پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٥ - اصلاح روشهاى گفتگو در عرصههاى جهانى
اصلاح روشهاى گفتگو در عرصههاى جهانى
در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمين آقاى حسينى نسب
با سپاس از پذيرش گفتوگو، موضوع گفتگوى تمدنها و گفتگوى اديان و مذاهب سابقهاى طولانى در آيين ما دارد، شاهد آن در زمان پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) كتابهاى معروف به «احتجاجات» در باب گفتگو با ارباب مذاهب و اديان استشما براى گفتگو و ارتباط حوزه با نخبگان اديان و مذاهب ديگر چه راهكارى پيشنهاد مىنماييد؟
- در راستاى وظايف حوزه سه نوع گفتگو وجود دارد:
١. گفتوگو ميان تمدنها: حوزه بايد به عنوان مغز متفكر تمدن اسلامى با تمدنهاى بزرگ مثل تمدن چين، هند، يونان، و تمدن غرب امروزى و ديگر تمدنهاى مطرح دنيا به صورت فعال ارتباط برقرار كند و هيئتهايى را اعزام و دعوت نمايد تا از اين رهگذر بر تجارب حوزه افزوده شود.
٢. گفتوگو ميان اديان: بايد ميان دين اسلام به عنوان يك دين و در مقابل ديگر اديان آسمانى (ابراهيمى) مانند دين يهود و مسيحيت گفتگوى دائمى بر قرار باشد. رسالت امام رضا (ع) با سران و علماى اديان و مذاهب در مجلس مامون مناظره داشتهاند. امام صادق (ع) نيز با ملحدان و زنديقهاى زمانشان وارد گفتگو مىشدند. حوزه بايد به صورت مباشر و فعال وارد گفتگو با اديان مختلف بشود.
٣. گفتوگو ميان مذاهب اسلامى: هنوز روى اين موضوع به اندازه كافى كار نشدهاست. در كميسيون اروپا و آمريكا [مربوط به نشستساليانه مجمع جهانى اهلالبيت (ع)] به اين موضوع اشاره كردم كه متاسفانه ميان مذاهب اسلامى گفتگو در حد عالى وجود نداشتهاست. در دوران معاصر به صورت پراكنده مانند زمان حضرت آيت الله بروجردى (رض) و اخيرا گفتگوهايى پراكنده توسط «مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى» با امكانات ناكافى انجام شده و مىشود.جنابعالى به عنوان يك شخصيتبينالمللى حوزوى كه سالها در عرصهى بينالملل حضور داشتهايد نقاط قوت و ضعف حوزه را در چه جاهايى مىبينيد؟ آيا ضرورت تغيير و تحول در زمينههاى آموزشى، پژوهشى و تبليغى حوزه را احساس مىكنيد؟
- نقاط قوت حوزه، فوق العاده زياد است. پشتوانه حوزهى علميه قم از قبيل احاديث ائمه اطهار « عليهم السلام» است كه «قم» را آشيانهى آل محمد (ع) ناميدهاند; و اينكه علم از «نجف» به «قم» منتقل مىشود. نشان مىدهد قم از پشتوانهى محكمى برخوردار است و اين همه مراجع تقليد، مجتهد و فضلاى متخصص كه در حوزه پرورش يافتهاست نقاط قوت حوزه هستند. اما بايد تلاش نماييم تا حوزه بتواند در جهان امروز پاسخگوى نيازهاى جهانى باشد.
لطفا درباره مسئله پژوهش و تبليغ نيز نظرتان را بفرماييد. زيرا تبليغ در حوزههاى ما همان حالتسنتى را دارد. براى روزآمد كردن روشهاى تبليغ و پژوهش شما چه راهكارى را پيشنهاد مىكنيد؟
- تمام روشهاى تبليغى و پژوهشى حوزه، مطابق با نيازهاى روز دنيا نيست. سالها از تكنولوژى عقب هستيم. وقتى دنيا را مىبينيم و مىشناسيم، بايد خودمان اصلاح كنيم.
در رابطه با روشهاى پژوهشى; پيش از گام برداشتن به سوى پژوهش بايد علم پژوهش را بخوانيم زيرا پژوهش و تحقيقات، گونه و شيوههاى متعددى دارد. يكى از علماى بزرگ ايران (اصفهان) كه با غرب و شرق آشنايى داشت و در حوزههاى علميهى ايران و نجف تحصيل كرده و به درجه اجتهاد رسيده بودند و در آلمان نيز تحصيل كرده و عنوان پرفسورى گرفته بودند مرحوم «پرفسور فلاطورى» بودند كه مورد احترام محافل علمى و دانشگاهى دنيا هستند. ايشان در يكى از مقالاتشان (كه در مركز اسلامى هامبورگ به عنوان مجموعه مقالات ايشان به چاپ رسيده است) به اين نكته اشاره مىكنند كه ما بايد چه روش و مبنايى را براى تحقيق در اسلام انتخاب كنيم. پيشنهاد مىكنم آن مقاله را تكثير بكنند و به عنوان يك «پيشنهاد علمى» براى اصلاح روشهاى پژوهش ميان پژوهشگران و محققان ما منتشر كنند، ممكن است موارد ديگرى به آن افزوده شود.
پيشنهادم اين است كه قبل از انجام تحقيق ما بايد به پژوهشگران حوزه، علم پژوهش و روشهاى پژوهش امروزى را آموزش بدهيم. تا ان شاء الله به اين رسالت مهم حوزه برسيم.
اما در مسئلهى تبليغ، از هزار سال پيش و در مواقع خاصى، حوزه تعطيل مىشود و طلاب و فضلاى حوزه به كشورها، شهرها و روستاها مىروند; اين روش خوب، مفيد و موثر است اما نبايد تنها به اين روش اكتفا كرد، روشهاى تبليغى جديد عمدتا بر تهيه فيلم تئاتر، شعر و اينترنت مبتنى است. يكى از علل غلبهى فرهنگ آمريكا در خيلى از كشورهاى دنيا كه متفكران آنها از اين قضيه ناراحت هستند فقط بخاطر قدرت عظيم سينمايى آن يعنى «هاليوود» است; در حاليكه اين فيلمها ارائه كننده يك فرهنگ ثابت نيستند و محتواى ثابتى ندارند آمريكا چند فرهنگى است. روش تبليغ امروزى ديگر «اينترنت» است كه كنترل آن را آمريكا در اختيار دارد. آمريكا توانسته است از اين طريق بر بسيارى از كشورهاى دنيا غلبهى فرهنگى پيدا بكند و به قول بزرگان ما «تهاجم فرهنگى» آنها توانستهاست در كشور ما نيز در بسيارى از زمينهها موفق باشد و به سطح بالايى از انتظاراتى كه داشتهاند رسيدهاند . بنابراين، نبايد به اين مقدار از روشهاى سنتى پژوهشى و تبليغى اكتفا كنيم بلكه بايد يك تحول عميق و ريشهاى به وجود آوريم.
معمولا مجالس، همايشها و كنگرههاى علمى فرهنگى در كشورهاى مختلف دنيا از قبيل آمريكا، كانادا و آلمان تشكيل مىشود، كه حوزه و نخبگان ايران ارتباط چندانى با اين همايشها ندارند.
تمايل در سطح بالايى وجود دارد كه با حوزه ارتباط برقرار بشود. اما متاسفانه ابزارهاى ارتباطى حوزه با دنياى امروز در حد مطلوب نيست. اما قابل تقدير استبه عنوان مثال چند ماه قبل يك كنفرانس بزرگ در شهر «گراتس» اتريش برگزار شد. بانى اين كنفرانس سازمان كنفرانس اسلامى، وزارت امور خارجه اتريش، كميته «آى، سس، كو» ((I. C. C. C O) كه كارهاى علمى سازمان كنفرانس اسلامى را پيگيرى مىكند) و مجلس اروپا (مساجد و مجالس اسلامى اروپا زير نظر آن قرار دارند) علمايى از: روسيه، آمريكا و الازهر مصر دعوت كرده بودند تا روش تعامل ميان دنياى اسلام و غرب را بررسى كنند و اينكه اسلام متناسب با اروپا چگونه (اسلامى) مىتواند باشد؟ از طرف حوزهى علميهى قم يك نفر بود كه من بودم، بنده هم به خاطر شناختى كه از دوستان و مسئولين آنجا داشتم از طرف مركز اسلامى هامبورگ دعوت شده بودم. اينها مايل هستند از هر كس و هر كجا كه دسترسى دارند اطلاعاتى درباره اسلام بگيرند ولى به دليل عدم ارتباط قوى ميان حوزهى علميه و مراكز علمى و دانشگاهى دنيا حتى با كنفرانس اسلامى، كسى از حوزه علميه قم دعوت نشده بود. هنگامى كه طرح و پيشنهادات علماى شيعه را ارائه دادم با يك ديد باز گوش مىدادند و برخى از ديدگاههاى شيعه را در پروتكل نهايى گنجاندند. آنها مايل هستند بدانند شيعه كه چند صد ميليون نفر پيرو دارد، چه مىگويد؟ ولى به دليل عدم وجود ارتباط عملا از ديدگاههاى حوزه و شيعه استفاده نمىشود به نظرم بايد در حوزه يك سازمان قدرتمند و فعال از متخصصان و دلسوزان تشكيل بشود كه اين ارتباط را بر قراركنند.