليتهاى مهاجر زندگى مشابهى را در بريتانيا آغاز نمودند آنها در شهرهاى مختلف سكنى گزيده برخى به عنوان كارگر وارد كارخانهها شده و در بازسازى پس از جنگ مشاركتى فعال داشتند و برخى ديگر همانند هندىها كه از تجار و داراى مشاغل حرفهاى به شمار مىآمدند اساس بسيارى از افتخارات و شكوفايىهاى امروزه مسلمانان را رقم زدند البته مهاجرين را مىتوان به چند دسته تقسيم نمود
١ دستهاى از اين گروهها كسانى بودند كه به دلايل اقتصادى به بريتانيا آمده بودند
٢ دستهى ديگر آن عدهاى بودند كه براى رهايى از چنگ رژيمهاى سركوبگر از كشورهاى خود گريخته و به بريتانيا آمده بودند
٣ دستهاى بودند كه با تلفيقى از دو دليل قبلى يعنى هم به دلايل اقتصادى و هم به خاطر ترس از آزار و اذيت رژيمهاى سركوبگر به اين كشور مهاجرت كرده بودند از جمله علل مهاجرتها مىتوان به جداسازى هند به پاكستان شرقى و غربى و احداث سد «مانگلا» در پاكستان كه در دههى ١٩٦٠ به خاطر آن ٢٥٠ روستا به زير آب رفت اشاره نمود و اين علت انگيزه بسيار قوى براى ترك آن منطقه و ترك اين كشورها توسط اتباع آنان بوده است در دههى ١٩٧٠ مهاجران بيشترى از سوى مسلمانان بنگالى و تركهاى قبرس به بريتانيا آمدند با جداسازى قبرس به دو بخش تركنشين و قبرسىنشين در سال ١٩٧٤ اين سيل مهاجرت افزايش يافت و در خلال دهههاى ١٩٨٠ و ١٩٩٠ گروههاى مسلمان بيشترى در قالب پناهنده و از كشورهايى كه در آن زمان با بحرانهايى روبرو بودند وارد بريتانيا شدند از جملهى اين كشورها مىتوان به عراق ايران افغانستان سومالى اريتره بوسنى و كردهاى تركيه اشاره نمودحداقل يك سوم و حتى مىتوان گفت كه نيمى از مسلمانان بريتانيا در اين كشور متولد شدهاند رهبران مسلمانان خوشبين نيز اين حقيقت را پذيرفتهاند كه تضمينى براى هويت اسلامى آنان در آينده وجود ندارد حال اين كهچگونه اين نسل جديد مىتواند از عهده تعيين و حفظ هويت اسلامى خويش برآيد ذهن اكثر رهبران مسلمانان را به خود مشغول كرده است وظيفهى حراست و تصميمگيرى در مورد ميراث مذهبى فرهنگى و اجتماعى مسلمانان بريتانيا بر عهده تعداد زيادى از مساجد مراكز فرهنگى و سازمانهاى اسلامى داخل اين كشور است مسجد مركزى لندن نيز بزرگترين جماعت مسلمانان را در روزهاى جمعه در خود جاى مىدهد و در خلال اعياد و جشنهاى اسلامىجمعيتى بيش از پانزده هزار نفر در آن مسجد گرد هم آمده و جشن باشكوهى را برگزار مىنمايند گروههاى مهم و متعددى از قبيل اتحاديهى سازمانهاى مسلمانان اتحاديهى جهانى مسلمانان شوراى ائمهى جماعات مساجد بريتانيا شوراى جهانى صوفيان شوراى اسلامى اروپا هيئت جهانى اسلامى هيئت اسلامى بريتانياى كبير جامعهى ارشاد اسلامى و چهار هزار سازمان كوچك ديگر با فعاليتهاى اجتماعى مسلمانان در اين كشور در ارتباط هستند مسلمانان در اكثر بخشهاى اقتصادى سهيم بوده و مىتوان در بسيارى از صنايع از جمله صنايع نساجى خدمات اجتماعى و امور حرفهاى آنها را مشاهده كرد جامعهى تجار مسلمانان در بريتانيا در بسيارى از مراكز توسعهى بسيار چشمگيرى داشته است البته مسلمانان در مشاغل مهم ديگرى مانند پزشكى خدمات بهداشت ملى آموزگارى آموزش و پرورش عمومى و خصوصى و رشتههاى مهندسى سهم بزرگى در جامعهى بريتانيا ايفا كرده و در امور سياسى نيز سهم به سزايى دارند يكى از آن افراد شخصى استبه نام «محمد سرور» اهل گلاسكو كه عضو پارلمان بريتانيا مىباشد مسلمانان تلاش زيادى كردهاند تا بتوانند در عمق ياستبريتانيا وارد شوند و برخى ديگر نيز احزاب مسلمانان بريتانيا را بوجود آوردهاند در ميان مسلمانان شمار زيادى اعرابى كه به عنوان تاجر جهانگرد دانشجو و كسانى كه براى درمان بيمارى به بريتانيا آمده بودند مشاهده مىشود اتاق بازرگانى بريتانيا و اعراب برآورد كردهاند كه مقامات رسمى عرب بيش از شصت ميليارد دلار در بريتانيا سرمايهگذارى كردهاند از ميان سرمايهگزاران عرب مىتوان به دو گروه اشاره كرد يكى مقامات رسمى كه همان دولت مردان مىباشند و دستهى ديگر بخش خصوصى و شركتهايى است كه توسط سهامداران خصوصى اداره مىشوند صادرات بريتانيا به كشورهاى اسلامى در حال حاضر به بيش از بيست و دو ميليارد دلار رسيده است اين درآمد جداى از درآمدهاى پنهان مانند صنعت جهانگردى تجهيزات نظامى و دفاعى و امثال آن مىباشد در سال ١٩٨٦ مقامات جهانگردى بريتانيا اعلام كردند كه تعداد اعرابى كه از بريتانيا ديدن كردهاند به مرز پانصد هزار تن رسيده است كه اكثر آنها از كشورهايى هم چون عربستان سعودى مصر بحرين و امارات متحده عربى بودهاند كه به طور متوسط هر كدام از آنها شانزده شب را در اين كشور سپرى كردند و هر جهانگرد در هر ديدار در حدود مبلغ ١٣٥٠ پوند خرج كرده است كه اين هزينهها مبالغ ميانگينى است كه براى هر بازديد كننده خارجى در نظر گرفته شده است پس از جنگ داخلى لبنان لندن به عنوان رهبر مركز رسانههاى عرب سر از موزههاگالرىهاى هنرى و مؤسسات آموزشى در آورده و تاثير نافذى بر پيكره فرهنگ اسلامى و فرهنگ عربى از خود به جاى گذاشته است انتشار كتاب آيات شيطانى به رابطهى ميان جوامع اسلامى بريتانيا و جامعهى ميزبان خدشههاى فراوان وارد نمود رسانههاى مغرض بريتانيا نيز مقولهى كتاب آيات شيطانى را در سطح وسيعى زير پوشش تبليغاتى خويش قرار دادند و به روشهاى گوناگون به دفاع از انتشار اين كتاب پرداخته و هر گونه مخالفتبا آن را تقبيح و محكوم مىنمودند اين واقعيت كه قانون بريتانيا مفهوم كفر و الحاد را فقط در خصوص مسيحيتبه رسميتشناختهبيانگر اين مهم است كه مسلمانان در بريتانيا با برخوردهاى تبعيضآميز بسيار سخت و نامناسب روبرو هستند اين مطلب توسط گروههاى حقوق بشر به اثبات رسيده و مداركى دال بر اين مطلب وجود دارد كه از جملهى آنان مىتوان به خوددارى مقامات بريتانيا از تاسيس مدارس مسلمانان در برخى از مقاطع زمانى ياد كرد وقايع سياسى خاورميانه از قبيل لبنان انتفاضه و جنگ خليج فارس و برخى ديگر از وقايع اخير در برخى از مناطق مسلمان نشينباعثبوجود آمدن تصوير بسيار منفى از مسلمانان شده است
«موهيبور رحمان» رئيس فدراسيون جوامع اسلامى بريتانيا در سخنانى خاطر نشان كرد كه اسلام تمدنى جديد و پرشور را به اروپا ارمغان آورد امروزه مسلمانان در محيطهاى پر مخاطرهترى قرار دارند و اين در حالى است كه رشد جمعيت مسلمانان در بريتانيا رو به فزونى يافته است و ميزان زاد و ولد آموزش و تحصيل آنها از سطح بالاترى برخوردار شده است و مسلمانان تلاش بيشترى براى شناخت هويتخويش به عنوان يك مسلمان بريتانيايى به خرج داده و آينده زندگى خويش را در اين جزاير مىيابند «رحمان» در ادامهى صحبتهايش به اين نكته اشاره كرد كه پيشرفت و توسعه به تغييرات انجام شده در نگرشها و رويكردها وابسته است وى افزود كه جامعه مىبايست در خصوص نيازهاى شهروندان خويش ابراز همدردى نموده و نسبتبه اختلافات صبور و با مشكلات اوليهاى كه اين جوامع با آن روبرو هستند مدارا كنندپىنوشت:
١) آكر واحد اندازهگيرى زمين است كه هر آكر معادل ٤٠٤٧ متر مربع مىباشد