آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١

معرفى هاى گزارشى


فلسفه و كلام
ـ مرزهاى توحيد و شرك در قرآن
جعفر سبحانى تبريزى, چاپ اوّل, تهران, مشعر, ٢٣٨ص, رقعى.
در اين كتاب, نگارنده نخست مفهوم ايمان و كفر را شرح مى دهد, سپس اقسام و مراتب توحيد را برمى شمارد. در ادامه نيز مباحثى درباره عبادت مطرح مى كند و طى آن نشان مى دهد كه گاه برخى عبادات به گونه اى شرك يا عبادت غير خداوند تلقى مى شود. برخى موضوعات كتاب عبارتند از: زيارات قبور, مسافرت براى زيارت قبر پيامبر(ص), ساختن آرامگاه و مقبره, توسل به انبيا و اولياى صالحين, تبرك به آثار انبيا و صالحين, گريه كردن بر اموات و قسم دادن خداوند به حق اولياى الهى.
ـ ميراث فلسفى ما
حسن حنفى و ديگران; گردآورنده: فاطمه گوارايى; ويراستار: امير رضايى, چاپ اول, تهران, يادآوران, ١٣٨٠, ٢٥٦ص, رقعى.
مجموعه حاضر شامل مقالاتى است كه از ايرانيان خارج از كشور در پاسخ به ضرورت آگاهى از قرائت هاى نوين در انديشه معاصر عرب و شناخت چالش هاى موجود بين فرهنگ منطقه اى بومى با مدرنيته غربى ترجمه شده است. خوانندگان در اين كتاب ضمن آشنايى با تحولات انديشه مذهبى در فرهنگ عربى, علل تحجر و جمود در عرصه انديشه را در حوزه هاى مختلف آن ـ از جمله حوزه انديشه فلسفى و نيز گسست فلسفى و معرفتى را در اين حوزه ـ جست وجو مى نمايند. گردآورنده در مقدمه كتاب مى گويد: نخستين گسست ها از ميراث گذشته در جهان عرب, و كوشش براى يافتن نگاره هاى نو از خود,جامعه و جهان, در دوسويه گرايش هاى گوناگون فكرى و سياسى ـ اجتماعى از نيمه دوم سده١٩صورت گرفت; تلاشى كه بى ميانجى انديشه هاى فلسفى, سياسى و اجتماعى غرب, افق و گفتمان نوينى را جهان انديشه و معرفت عرب گشود… از آن جمله, جابرى به تأمل در كيان عقل عربى و ساز و كارهاى آن دعوت مى نمايد; آركون, تفسير متون مقدس و اسلام را با دانش ها و روش هاى مدرن توجه نموده و عبدالله عروى با روش پژوهشى متأثر از ماركسيسم به سراغ بحران روشنفكرى عرب مى رود و حسن حنفى كه بر بازخوانى ميراث عرب همت مى گمارد. برخى از عناوين مقالات كتاب عبارتند از: ميراث فلسفى ما ; عرفان و پلوراليسم; پسا بنيادگرايى; ريشه هاى ستم مضاعف بر زنان در جوامع; از مذهب هدفى به سوى انسان گرايى اسلامى; پيام عيسى مسيح.
ـمعرفت و معنويت
حسين نصر, مترجم: انشاءالله رحمتى, ويراستار: احمدرضا جليلى,چاپ اوّل, تهران, سهروردى, ١٣٨٠, ٦٠٤ص, رقعى.
موضوع اصلى اين كتاب تفاوت عمده ميان علم سنتى و علم متجددانه است كه نويسنده سعى مى كند با استفاده از سرمايه هاى فكرى و علمى سنت هاى معنوى بشر, راهى براى حل مشكلات فكرى و فرهنگى انسان معاصر بيابد. وى نخست از عوامل تاريخى و علل فكرى كه در غرب باعث جدايى بين معرفت و معنويت شده است, سخن مى گويد; سپس با استناد به گفتار حكما و عرفاى تمدن هاى مختلف, به علمى به نام (فلسفه اولى) يا متافيزيك اشاره كرده ماهيت آن را توضيح مى دهد. در پايان با توجه به اصول عمل فلسفه اولى, قلمرو انسان شناسى, جهان شناسى و فلسفه هنر تبيين مى گردد.
ـ التعليقات لجامع الحكمتين على تحفة الحكيم آيةاللّه الحاج شيخ محمدحسين اصفهانى
حواشى: مهدى حائرى يزدى, مقدمه: مصطفى محقق داماد,چاپ اوّل, تهران, مركز نشر علوم اسلامى, ١٣٨٠, ٢٩٢ص, رقعى.
كتاب با بحثى درباره حكمت و فلسفه در يونان و تأثير آن بر جوامع ديگر به ويژه ايران و فرهنگ اسلامى آغاز مى شود; سپس مطلبى تحت عنوان (اقامه گفت وگو بين فلسفه اسلامى و فلسفه غربى) مطرح مى گردد, آن گاه مختصرى از احوال و آثار (آيةاللّه مهدى حائرى يزدى) معرفى مى شود و در پى آن متن (تحفة الكريم) اثر آيةاللّه محمدحسين اصفهانى درج مى گردد كه منظومه اى است در باب مقولات فلسفى, از جمله (تعريف وجود; اصالت وجود; تكثر وجود; قضايا و جهات آن; جهات اعتبارى; حدوث و قدم; قوه و فعل و اقسام آن; وحدت و كثرت; مباحث علت و معلول; مباحث جوهر و عرض; كم و كيف و اثبات واجب الوجود. تعليقات اين كتاب شامل شرح و توضيح هريك از ابيات بوده كه با فهرست اصطلاحات و واژگان متن نيز فهرست اعلام و فهرست كتاب ها همراه است.
ـ شرح حكمةالاشراق سهروردى
محمود بن مسعود قطب الدين شيرازى; به اهتمام: عبدالله نورانى, مهدى محقق,چاپ اوّل, تهران, دانشگاه تهران, مؤسسه مطالعات اسلامى, دانشگاه مك گيل, ١٣٨٠, ٦١٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر, شرحى بر حكمة الاشراق شيخ شهاب الدين سهرودى. از قطب الدين شيرازى است كه به مناسبت كنگره بين المللى شيخ شهاب الدين سهروردى كه در مرداد ماه ١٣٨٠ در زنجان برگزار شد, به همت دانشگاه تهران, مؤسسه مطالعات اسلامى و دانشگاه مك گيل مونترال كانادا به چاپ رسيده است. قطب الدين در تعريف حكمت الاشراق مى گويد:( يعنى حكمتى كه بر اشراق كه كشف باشد نهاده شده يا مقصود حكمت مشرقيان است كه اهل فارس هستند. حكمت آنان كشفى و ذوقى بوده و به طريقه افلاطونى در برابر حكمت مشاى ارسطويى است.) در اين كتاب قطب الدين متن حكمة الاشراق را نقل و با شرح خود ممزوج كرده و در اين شرح نه تنها به توضيح لغات, اصطلاحات و بيان تعبيرات تشبيهى و استعارى و كنائى اهتمام نمود, بلكه اطلاعات مفصلى را درباره مفاهيم فلسفى و عرفانى و انديشه هاى متقدمان و متأخران سهروردى به خواننده عرضه مى كند. او همچنين در باب اعتقاد به نور و ظلمت در مبدأ آفرينش, خالى نبودن جهان از حكمت, مراتب حكمت و قائل بودن به اين كه تمامى حكما به توحيد اعتقا داشتند, توضيحاتى به دست مى دهد.
ـ مجموعه مقالات همايش جهانى حكيم ملاصدرا, تهران, بنياد حكمت اسلامى صدرا,چاپ اوّل, ١٣٨٠, ٥٠٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر شامل متن مجموعه مقالاتى است كه در همايش جهانى بزرگداشت حكيم صدرالدين محمد شيرازى (ملاصدرا) فراهم آمده است. اين مجموعه مقالات در دو جلد (جلد اول شامل ٣٠ مقاله و جلد دوم مشتمل بر ٣٤ مقاله) تدوين شده است. همايش مذكور در پنج روز, از اول خرداد ماه ١٣٧٨ طى جلسات عمومى و حدود هشتاد جلسه چهارساعته با حضور بيش از هزار شركت كننده در تهران برگزار گرديد. يكى از مهم ترين اهداف برگزارى همايش, نزديك شدن و ارتباط دو سويه فلسفه ايرانى ـ اسلامى با فلسفه و انديشه هاى غربى, همچنين آشنايى انديشمندان با حكمت متعاليه ملاصدرا بوده است. عناوين چند مقاله از كتاب عبارتند از: مثل افلاطونى از نظر صدرالمتألهين; تحليل انتقادى مسأله اصالت وجود; نمونه سيستم فلسفى در فلسفه اسلامى; تصوف و فلسفه در نظر ملاصدرا; گفتمان فلسفى نوصدرائى; ملاصدرا از منظر شهيد مصطفى خمينى; مبانى فلسفى صدرالمتألهين; نور, هستى و معرفت, بيان تازه اى از حكمت متعاليه.
ـ سير حكمت در ايران و جهان
محمد خامنه اى,چاپ اوّل, تهران, بنياد حكمت اسلامى صدرا, ١٣٨٠, ٣٠٨ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است تا با استناد به مدارك و شواهد تاريخى, خاستگاه هاى اصلى, مبادى و سير فلسفه و حكمت را مشخص كند. وى ابتدا معروف ترين فيلسوفان و حكيمان يونان باستان را معرفى نموده به نقش و تأثير آنان در پيشبرد حكمت و فلسفه اشاره كرده است. از جمله اين افراد عبارتند از زنون, مايسوس, سقراط حكيم, افلاطون, ارسطو و گزنوفانوس. در بخش دوم سير حكمت و علوم پس از اسلام در بين مسلمانان و ساير اقوام بررسى مى شود و از چگونگى انتقال فلسفه اسلامى به اروپا سخن به ميان مى آيد.
ـ پست مدرنيسم و اسلام
اكبر احمد; مترجم: فرهاد فرهمند فر,چاپ اوّل, تهران, ثالث, مركز بين المللى گفتگوى تمدن ها, ١٣٨٠, ٥٧٠ص, رقعى.
كتاب حاضر, شامل مجموعه مقالاتى است كه پيش تر در نشريات كشور آمريكا و انگلستان به چاپ رسيده است. اين مقالات عمدتاً به بررسى روابط اسلام با پست مدرنيسم و نقش رسانه هاى همگانى در ترويج فرهنگ غرب اختصاص دارد. نگارنده در اين كتاب, به سرگشتگى انسان در عصر حاضر, از خود بيگانگى, دين گريزى, سكولاريسم, بدگمانى, بى حرمتى و نظاير آن اشاره مى كند. همچنين نقاط تلاقى و پيوند پست مدرنيسم را با اسلام بيان مى نمايد. عناوين برخى مقالات عبارتند از: ويژگى هاى پست مدرنيسم, مدرنيسم اسلامى, مسلمانان بر سر دوراهى, اضطراب مسلمين, اعراب و يهود, رويارويى كنونى اسلام و غرب, نظم نوين جهانى, سنت گرايان, ناظران غير مسلمان دين اسلام, فرهنگ و تحول, تنوع در جامعه مسلمين, ميراث هنرى اسلامى معمارى پست مدرن اسلامى, مسلمانان و ديو رسانه ها, و رسانه ها به مثابه ارباب. بدين ترتيب, در اين كتاب زواياى تاريك و روشن تعامل شرق و غرب بازنموده شده و نگارنده اين پرسش را مطرح كرده است كه: آيا غرب و شرق اصولاً مى توانند به فهم يك ديگر نايل آيند؟ و آيا آنچه در مجموعه فلسفى غرب در دنياى مدرن مى گذرد, مى تواند با انديشه هاى بنيادين اسلام در تلائم و هم خوانى و همزيستى قرار گيرد؟ وى در پاسخ به اين پرسش ها, اظهار اميدوارى كرده كه پست مدرنيسم با توجه به وعده هاى زيادى كه در باب تفاهم و مدارا عرضه داشته, نوعى نقطه تلاقى محسوب مى شود. وى علاوه بر آن متذكر مى شود: پست مدرنيسم مى تواند در توليد انسان صالح, دل سوز و شريف از آموزه هاى اسلام بهره مند گردد.
ـ شرح اصطلاحات تصوف
صادق گوهرين, چاپ اوّل, تهران, زوار, ١٣٨٠, ٤٣٦ص, وزيرى.
دهمين جلد از شرح اصطلاحات تصوف, حاوى لغات و واژه هاى تخصصى تصوف با نظام الفباى فارسى است. مطالب اين جلد از كلمه خاتم شروع مى شود و با كلمه شريعت به انجام مى رسد. هر واژه يا اصطلاح با شرحى مختصر همراه است.
ـ تصوف در تصور اقبال, شبسترى و كسروى
محمد بقايى ماكان,چاپ اوّل, تهران, فردوس, ١٣٨٠, ٢٤٨ص, رقعى.
در صفحات نخست اين كتاب با استناد به گفته ها و نوشته هاى اقبال لاهورى, تصوف, عرفان و شهود از منظر وى تبيين مى شود; سپس عقايد و نظريات شيخ محمود شبسترى و احمد كسروى به تفصيل درباره صوفيگرى و تصوف بيان شده و با عقايد و نظريات اقبال لاهورى در اين رابطه اصطلاحات عرفانى در اشعار اقبال توضيح داده شده و به شواهدى از صوفى و صوفيگرى در اشعار وى اشاره مى شود.
ـ حروفيه: تحقيق در تاريخ و آرا و عقايد
روشن خياوى,چاپ اوّل, تهران, آتيه, ١٣٨٠, ٣٤٦ص, وزيرى.
نويسنده در اين كتاب از زمينه هاى تاريخى شكل گيرى جنبش حروفيه سخن به ميان آورده; همچنين درباره آرا و عقايد, ساختار تشكيلاتى و پيروان اين فرقه توضيح داده است. عناوين فصل هاى كتاب بدين قرار است: نظرى اجمالى به ظهور اسلام و فرقه هاى آن; عرفان و تصوف; آغاز حروفيگرى; اشاراتى به انديشه هاى حروفى چند عارف و صوفى; نگاهى به زمينه تاريخى; جهان بينى جنبش حروفيه; شرح زندگى فضل الله نعيمى و يك عصر, سه شاعر و سه جهان بينى (عبيد زكانى, حافظ شيرازى و عمادالدين نسيمى). قرآن و حديث
ـ حول تفسير القمى دراسة تحقيقيه
محمود هيدوس,چاپ اوّل, قم, دارالكتاب, ١٣٨٠, ٧٠ص, رقعى.
نوشتار حاضر شامل مطالب كوتاهى درباره كتاب تفسير قمى, على بن ابراهيم بن هاشم قمى است كه نويسنده, ضمن معرفى اجمالى تفسير مذكور, صحت مطالب و منابع آن را بررسى مى نمايد.
وى در سه مرحله بحث را سامان داده است يك اين كه تفسير يكسر از على بن ابراهيم هست يا نه؟ دو ديگر اين كه رجال آن توثيق عام دارند يا نه و بالاخره محتواى تفسير و نقل هاى آن يكسر مى تواند مورد پذيرش باشد يا نه؟ تحقيق نويسنده با همه كوتاهى سودمند است.
ـ الغيبه
ابوزينب نعمانى,چاپ اوّل, قم, انوارالهدى, ١٣٨٠, ٣٧٦ص, وزيرى.
كتاب, حاوى مباحثى است در باب غيبت امام زمان(عج) . مؤلف با مرورى بر احاديث و روايات مرتبط با موضوع, مطالبى را درباره امامت, امامت حضرت مهدى(عج), غيبت امام زمان(عج) در احاديث ساير ائمه, سيره و خصوصيات حضرت مهدى(عج), ويژگى هاى جامعه قبل از ظهور حضرت مهدى(عج), مقاومت سفيانى در مقابل امام زمان(عج), نحوه تشكيل حكومت اسلامى در زمان امام مهدى(عج), غيبت كبرى و صغرى, علل غيبت و… گرد آورده است.
ـ پژوهشى در اعجاز علمى قرآن:
علوم كيهان شناسى و رياضيات
محمدعلى رضايى اصفهانى,چاپ اوّل, رشت, كتاب مبين, ١٣٨٠, ٢٣٢ص, وزيرى.
اولين جلد از مجموعه اعجاز علمى قرآن با عنوان علوم كيهان شناسى و رياضيات به چاپ رسيده است. نگارنده بر آن است تا اشكالات تفسيرى و علمى انطباق آيات با علوم تجربى و نقاط ضعف و قوت ادعاهاى اعجاز علمى قرآن را بررسى كند. عناوين فصل هاى كتاب عبارتند از: كليات (تاريخچه اجمالى انطباق قرآن با علوم تجربى و اعجاز علمى, تفسير اجمالى علوم بشرى, هدف اصلى و فرعى قرآن, اقسام انطباق, ابعاد اعجاز قرآن و…), قرآن و علوم كيهان شناسى (آغاز جهان, مراحل خلقت جهان, هفت آسمان, گسترش آسمان, جاذبه عمومى موجودات, خورشيد و حركات آن, زمين, و پايان جهان) و قرآن و علوم رياضى (اعجاز عددى و نظم رياضى قرآن كريم, مخالفان و موافقان اعجاز عددى قرآن كريم).
ـ پژوهشى در اعجاز علمى قرآن:
علوم زيست شناسى و پزشكى
محمدعلى رضايى اصفهانى,چاپ اوّل, رشت, كتاب مبين, ١٣٨٠, ٤٠٨ص, وزيرى.
در جلد دوم از كتاب پژوهشى در اعجاز علمى قرآن موضوعات مختلف زيست شناسى و علوم پزشكى از منظر آيات قرآن شرح و تبيين شده است. برخى از اين موضوعات عبارتند از: منشأ پيدايش حيات در زمين, خلقت انسان اوليه و نظريه تكامل داروين, زوجيت, بهداشت غذايى, بهداشت شخصى, بهداشت مسائل جنسى, بهداشت روان انسان, درمان بيمارى هاى روحى و روانى و اسرار خلقت انسان.
ـ روش هاى تفسير قرآن
رضا مؤدب,چاپ اوّل, قم, اشراق, ١٣٨٠, ٣٣٦ص, وزيرى.
در اين كتاب با توجه به روش ها و گرايش هاى تفسيرى از تحولات گوناگون علم تفسير قرآن, مباحثى نيز از اين دست به طبع رسيده است: خصوصيات تفسير دوران صحابه و تابعين, خصوصيات مكاتب تفسيرى مكه, مدينه و عراق, نقش اهل بيت(ع) در تفسير قرآن, گستره اسرائيليات در تفاسير, تفسير اجتهادى و تفاوت آن با تفسير به رأى, مهم ترين تفسيرهاى شيعه و مهم ترين تفسيرهاى اهل سنت.
ـ تطهير با جارى قرآن (تفسير سوره بقره)
على صفايى حائرى,چاپ اوّل, قم, ليلةالقدر, ١٣٨٠, ٤٤٠ص, وزيرى.
(تطهير با جارى قرآن) حاوى ترجمه و تفسير سوره بقره است كه با استناد به آيات قرآن, روايات و برخى تفاسير فراهم آمده است. اين كتاب مرورى بر سوره بقره است كه در پنج قسمت شكل گرفته است: ١. از آيه اول تا ٢٠ (در نسبت كتاب و هدايت و انسان و تصويرهايى از ايمان و كفر, انفاق و برخوردهايى از اين دست). ٢. از آيه ٢١ تا٢٨ (دعوت عام و هدايت عبوديت با انواع روش هاى معالجه ريب). ٣. از آيه ٣تا٣٩ (داستان خلقت جهان و خلافت انسان). ٤. از آيه ٤٠ تا ٣٠١ (تاريخ حضرت ابراهيم و اسرائيل و روش هاى برخورد هدايتى و تربيتى قرآن). ٥. تا آخر سوره (حوزه تشريع عبادات, معاملات و احكام). ذيل آيات قرآن, ضمن توجه به مفردات, تركيب, روابط آيات, و مفاهيم آن ها, گاه تفاسير ادبى, عرفانى يا فلسفى آيات به دست داده شده است.
ـ پيام امام اميرالمؤمنين(ع): شرحى تازه و جامع بر نهج البلاغه, ج٣
ناصر مكارم شيرازى,چاپ اوّل, تهران, دارالكتب اسلاميه, ١٣٨٠, ٥٦٥ص, وزيرى.
سومين جلد از (پيام امام اميرالمؤمنين(ع)) به شرح و تفسير كتاب نهج البلاغه اختصاص دارد. اين كتاب با همكارى جمعى از علما و به سرپرستى آيت ناصر مكارم شيرازى فراهم آمده است. اين جلد از خطبه ٦١ آغاز مى شود و با خطبه ٩٠ پايان مى پذيرد. ذيل هريك از خطبه ها, ابتدا متن عربى, سپس ترجمه فارسى آن همراه با شرح و توضيحات, آمده است. علاوه بر آن, شأن نزول, نام خطبه و شماره خطبه و سند خطبه نيز درج شده است. ويژگى مهم كتاب, مقابله متون تاريخى, روايات و احاديثى است كه در كتب شيعيان و اهل سنت نقل شده است. نگارندگان با استناد به منابعى همچون شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد, صحيح بخارى, تاريخ طبرى, الغدير, شرح نهج البلاغه ابن ميثم بحرانى و اصول كافى, مطالب كتاب را فراهم آورده اند.
ـ ميراث حديث شيعه
دفتر ششم, به كوشش مهدى مهريزى و على صدرايى خويى, قم, دارالحديث, ١٣٨٠, ٥٥٢ص, وزيرى
ميراث حديث شيعه, عنوان سلسله دفترهايى است كه به عرضه آثار و نوآورى هاى عالمان شيعه در حوزه حديث و علوم حديث نظر دارد. در اين مجموعه, رساله هاى كوتاهى كه در حجم يك كتاب نيستند و تاكنون منتشر نشده اند يا به شكل مطلوبى در اختيار محققان قرار نگرفته اند, تصحيح و احيا مى شوند. هر دفتر از اين مجموعه, داراى پنج بخش است. متون حديث, شرح و ترجمه حديث, علوم حديث, اجازات و مشايخ اجازه, معرفى نسخه.
اين طرح, در سال ١٣٧٦, در مركز تحقيقات دارالحديث آغاز شده و تاكنون شش دفتر از آن به چاپ رسيده است. دفتر ششم از اين مجموعه در بر دارنده مطالب زير است:
غايةالمرام فى فضائل عليّ و اولاده الكرام(ع), ابطال شبه المتأوّلين لنصّ ولاية اميرالمؤمنين(ع), المراتب فى فضائل عليّ بن أبى طالب(ع), ترجمه منظوم دعاى صباح, كاشف النكات فى شرح الكلمات, شرح الحديثين, ميزان السماء در تعيين مولد خاتم الانبياء(ص), تحقيقى در تاريخ وفات فاطمه زهرا(ع), شرح حديث عمران صابى, اجازات شيخ صالحى بحرانى, اجازات محمّد الأمين الإسترآبادى و معرفى نسخه جوامع الكلام فى دعائم الإسلام بطريق أهل البيت(ع).
ـ الرسائل الرجاليّه
الكلباسى, تحقيق: محمدحسين درايتى, قم, دارالحديث, ١٣٨٠, ٤ج, وزيرى
كتاب الرسائل الرّجاليّه, تأليف ابوالمعالى محمّد بن محمّد ابراهيم كلباسى (١٢٤٧ـ١٣١٥هـ), در قالب رساله هاى مستقل در هريك از موضوعات خاص رجالى نگارش يافته است. برخى از رساله هاى اين مجموعه, پيش از اين اثر عنوان بحث مستقلى نداشته و مؤلف مبتكر بحث تفصيلى آن ها بوده است. بحث در معناى (ثقه), لزوم نقد مشيخه كتب حديث و امثال اين ها را بايد از اين موارد برشمرد. برخى از رساله ها نيز اگرچه در گذشته موضوع بحث ديگر محققان و عالمان رجالى بوده, لكن وى به شيوه اى نو و با تتبع كامل, به تبيين آن ها پرداخته است.
اين مجموعه مشتمل بر بيش از سى رساله رجالى است. برخى از عناوين آن ها عبارتند از: ١. رسالة فى الثقة. ٢. رسالة فى تصحيح الحديث بتصحيح الغير. ٣. رسالة فى تزكية الرواة من اهل الرجال. ٤. رسالة فى الشيخ البهائى. ٨ . رسالة فى المحقق الخوانسارى. ٩. رسالة فى الصحيفة السجادية. ١٠. رسالة فى التفسير المنسوب الى الامام العسكرى. ١١. رسالة فى لزوم نقد مشيخة الصدوق فى الفقيه والشيخ فى التهذيبين و…. همچنين بيست رساله ديگر در مورد برخى راويان مورد بحث رجاليان, در اين مجموعه آمده است.
پژوهش هاى رجالى ارائه شده در اين اثر از مهم ترين مستندات فرزند وى ابوالمهدى كلباسى مؤلف سماء المقال فى علم الرجال بوده است و اهميت اين كتاب را به آن جا رسانده كه آن را جواهر رجال خوانده اند.
تحقيق اين مجموعه در گروه احياء و تصحيح متون مركز تحقيقات دارالحديث به انجام رسيده و در چهار جلد سامان يافته است. دو جلد نخست اين مجموعه به تازگى منتشر شده و جلد سوم در آستانه نشر است. جلد چهارم نيز در دست تحقيق است.
ـ توضيح المقال فى علم الرجال
ملاّ على كنى, تحقيق: محمدحسين مولوى, قم, دارالحديث, ١٣٨٠, ٣٤٤ص, وزيرى
در قرن اخير تحول بسيارى در مباحث رجال حديث شيعه روى داد و آثار تحقيقى فراوانى در اين موضوع نگاشته شد. در اين آثار كليات و قواعد رجالى به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است. از جمله طلايه داران تأليف و تحقيق در اصول علم رجال اين قرن بايد از ملا على كنى (١٢٢٠ـ١٣٠٦هـ) مجتهد بزرگ تهران در عصر خويش, نام برد.
وى با تأليف توضيح المقال فى علم الرجال, اصول كلى اين دانش ـ شامل تعريف, موضوع و فايده علم رجال ـ را به خوبى ارائه كرد و شبهات اخباريان در عدم نياز به دانش رجال را به صورتى كامل پاسخ گفت. وى همچنين شيوه استفاده از كتب رجالى و تمييز نام هاى مشترك راويان و مصطلحات اين علم را توضيح داده است. در اين مباحث فقط به بيان قواعد كلى اكتفا نشده و با تتبع و بحث دقيق علمى, گروهى از راويان مشترك مورد بررسى قرار گرفته است و ضمن حل مشكل تشخيص اين افراد, نمونه اى از اجراى قواعد رجالى ارائه شده است. اسباب مدح و ذمّ راويان از نظر عقيده و عمل ايشان نيز در فصلى مستقل موضوع بحث قرار گرفته است.
مؤلف در خاتمه كتاب به تقسيم احاديث و بيان اقسام آن به جهات مختلف پرداخته است و در نهايت شرح حال مختصر شصت نفر از مشايخ حديثى مهم را ارائه كرده است.
اين كتاب قبلاً در دو نوبت به صورت سنگى چاپ شده است. در چاپ جديد كتاب, براساس نسخه چاپ سنگى و خطى در گروه احياء و تصحيح متون مركز تحقيقات دارالحديث تحقيق و نشر شده است.
ـ الرجال لابن الغضائرى
احمد بن الحسين الغضائرى, تحقيق: سيد محمدرضا حسينى جلالى, قم, دارالحديث, ١٣٨٠, ٢٨٠ص
ابن غضائرى از جمله شخصيت هاى جنجالى عصر خويش بوده كه در توثيق و تضعيف راويان احاديث شيوه خاصى داشته است. وى معاصر رجاليان بزرگى همچون نجاشى و شيخ طوسى بوده است.
از همان ابتدا ديدگاه هاى مختلفى درباره وى ارائه شده است. اما آراى وى در كنار آراى چهار كتاب اصلى و منبع علم رجال قرار داشته و مورد توجه بوده است. سيد بن طاووس حلى در كتاب حل الاشكال, كه اينك مفقود مى باشد, كتاب ابن غضائرى را نيز با چهار منبع ديگر گردآورده بود و شيخ عبداللّه تسترى تمامى منقولات اين كتاب را از حل الاشكال, استخراج نموده است.
پس از وى عنايت الله قهپايى تمامى متن استخراج شده را در كتاب مجمع الرجال خويش مورد استفاده قرار داد, و تاكنون تنها منبع قابل دستيابى به آراى ابن غضائرى همين كتاب اخير بود.
استاد سيد محمدرضا حسينى جلالى براى نخستين بار با استفاده از نسخه هاى خطى موجود از استخراج مرحوم تسترى, به تحقيق اين اثر پرداخته و متن آن را با منقولات ابن غضائرى در كتب مهم رجالى مقابله نموده است. همچنين آراى اين رجالى بزرگ كه در نسخه هاى خطى موجود نبوده, از ديگر مصادر استخراج شده و به عنوان مستدركات كتاب ارائه شده است.
شرح حال مؤلف و معرفى كتاب در مقدمه اثر, اهمّ ديدگاه ها را در مورد هر دو منعكس نموده است. و نيز فهرست هاى نُه گانه فراهم آمده در پايان كتاب, دست يابى به محتواى اين اثر را آسان مى سازد.
ـ الفهرست الموضعى لايات القرآن:
آيات التوحيد
محمد محمديان,چاپ اوّل, تهران, مشكوة, ١٣٨٠, ٥٤٠ص, وزيرى.
جلد اول از مجموعه (الفهرست الموضوعى لايات القرآن) شامل فهرست موضوعى آياتى است كه درباره توحيد نازل شده است. اين آيات ذيل هفتاد و دو فصل (٢٥باب اصلى) به زبان عربى سامان يافته است. عناوين برخى باب ها بدين قرار است: اسماءالله; علم الله; قدرت الله; رحمه الله; خالقيت الله; مالكيت الله; ربوبيت الله; هدايت الله; اراده خداوند و مشيت الله; اذن الله; توحيد; شرك به خداوند و تسبيح خداوند.
ـ نردبان آسمان: جستارى در قرآن و عرفان
گردآورنده: عبدالوهاب شاهرودى,چاپ اوّل, تهران, قلم, ١٣٨٠, ٤٣٢ص, رقعى.
(نردبان آسمان) مشتمل بر مجموعه مباحثى درباره قرآن است كه نگارنده آن ها را براساس تفاسير گوناگون گردآورى كرده است. وى در اين كتاب ضمن تفسيرى عرفانى از برخى آيات قرآن كريم, پاره اى از تفاسير عرفانى را معرفى مى كند. در فصل نخست علاوه بر به دست دادن تعريفى از تفسير, جايگاه آن در شناخت خداوند, و انواع تفسيرها توضيح داده شده است. در فصل دوم بحثى در باب تاريخ تفسير با عناوينى از اين دست به چاپ رسيده است. پيامبر اكرم(ص) و تفسير, صحابيان و تفسير, مصادر تفسيرى صحابه, صحابيان نامدار در تفسير, ويژگى هاى تفسير در عصر صحابه, روش هاى عمده در تفسير, و عصر تدوين در تفسير, فصل سوم به ارتباط عرفان و قرآن اختصاص دارد. در اين فصل ابتدا تعريف و اصول عرفان, سپس مبانى عرفان در تفسير (عرفان و قرآن, عرفان و انسان عرفان و جهان, عرفان و زبان, عرفان و عقل و غيره) شرح داده شده است. در فصل چهارم, پنج تفسير عرفانى قرآن معرفى مى شود كه عبارتند از لطائف الاشارات; كشف الاسرار, عرائس البيان, غرائب القرآن, و روح البيان.
ـ الاكتفاء بماروى فى اصحاب الكساء(ع)
محمدحسين حسينى جلالى; محقق: محمدجواد جلالى,چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٠, ٩٩٢ص, وزيرى.
كتاب حاضر برگزيده بخش هاى مربوط به اصحاب كساء از كتاب تاريخُ مدينة دمشق تأليف على بن الحسن ابن عساكر (٤٩٩ـ ٥٧١ق) است كه به زبان عربى نگارش يافته است. نويسنده ضمن تصحيح, مطالبى در شرح و توضيح آن آورده است. موضوع اصلى كتاب شرح زندگى, سيره, مناقب و كرامات پنج تن آل عبا, همچنين احاديث و رواياتى در باب اصحاب كساء است كه از منابع متعدد اهل سنت و شيعه گردآورى شده است.
ـ حكومت و سياست:
نامه اميرالمؤمنين(ع) به شيعيان درباره خلفا (تشريح جريان سقيفه و اوضاع…)
على اكبر ذاكرى,چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٠, ١٤٤ص, رقعى.
نويسنده در اين كتاب يكى از نامه هاى حضرت على(ع) را كه در پاسخ به سؤالى درباره سه خليفه پيشين نگاشته اند بررسى كرده است. اميرالمؤمنين(ع) در اين نامه به جريان سقيفه و شيوه انتخاب خليفه اول, دوم و سوم اشاره نموده اند و گاه نقد خود را بر اين انتخاب ها كه موجب ضايع شدن حق خود شده, بيان كرده است. پس از آن به جريانات و حوادث دوران خلافت ظاهرى خويش, مانند بيعت مردم, جنگ جمل, صفين و نهروان اشاره نموده, از مردم مى خواهند كه در دريافت و حفظ حكومت تلاش كنند تا به دست نااهلان و طرفداران معاويه نيفتد. اخلاق و تعليم و تربيت
ـ نگاهى نو در آينه معارف به خنده
شوخى, شادمانى
احمد لقمانى, چاپ اوّل, قم, سابقون, ١٣٨٠, ١٦٦ص, رقعى.
در اين كتاب, خنده, شوخى و شادمانى از منظر آيات قرآن, احاديث و روايات, همچنين از ديدگاه شاعران و انديشمندان, بررسى و ارزيابى شده اند. در ادامه, با استناد به يافته هاى روان شناسان, شرحى از عوامل شادى آفرين در زندگى به دست داده مى شود. در پايان, شادمانى ماندگار و عوامل آن از نگاه اميرالمؤمنين على(ع) تبيين مى گردد.
ـ خانواده از ديدگاه امام اميرالمؤمنين(ع)
على قائمى اميرى,چاپ اوّل, تهران, انجمن اولياء و مربيان جمهورى اسلامى, ١٣٨٠, ٣٨٠ص, وزيرى.
در كتاب حاضر, اهميت و جايگاه نظام خانواده از ديدگاه حضرت على(ع) بازگو شده است. نگارنده با استناد به دو كتاب نهج البلاغه و غررالحكم, مجموعه احاديثى را در ارتباط با خانواده جمع آورى كرده, سپس طى چهارده بخش مباحثى درباره آن سامان داده است. وى ذيل هريك از احاديث, ضمن ترجمه و شرح كوتاه, ديدگاه هاى برخى علماى اسلامى و انديشمندان تعليم و تربيت را ذكر كرده است. عناوين بخش هاى كتاب عبارتند از: آفرينش, انسان, خانه, خانواده, تشكيل خانواده, قواعد و مراسم ازدواج, روابط خانواده و زاد و ولد, حقوق خانواده, گذران امور خانواده, اخلاق در خانواده, تربيت در خانواده, خانواده و عفاف, اقتصاد خانواده, خانواده و عفاف, اقتصاد خانواده, خانواده و ارحام, عوامل فروپاشى خانواده و مرگ و طلاق.
ـ چهار وادى سلوك
محمدكاظم بصيرى ابرقويى,چاپ اوّل, قم, دفتر نشر الهادى, ١٣٨٠, ٥٤٤ص, وزيرى.
(چهار وادى سلوك) شامل مجموعه مطالب, احاديث, آيات قرآن كريم و حكايات است كه در باب سير و سلوك نگارش يافته است. نگارنده در فصل نخست ذيل عنوان توحيد و عرفان اين مباحث را فراهم آورده است: خداشناسى, درجات و مراتب توحيد, عقايد هندوها در مورد خدا, علم فعلى و انفعالى, مراحل و منازلى كه در سير و سلوك بايد رعايت شود, اقسام عرفان و عجايبى از خلقت موجودات جهان. در فصل دوم با عنوان اعتقادات عبادت و احكام, اين موضوعات مطرح شده است: دعا, ايمان, تقوا, نماز, زكات و انفاق, حج, شهادت, معاد و عبوديت. فصل سوم شرح كوتاهى از زندگى, سيره و كرامات چهارده معصوم(ع) است كه ذيل عنوان ولايت و رهبرى درج شده است. فصل چهارم به مبحث اخلاق اختصاص يافته كه ذيل آن اين موضوعات مطرح گرديده است: خلق چيست؟, فضايل اخلاقى, رذايل اخلاقى, رابطه علم و اخلاق, اقتصاد و كار از نظر اسلام و تبليغ. فقه و اصول
ـ الاقليات المسلمه فى العالم
گردآورنده: رعدهادى جباره,چاپ اوّل, تهران, الهدى, ١٣٨٠, ٢٥٢ص, وزيرى.
كتاب حاوى ده مقاله است كه در نخستين كنگره حفظ حقوق اجتماعى و دينى اقليت هاى مسلمان در كشورهاى جهان عرضه شده است. اين كنگره در ٢٣/٥/١٩٩٨ در شهر مادريد برگزار گرديد. متن مقالات عربى است و عناوين آن عبارتند از: امنيت در كشورهاى غير مسلمان براى مسلمانان, عزالدين عراقى; راه هاى حل مشكلات مسلمانان اقليت در كشورهاى غير مسلمان, محمدعلى تسخيرى; اقليت مسلمان در جهان حال و آينده, محمد ابوحسان; حمايت حقوق اقليت ها در طول غيرمسلمان, ابوبكر محى الدين; مختصرى درباره مسلمانان اقليت در كشور سنگاپور, ابوبكر محى الدين; اسلام و مسلمانان در برزيل, على الصيفى; مسلمان در استراليا, مجلس مسلمانان استراليا, مسلمان كشور آمريكا, احمد محمد الحطاب; و اقليت مسلمانان در اسپانيا و جامعه ابن رشد اسلامى, منصور عبدالسلام.
ـ ديات
ابوالقاسم گرجى, با همكارى روشنعلى شكارى, حسين فريار, محسن صفرى, چاپ اوّل, تهران, دانشگاه تهران, مؤسسه چاپ و انتشارات, ١٣٨٠, ٢٢٦ص, وزيرى.
كتاب حاضر, به شرح و تفسير بخشى از قانون مجازات اسلامى ايران, يعنى (ديات) اختصاص دارد. نگارنده در اين كتاب ضمن تقدير از تلاش هاى علما, پيشوايان و تابعان مذاهب گوناگون اسلامى, در مقام نقد روش هاى جارى در قانون مجازات اسلامى برآمده است. وى در بخشى از كتاب اذعان مى دارد: …با اين حال در مورد علوم و معارف اسلامى حتى از نخبگان و شايستگان, نظرى تازه و نو ديده نمى شود و حتى در مسائل به اصطلاح مستحدثه جز همان تفكرات و احتمالات بنيادگرايانه چيزى ملاحظه نمى گردد. كتاب طى دو مبحث اصلى (ديه نفس) و (ديات اعضا و منافع آن ها)سامان يافته است. مؤلف در مبحث نخست: ابتدا تعريف و تاريخچه اى از ديه و مبناى خونخواهى پيش از اسلام و بعد از آن به دست مى دهد. سپس انواع قتل (قتل عمد, قتل شبه عمد, قتل خطا), تغليظ ديه, ديه زن, ديه ولد الزنا و ديه ذمى را توضيح مى دهد. در ادامه نيز موجبات ضمان كيفرى (مباشرت, تسبيب و تزاحم) را مطرح مى كند. مبحث دوم شامل چهار فصل است كه عناوين آن ها از اين قرار است: كليات; اعضايى كه ديه مقدر دارند; ديه جنايت بر منافع اعضا و ديه زخم هاى سر و صورت. نگارنده با استناد به منابع فقهى اهل تسنن و تشيع (به ويژه جواهرالكلام, تحريرالوسيله, وسائل الشيعه, المغنى, شرح لمعه و مسالك), همچنين آيات قرآن كريم, مطالب كتاب را تدوين كرده است.
ـ اصول و مبانى اقتصاد اسلامى در قرآن
محمدرضا مهدوى كنى,چاپ اوّل, تهران, دانشگاه امام صادق(ع), ١٣٨٠, ٢٢٤ص, رقعى.
كتاب حاضر, حاوى متن تقريرات درس (آيات الاحكام) آيةاللّه محمدرضا مهدوى كنى است كه سال ها پيش براى دانشجويان رشته معارف اسلامى و اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) ايراد شده است. اين كتاب طى دو بخش اصلى سامان يافته است. پيش از شروع بخش هاى اصلى, مطالبى در باب مفهوم اقتصاد در قرآن, تعريف علم اقتصاد, و شيوه تفسير آيات اقتصادى قرآن كريم درج گرديده است. بخش اول كه ذيل عنوان (اصول نظرى و فلسفه اقتصاد اسلامى در قرآن كريم) آمده, مشتمل بر شرح و توضيح هفت اصل اقتصادى از قرآن است كه عبارتند از: خالقيت و ربوبيت; حاكميت الله; اصالت حق; مالكيت; تسليط و تسخير; تأمين و تضمين روزى و تفاوت و تفضيل. در فصل دوم شش اصل ديگر از اصول و مبانى حقوقى اقتصاد در قرآن كريم تفسير شده كه بدين قرارند: ثبات و تطور, قسط و عدل, حرمت اكل مال به باطل, اباحه مصرف, لاضرر و مالكيت.
ـ الرسائل الفقهيه
مرتضى حسينى نجومى,چاپ اوّل, قم, انصاريان, ١٣٨٠, ٢٢٠ص, رقعى.
كتاب حاضر كه به زبان عربى تدوين شده, طى چهار فصل شامل برخى احكام و مسائل فقهى است. احكام و فتاوى جمع آمده در كتاب, ذيل اين موضوعات سامان يافته است: تصوير و تمثال ها (نقاشى كردن و نگاه كردن به برخى تصاوير), خمر و مسكرات, غنا (موسيقى, آواز خواندن, گوش دادن به موسيقى) و نظرى فقهى بر ماليات.
ـ الربا و البنك الاسلامى (بحوث فقهيه)
ناصر مكارم شيرازى; تهيه و تنظيم: ابوالقاسم عليان نژادى,چاپ اوّل, قم, مدرسة الامام على بن ابى طالب(ع), ١٣٨٠, ١٩٠ص, رقعى.
(الربا والبنك الاسلامى) مشتمل بر مجموعه مطالب و تقريرات ناصر مكارم شيرازى است كه در باب ربا, بهره و نظام بانكدارى اسلامى تدوين شده است. اين كتاب به زبان عربى است و طى آن مجموعه احكام فقهى و مسائل مربوط به بهره و بانكدارى همراه با پرسش و پاسخ آمده است. عناوين مطالب كتاب عبارتند از: ادله حرمت ربا در اسلام; ربا در روايت اسلامى; حكمت تحريم ربا; ارتباط اخلاق با معاملات اقتصادى; رباى معاوضه و رباى قرض; دلايل تحريم ربا در قروض; قرض هاى ممنوع; احاديث تحريم ربا و نظاير آن.
ـ حقوق بشر از ديدگاه اسلام: آراء دانشمندان ايرانى, و ديگران,
چاپ اوّل, تهران, الهدى, ١٣٨٠, ٥٠٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر, شامل مقالاتى است كه در كنفرانس اسلام و حقوق بشر (٢١ آذرماه ١٣٧٧) عرضه شده است. اين كنفرانس با هدف روشن نمودن افكار خارجيان با آرا و نظرات انديشمندان ايرانى درباره حقوق بشر شكل گرفت. مباحث اصلى كنفرانس حول سه محور اصلى قرار داشت كه عبارتند از: مبانى حقوق بشر, حقوق بشر در عرصه اجتماعى, و حقوق بشر در عرصه بين المللى. در محور نخست به برخورد مسلمانان با مفهوم حقوق بشر در غرب و در محور دوم به بررسى مسأله مالكيت و حقوق اقتصادى زنان به ويژه از ديدگاه اسلام توجه شده و محور سوم نيز متضمن دو مبحث است: ١. بسترهاى تاريخى و نظرى شكل گيرى حقوق بشر, ٢. اصول حقوق بشر دوستان در اسلام. عناوين پاره اى از مقالات بدين قرار است: منابع حقوق بشر در اسلام, جوادى آملى; آزادى هاى فردى در اسلام, سيد محمد خامنه اى; حقوق سياسى مردم در اسلام, محسن كديور; نقد و بررسى اعلاميه قاهره در مورد حقوق بشر در اسلام, حسين مهرپور; حقوق اقتصادى و استقلال مالى زنان, زهرا داور; حقوق بشر دوستانه از نظر اسلام و حقوق بين المللى معاصر, مصطفى محقق داماد, و تأثير تحولات بين المللى بر مفهوم حقوق بشر,احمد نقيب زاده.
ـ سلوك بين المللى دولت اسلامى
محمد حميدالله; مترجم: مصطفى محقق داماد,چاپ اوّل, تهران, مركز نشر علوم اسلامى, ١٣٨٠, ٤٩٦ص, وزيرى.
نوشتار حاضر, يكى از كتاب هاى پروفسور محمد حميدالله است كه در زمينه حقوق بين الملل عمومى از ديدگاه اسلام نگارش يافته است. نگارنده, مطالب خود را طى چهار بخش (٤٩ فصل) با استناد به منابع فقه حنفى فراهم ساخته است. بخش نخست با عنوان كليات شامل موضوعاتى است همچون: تعريف ماهيت حقوق بين الملل اسلامى, موضوعات حقوق بين الملل اسلامى, غايت و هدف حقوق بين الملل اسلامى, ضمانت اجراى قوانين بين المللى و اسلام, و اصول و منابع حقوق بين الملل اسلامى. بخش دوم به مبحث صلح اختصاص يافته كه با اين موضوعات فراهم آمده است: استقلال, اموال, صلاحيت, برابرى مقام و شأن دولت ها, و ديپلماسى. در بخش سوم ذيل عنوان روابط خصمانه به اين موضوعات اشاره شده است: انواع روابط خصمانه, ماهيت و تعريف جنگ, جنگ هاى مشروع, دشمنان, ارتداد, جنگ هاى داخلى و دزدان دريايى و راهزنان بين المللى, جنگ با بيگانگان غيرمسلمان, اعلان جنگ, آثار اعلان جنگ و مانند آن. در بخش چهارم, مبحث (بى طرفى) با اين موضوعات درج شده است: اصطلاح علمى مبين بى طرفى, تعاليم قرآن درباره بى طرفى, مقررات بى طرفى از نظر فقها, مفهوم تعارض, قوانين در اسلام, دستور به فرماندهان, و معاهدات بى طرفى در زمان رسول الله(ص). تاريخ و شرح حال
ـ عبدالله بن سبا, واقعيت ناشناخته
محمدجواد حسينى بغدادى, مترجم: جعفر فاضل,چاپ اوّل, مشهد, عاتف, ١٣٨٠, ١٤٤ص, وزيرى.
كتاب حاضر برگردانى است از كتاب (عبدالله بن سبا الحقيقه المجهوله) كه طى آن مؤلف با ذكر دلايل متعدد به رد ادعاهاى عبدالله بن سبا پرداخته و حقانيت شيعه را به اثبات رسانده است. كتاب متشكل از دو بخش است. مطالبى درباره شخصيت عبدالله بن سبا مطرح مى گردد. مطالب اين بخش در سه قسمت تدوين شده است: ١. رواياتى كه در مذمت عبدالله سبا و برائت از او ذكر گرديده; ٢. رواياتى كه در خلال بيان احكام شرعى درباره عبدالله بن سبا و چگونگى برخورد على(ع) با او بازگو شده است. در بخش دوم نيز نقد و تحليلى از محتويات كتاب (عبدالله بن سبا و اساطير اخرى) فراهم آمده است. مؤلف اين كتاب برخلاف مؤلف كتاب ياد شده ابن سبا را اسطوره نمى داند امّا تأثيرگذارى او را در فكر شيعى و جريانهاى تاريخى بگونه اى كه عالمان اهل سنت ادعا كرده اند نقد و رد مى كند.
ـ پارسايى و شجاعت امام على(ع)
احمد صادقى اردستانى,چاپ اوّل, قم, مرتضى, ١٣٨٠, ٩٦ص, رقعى.
در كتاب حاضر, دو فضيلت از فضايل حضرت على(ع) يعنى (پارسايى) و (شجاعت) با استناد به منابع مختلف تشريح شده است. نگارنده ضمن مرورى كوتاه در زندگى امام على(ع), مجموعه احاديث و حكايت هايى را كه درباره زهد و شجاعت آن حضرت روايت شده, جمع آورده است. در بخش نخست, ابتدا تعريفى از زهد و پارسايى فراهم مى آيد, سپس تفاوت زهد با رهبانيت, فلسفه زهد, زهد امام على(ع) و شرايط اجتماعى زهد بيان مى شود. در بخش دوم دلاورى ها و شجاعت هاى امام على(ع) در خلال جنگ هاى مختلف ذكر مى گردد, همچنين مطالبى با اين موضوعات, به طبع مى رسد: دلاورى و شجاعت على(ع), شجاعت در بيان اهل بيت(ع) و شجاعت على(ع) و راز اين شجاعت.
ـ زندگانى اميرالمؤمنين على بن ابيطالب(ع)
جواد فاضل,چاپ اوّل, تهران, افراسياب, ١٣٨٠, ٥٦٦ص, وزيرى.
نگارنده براى تشريح زندگى امام على(ع) مطالب اصلى را به مبحث امامت و وقايع پس از خلافت حضرت اختصاص داده و به موضوعاتى نظير واقعه غديرخم, شوراى سقيفه, سكوت على(ع), كشته شدن عثمان و بيعت مردم با على(ع), جنگ هاى صفين, جمل و نهروان اشاره كرده است. علاوه بر آن شرح كوتاهى درباره قضاوت ها, ويژگى هاى شخصيتى و اخلاقى, علم و دانش حضرت على(ع), همچنين سخنانى از آن حضرت فراهم آورده است.
ـ تاريخ الاجداد
على احمدى,چاپ اوّل, خرم آباد, افلاك, ١٣٨٠, ٢٢٨ص, وزيرى.
كتاب شامل مباحث متنوعى در باب عقايد اسلامى و تاريخ آل زيار است كه در سى باب فراهم آمده و عناوين برخى از آن ها عبارتند از: در ستايش بارى تعالى; داستان حضرت ابراهيم و اسماعيل(ع); چند گفتار درباره امامت و نبوت; گفتارى در باب معراج پيامبر(ص); شجاعت على(ع) و امام حسين(ع); سكونت كنونى آل زيار, طايفه آل زيار در كردستان و وصيت نامه براى بازماندگان آل زيار.
ـ مجموعه مقالات سمينار: تاريخ علم در اسلام و نقش دانشمندان ايرانى
به اهتمام: محمدعلى شعاعى,چاپ اوّل, تهران, الهدى, ١٣٨٠, ٣٠٤ص, رقعى.
مجموعه حاضر مشتمل است بر مقالات سمينار يك روزه سهم و نقش دانشمندان ايرانى در تاريخ علم در اسلام. عناوين آن بدين قرار است: مدينه فاضله فارابى; روابط تركيبات, فلسفه مابعدالطبيعه; سهم رياضيات ايرانى در ادوار جهانى رياضيات; اهميت ميراث پزشكى در ايران و اسلام; علوم اسلامى در دانشگاه پراك; تاريخچه آموزش و نهادهاى آموزشى فلسفى در ايران و اسلام; امپراتور فردريك دوم و انتقال علوم اسلامى به غرب; آثار دانشمندان ايرانى درباره آثار علوى و تأثير نظريات طبيعى دانان يونانى بر آن ها و محل نمادين در نيمكره شمالى براى دعاى همگانى. يادآور مى شود اين سمينار در سال ١٣٧٦ توسط مركز مطالعات فرهنگى ـ بين المللى در تهران برگزار گرديد.
ـ ياد و يادآوران: يادى از معلم شهيد دكتر على شريعتى از زبان يادآوران…
گردآورنده: عليرضا خواجويى,چاپ اوّل, اصفهان, غزل, ١٣٨٠, ٦١٨ص, وزيرى.
ياد يادآوران حاوى سخنرانى ها و نظرات شخصيت هاى مختلف درباره دكتر شريعتى است. نقد و بررسى نامه منتسب به شهيد مطهرى, زندگى نامه دكتر شريعتى, مجموعه فهرست كتاب هاى نامبرده, نيز منتخبى از آثار وى از ديگر مطالب اين كتاب است. از جمله افرادى كه نظرات آنان در كتاب درج شده عبارتند از: امام خمينى(ره), استاد مطهرى, دكتر بهشتى, آيةاللّه سيد على خامنه اى, سيد محمد خاتمى, امام موسى صدر, مصطفى چمران, محمد مفتح, محمدتقى شريعتى, محمدتقى جعفرى, محمدرضا حكيمى, مهدى بازرگان, سيد هادى خسروشاهى, عبدالكريم سروش, سيد محمود دعايى, ميرحسين موسوى, عطاءالله مهاجرانى, على اكبر رفسنجانى و مجتهد شبسترى.
ـ جلال اهل قلم
(زندگى, آثار و انديشه جلال آل احمد)
گردآورنده: حسين ميرزايى,چاپ اوّل, تهران, سروش, ١٣٨٠, ٣٣٤ص, رقعى.
نگارنده در اين كتاب كوشيده است تصويرى از زندگى جلال آل احمد به دست دهد و كنار آن, آثار و انديشه او را بررسى نمايد. وى مطالب كتاب را در دو بخش فراهم مى آورد. بخش اول كه (جلال در مسير شدن) نام دارد, حاوى اين موضوعات است: زندگى و آثار; زمينه هاى فكرى آل احمد; پايگاه و حلقه اجتماعى آل احمد; بحران هاى اجتماعى عصر آل احمد. بخش دوم كتاب نيز كه با عنوان (انديشه هاى اجتماعى), به طبع رسيده است, اين موضوعات را دربردارد: رسالت ادبيات در اجتماع; غربزدگى; روشنفكرى; زنان; مذهب و روحانيت; حكومت; آموزش و پرورش و موضوعات ديگر. نگارنده در مبحث پايانى تحت عنوان جمع بندى, خاطرنشان مى كند: جلال آل احمد متفكرى است كه مهم ترين دغدغه او در دوران حياتش بررسى مسائل اجتماعى ايران بوده است و انجام اين مهم را در قالب داستان ها, مقالات و گزارش هاى او مى توان به وضوح مشاهده نمود… او رسالت ادبيات را, شناخت و بيان مسائل حيات و زندگى اجتماعى انسان ها مى داند و خود به دنبال ارائه راه حلى براى اين جدال بود. آل احمد غربزدگى را مهم ترين مسأله اجتماعى ايران عصر خود مى داند و در صدد شناخت علل آن (اعم از داخلى و خارجى) است. آل احمد با طرح مسأله بازگشت به خويش ـ كه شادروان دكتر شريعتى آن را بال و پر بخشيد ـ به دنبال هويت تاريخى و اصيل ايرانى است و اين هويت تاريخى را تكيه گاه اصلى مى داند.
ـ درآمدى بر تاريخ نگرى
و تاريخ نگارى مسلمانان
ابوالفضل شكورى,چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٠, ٢٨٨ص, وزيرى.
اين كتاب حاوى دوازده مقاله از نويسنده در زمينه مباحث تاريخ نگرى و تاريخ نگارى مسلمانان است كه در آن ها كوشش شده اين مقوله مطرح گردد كه مسلمانان با بهره گيرى از تعاليم اسلام, تاريخ را چگونه مى ديده اند و چگونه مى شناخته اند و چه سان براى ديگران ثبتش مى كرده اند؟ از مجموع دوازده مقاله اين كتاب, يك مقاله با عنوان (مفهوم زيربنا و روبنا در جامعه و تاريخ) متضمن ديدگاه شخصى نگارنده در زمينه تاريخ نگرى است. بقيه مقاله ها به گزارش و تبيين كيفيت و مشخصات تاريخ نگارى, تاريخ نگرى دانشمندان و مورخان مسلمان در گذشته, و نقد و بررسى و معرفى ميراث برجاى مانده از آنان اختصاص يافته است. عناوين مقالات كتاب به اين شرح است: ١. مفهوم اصطلاح تاريخ; ٢. تاريخ چيست: علم يا هنر؟ ٣. خودآگاهى تاريخى مسلمانان و آثار آن در زندگى سياسى و اجتماعى امروز آنان; ٤. ارزيابى ميراث تاريخ نگارى مسلمانان; ٥. فهرست موضوعى آثار مورخان اسلامى تا سده چهارم; ٦. مفهوم زيربنا و روبنا در جامعه و تاريخ; ٧. روش تاريخ نگارى مسعودى; ٨. تاريخ فرشته, نمونه اى از تاريخ نگارى مسلمانان شبه قاره; ٩. دكتر ترمانينى و اهميت سال شمارنويسى او; ١٠. اهميت و اصول تاريخ نگارى از ديدگاه امام خمينى(ره); ١١. جايگاه شهيد مطهرى در احياى بينش تاريخ اسلام; ١٢. ضرورت آموزش تاريخ در حوزه هاى علميه. كتاب با فهرست اعلام و كتاب نامه به پايان مى رسد. گفتنى است تعدادى از مقالات اين مجموعه قبلا در نشريات مختلف چاپ شده و برخى ديگر براى نخستين بار در كتاب حاضر انتشار يافته اند.
ـ تاريخنامه طبرى
محمد بن جرير طبرى; مترجم: محمد بن محمد بلعمى; مصحح: محمد روشن,چاپ اوّل, تهران, سروش, ١٣٨٠, ٧٧٢ص, وزيرى.
(تاريخنامه طبرى) كه اينك چاپ دوم و كامل ترين متن تصحيح شده آن در پنج جلد با تعليقات و يادداشت هاى مفصل و تحقيقى به چاپ رسيده, ترجمه اخبار الامم والملوك, اثر محمد بن جرير طبرى است. مصحح كتاب در پيش گفتار مفصل خود به انتساب ترجمه تاريخ طبرى به بلعمى, طبرى و آثارش, تاريخ طبرى, خاندان بلعمى, ترجمه تاريخنامه طبرى, تصحيح متن و نسخه هاى مورد استفاده و روش كار خود اشاره كرده, خاطرنشان مى كند: ترجمه تاريخنامه طبرى به سال ٣٥٢ق به روزگار سامانيان, در دوران منصور بن احمد بن اسماعيل صورت پذيرفته است. ابوعلى محمد بن محمد بلعمى از پايه و مايه دانش, بهره اى چندان نداشته و در ترجمه تاريخ طبرى واسطه اى بيش نبوده است. ترجمه در واقع در سه گونه روايت, حاصل كار سه گروه از دبيران و منشيان دانشمند ديوان سامانيان بوده و به احتمال زياد از كار هم اطلاع نداشته اند… پس شايسته است نام درست اثر را ـ تاريخنامه طبرى ـ بخوانيم و براى سفارشى كه امير سامانى, منصور بن نوح به زمان ابوالحسن فائق خاصه به بلعمى كرده است و از او خواسته تا متن تاريخ طبرى را به فارسى برگردانند, آن را منسوب به بلعمى بدانيم و نه حاصل كار او و ترجمه او. نسخه هاى تاريخنامه طبرى با دو مقدمه آغاز مى شود. پاره اى از نسخه ها با مقدمه فارسى. از اين رو ما با روايت هاى گوناگون از تاريخنامه رو به روييم نه با نسخه هاى متفاوت. تاريخنامه طبرى با تاريخ عمومى عالم از زمان حضرت آدم شروع مى شود و وقايع بعدى با