حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١١
مقدمه
علم رجال که وظیفة بررسی صحت صدور روایات معصومان: را بر عهده دارد، آکنده از منابعی است که از دورة حضور تا عصر حاضر تدوین شده است. در این میان، اصول رجالی شیعه، جایگاه ویژهای دارند. شش کتاب: رجال نجاشی، فهرست طوسی، رجال طوسی، اختیار معرفة الرجال، رجال برقی و رجال ابنغضائری «اصول اولیة» رجال و دو کتاب رجال ابنداود و خلاصة الاقوال في معرفة احوال الرجال، معروف به رجال علامه حلى؛ نوشتة جمالالدين حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلى اسدی[٣٥٥]، «اصول ثانویه» رجال قلمداد میشوند؛ اما به علت اهمیتی که داشتهاند، در کنار اصول دیگر آمده و به عنوان «اصول ثمانیه» معروف شدهاند.
خلاصةالاقوال در دورهای نوشته شد که فترتی بین کتاب علامه و کتابهای رجالی پیشین روی داده بود؛ به گونهای که بعد از آخرین نگاشتههای رجالی در قرن ششم تا خلاصة الاقوال، حدود دو قرن فاصله شده است. به بیانی دیگر، کتاب علامه حلی از اولین نگاشتههای رجالیِ متأخر و پس از دوران فترتِ دویست ساله است.
خلاصةالاقوال بسیار نزدیکتر از سایر کتب متأخر به عصر قدماست؛ از این رو، بعضی قرائن که نزد قدما موجود بوده، هنوز در دست علامه وجود داشت. این تقدم زمانی از سویی، و داشتن استادی مانند احمد بن طاووس از سوی دیگر، بر اهمیت خلاصةالاقوال را میافزاید. خلاصةالاقوال برخلاف کتب رجالی پیش از خود، دارای ساختار دیگرگونهای است. مطالبی که علامه برای این کتاب استفاده کرد، همان نقل اقوال رجالیون پیش است و این امر، ویژگیِ منحصر به فردی قلمداد نمیشود. آنچه کتاب علامه را از کتب