رسالة في تعقب الموضع الجدلي - ابن سينا - الصفحة ١٥ - مقدمة المحقق

است به تعبيرى ديگر نه اينكه در گوهر آنها دگرگونگى رخ داده باشد [١].

ابن سينا را چندين رساله كوچك است كه آراء خاص وى در آنها آشكارتر است و از روى آنها و همچنين از التعليقات و المباحثات او مى‌توان به آنچه او مى‌انديشيده است بهتر پى برد تا كتابهاى رسمى او مانند شفاء و نجات و اشارات.

در اينجا ما آن دو رساله او را نشر مى‌كنيم كه عبارتند:

١- رسالة «فى تعقب الموضع الجدلى» كه رساله اوست درباره قياس اصوليان و فقهاء يا تمثيل منطقى و نقدى است از او بر اين اصل كه اصوليان آن را پذيرفته‌اند و از رهگذر تاريخ منطق و اصول بسيار ارزنده است.

من در ديباچه تبصره ساوى (ص ٣٦) از اين مسأله سخن داشته و از اين رساله شيخ ياد كرده‌ام. شيخ گويا راه را براى نقد اين گونه استدلال ظنى كه به ويژه گروه شيعى از آن خرده‌گيرى‌ها كرده‌اند به بهترين روشى باز نموده است.

رسالة «فى تعقّب الموضع الجدلى» از روى اين نسخه‌ها تصحيح شده است:

١- اياصوفيا ٤٨٤٩ برگ ١٠٩ ر- ١١٥ ر (با نشانه الف) ٢- اياصوفيا ٤٨٥٢ برگ ١١١ ر- ١٢٠ پ (با نشانه ب) ٣- نور عثمانيه ٤٨٩٤ برگ ٥٥١ ر- ٥٥٣ پ (با نشانه ج) در فهرست ميكرو فيلمها ص ٦٦٢ تا ٦٦٤ و در فهرست قنواتى (ش ٢٦) و مهدوى (ش ٤٨) مجموعه‌هاى ش ٣/ ١٤٤١ و ش ٢٠٠ م تيمور قاهره و اونيورسيته ١/ ٣٣٢٨ و ولى الدّين ١٥/ ٢١٣٤ و اياصوفيا ٢٣، ٨/ ٤٨٢٩ و احمد ثالث ٢٦/ ١٥٨٤ هم نشان داده شده است.

٢- الاجوبة عن المسائل العشرينيّة يا المسائل الغريبة كه گويا پاسخ او به همان‌

[١] - نگارنده اين سطور در ديباچه كتاب تبصره ساوى (تهران ١٣٣٧) نمودارى از تاريخ منطق اسلامى را آورده است.