الصحيح المسبور من التفسير بالماثور
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٨ ص
(٤)
٩ ص
(٥)
١٧ ص
(٦)
١٩ ص
(٧)
٢٨ ص
(٨)
٣١ ص
(٩)
٣٤ ص
(١٠)
٣٤ ص
(١١)
٣٧ ص
(١٢)
٣٧ ص
(١٣)
٣٧ ص
(١٤)
٤٥ ص
(١٥)
٤٦ ص
(١٦)
٥٠ ص
(١٧)
٥٠ ص
(١٨)
٥٠ ص
(١٩)
٥٠ ص
(٢٠)
٥٣ ص
(٢١)
٥٤ ص
(٢٢)
٥٥ ص
(٢٣)
٥٥ ص
(٢٤)
٥٧ ص
(٢٥)
٥٨ ص
(٢٦)
٦٣ ص
(٢٧)
٧٣ ص
(٢٨)
٧٣ ص
(٢٩)
٧٧ ص
(٣٠)
٨٢ ص
(٣١)
٨٤ ص
(٣٢)
٨٦ ص
(٣٣)
٨٨ ص
(٣٤)
٩٤ ص
(٣٥)
٩٤ ص
(٣٦)
٩٧ ص
(٣٧)
٩٨ ص
(٣٨)
١٠٣ ص
(٣٩)
١٠٤ ص
(٤٠)
١٠٥ ص
(٤١)
١٠٧ ص
(٤٢)
١٠٨ ص
(٤٣)
١٠٩ ص
(٤٤)
١١٠ ص
(٤٥)
١١١ ص
(٤٦)
١١٢ ص
(٤٧)
١١٣ ص
(٤٨)
١١٤ ص
(٤٩)
١١٥ ص
(٥٠)
١١٧ ص
(٥١)
١١٨ ص
(٥٢)
١١٩ ص
(٥٣)
١٢٢ ص
(٥٤)
١٢٣ ص
(٥٥)
١٢٥ ص
(٥٦)
١٢٩ ص
(٥٧)
١٣٠ ص
(٥٨)
١٣١ ص
(٥٩)
١٣٢ ص
(٦٠)
١٣٣ ص
(٦١)
١٣٧ ص
(٦٢)
١٣٩ ص
(٦٣)
١٤١ ص
(٦٤)
١٤٢ ص
(٦٥)
١٤٣ ص
(٦٦)
١٤٤ ص
(٦٧)
١٤٥ ص
(٦٨)
١٤٧ ص
(٦٩)
١٤٨ ص
(٧٠)
١٤٩ ص
(٧١)
١٥١ ص
(٧٢)
١٥٣ ص
(٧٣)
١٥٤ ص
(٧٤)
١٥٥ ص
(٧٥)
١٥٧ ص
(٧٦)
١٥٨ ص
(٧٧)
١٦٠ ص
(٧٨)
١٦٢ ص
(٧٩)
١٦٣ ص
(٨٠)
١٦٤ ص
(٨١)
١٦٥ ص
(٨٢)
١٦٦ ص
(٨٣)
١٦٧ ص
(٨٤)
١٦٨ ص
(٨٥)
١٧٠ ص
(٨٦)
١٧١ ص
(٨٧)
١٧٢ ص
(٨٨)
١٧٣ ص
(٨٩)
١٧٤ ص
(٩٠)
١٧٥ ص
(٩١)
١٧٦ ص
(٩٢)
١٧٧ ص
(٩٣)
١٧٨ ص
(٩٤)
١٨٠ ص
(٩٥)
١٨١ ص
(٩٦)
١٨٢ ص
(٩٧)
١٨٤ ص
(٩٨)
١٨٥ ص
(٩٩)
١٨٦ ص
(١٠٠)
١٨٧ ص
(١٠١)
١٨٩ ص
(١٠٢)
١٩٠ ص
(١٠٣)
١٩٢ ص
(١٠٤)
١٩٥ ص
(١٠٥)
١٩٨ ص
(١٠٦)
١٩٩ ص
(١٠٧)
٢٠٠ ص
(١٠٨)
٢٠١ ص
(١٠٩)
٢٠٢ ص
(١١٠)
٢٠٤ ص
(١١١)
٢٠٥ ص
(١١٢)
٢٠٦ ص
(١١٣)
٢٠٩ ص
(١١٤)
٢١٠ ص
(١١٥)
٢١١ ص
(١١٦)
٢١٤ ص
(١١٧)
٢١٦ ص
(١١٨)
٢١٨ ص
(١١٩)
٢١٩ ص
(١٢٠)
٢٢١ ص
(١٢١)
٢٢٢ ص
(١٢٢)
٢٢٣ ص
(١٢٣)
٢٢٥ ص
(١٢٤)
٢٢٦ ص
(١٢٥)
٢٢٧ ص
(١٢٦)
٢٢٨ ص
(١٢٧)
٢٣١ ص
(١٢٨)
٢٣٥ ص
(١٢٩)
٢٣٧ ص
(١٣٠)
٢٣٩ ص
(١٣١)
٢٤١ ص
(١٣٢)
٢٤٣ ص
(١٣٣)
٢٤٤ ص
(١٣٤)
٢٤٥ ص
(١٣٥)
٢٤٦ ص
(١٣٦)
٢٤٧ ص
(١٣٧)
٢٤٨ ص
(١٣٨)
٢٤٩ ص
(١٣٩)
٢٥٠ ص
(١٤٠)
٢٥٥ ص
(١٤١)
٢٥٧ ص
(١٤٢)
٢٥٨ ص
(١٤٣)
٢٥٩ ص
(١٤٤)
٢٦٠ ص
(١٤٥)
٢٦١ ص
(١٤٦)
٢٦٢ ص
(١٤٧)
٢٦٤ ص
(١٤٨)
٢٦٥ ص
(١٤٩)
٢٦٦ ص
(١٥٠)
٢٦٧ ص
(١٥١)
٢٦٨ ص
(١٥٢)
٢٦٩ ص
(١٥٣)
٢٧٠ ص
(١٥٤)
٢٧١ ص
(١٥٥)
٢٧٢ ص
(١٥٦)
٢٧٣ ص
(١٥٧)
٢٧٤ ص
(١٥٨)
٢٧٥ ص
(١٥٩)
٢٧٧ ص
(١٦٠)
٢٧٨ ص
(١٦١)
٢٨١ ص
(١٦٢)
٢٨٣ ص
(١٦٣)
٢٨٤ ص
(١٦٤)
٢٨٥ ص
(١٦٥)
٢٨٦ ص
(١٦٦)
٢٨٨ ص
(١٦٧)
٢٩٠ ص
(١٦٨)
٢٩٣ ص
(١٦٩)
٢٩٧ ص
(١٧٠)
٢٩٨ ص
(١٧١)
٢٩٩ ص
(١٧٢)
٣٠٠ ص
(١٧٣)
٣٠١ ص
(١٧٤)
٣٠٢ ص
(١٧٥)
٣٠٣ ص
(١٧٦)
٣٠٤ ص
(١٧٧)
٣١١ ص
(١٧٨)
٣١٣ ص
(١٧٩)
٣١٥ ص
(١٨٠)
٣١٦ ص
(١٨١)
٣١٧ ص
(١٨٢)
٣١٨ ص
(١٨٣)
٣٢٠ ص
(١٨٤)
٣٢١ ص
(١٨٥)
٣٢٢ ص
(١٨٦)
٣٢٣ ص
(١٨٧)
٣٢٤ ص
(١٨٨)
٣٢٥ ص
(١٨٩)
٣٢٧ ص
(١٩٠)
٣٢٨ ص
(١٩١)
٣٣٠ ص
(١٩٢)
٣٣٢ ص
(١٩٣)
٣٣٣ ص
(١٩٤)
٣٣٤ ص
(١٩٥)
٣٣٧ ص
(١٩٦)
٣٣٨ ص
(١٩٧)
٣٣٩ ص
(١٩٨)
٣٤٠ ص
(١٩٩)
٣٤١ ص
(٢٠٠)
٣٤٤ ص
(٢٠١)
٣٤٦ ص
(٢٠٢)
٣٤٧ ص
(٢٠٣)
٣٤٩ ص
(٢٠٤)
٣٥١ ص
(٢٠٥)
٣٥٣ ص
(٢٠٦)
٣٥٦ ص
(٢٠٧)
٣٥٧ ص
(٢٠٨)
٣٥٨ ص
(٢٠٩)
٣٥٩ ص
(٢١٠)
٣٦٢ ص
(٢١١)
٣٦٣ ص
(٢١٢)
٣٦٤ ص
(٢١٣)
٣٦٥ ص
(٢١٤)
٣٦٦ ص
(٢١٥)
٣٦٧ ص
(٢١٦)
٣٦٨ ص
(٢١٧)
٣٦٩ ص
(٢١٨)
٣٧١ ص
(٢١٩)
٣٧٢ ص
(٢٢٠)
٣٧٣ ص
(٢٢١)
٣٧٤ ص
(٢٢٢)
٣٧٥ ص
(٢٢٣)
٣٧٦ ص
(٢٢٤)
٣٧٩ ص
(٢٢٥)
٣٨٠ ص
(٢٢٦)
٣٨٢ ص
(٢٢٧)
٣٨٤ ص
(٢٢٨)
٣٨٦ ص
(٢٢٩)
٣٨٧ ص
(٢٣٠)
٣٨٨ ص
(٢٣١)
٣٨٩ ص
(٢٣٢)
٣٩٠ ص
(٢٣٣)
٣٩٣ ص
(٢٣٤)
٣٩٤ ص
(٢٣٥)
٣٩٦ ص
(٢٣٦)
٣٩٦ ص
(٢٣٧)
٣٩٧ ص
(٢٣٨)
٣٩٨ ص
(٢٣٩)
٣٩٩ ص
(٢٤٠)
٤٠٢ ص
(٢٤١)
٤٠٣ ص
(٢٤٢)
٤٠٤ ص
(٢٤٣)
٤٠٦ ص
(٢٤٤)
٤٠٧ ص
(٢٤٥)
٤٠٨ ص
(٢٤٦)
٤٠٩ ص
(٢٤٧)
٤١٠ ص
(٢٤٨)
٤١١ ص
(٢٤٩)
٤١٢ ص
(٢٥٠)
٤١٣ ص
(٢٥١)
٤١٤ ص
(٢٥٢)
٤١٥ ص
(٢٥٣)
٤١٦ ص
(٢٥٤)
٤١٧ ص
(٢٥٥)
٤١٨ ص
(٢٥٦)
٤١٩ ص
(٢٥٧)
٤٢٠ ص
(٢٥٨)
٤٢١ ص
(٢٥٩)
٤٢٢ ص
(٢٦٠)
٤٢٣ ص
(٢٦١)
٤٢٤ ص
(٢٦٢)
٤٢٥ ص
(٢٦٣)
٤٢٦ ص
(٢٦٤)
٤٢٧ ص
(٢٦٥)
٤٢٨ ص
(٢٦٦)
٤٣٠ ص
(٢٦٧)
٤٣١ ص
(٢٦٨)
٤٣٢ ص
(٢٦٩)
٤٣٣ ص
(٢٧٠)
٤٣٤ ص
(٢٧١)
٤٣٥ ص
(٢٧٢)
٤٣٦ ص
(٢٧٣)
٤٣٧ ص
(٢٧٤)
٤٣٩ ص
(٢٧٥)
٤٤١ ص
(٢٧٦)
٤٤٢ ص
(٢٧٧)
٤٤٣ ص
(٢٧٨)
٤٤٤ ص
(٢٧٩)
٤٤٧ ص
(٢٨٠)
٤٤٨ ص
(٢٨١)
٤٤٩ ص
(٢٨٢)
٤٥٠ ص
(٢٨٣)
٤٥٢ ص
(٢٨٤)
٤٥٣ ص
(٢٨٥)
٤٥٥ ص
(٢٨٦)
٤٥٧ ص
(٢٨٧)
٤٥٨ ص
(٢٨٨)
٤٥٩ ص
(٢٨٩)
٤٦٠ ص
(٢٩٠)
٤٦١ ص
(٢٩١)
٤٦٢ ص
(٢٩٢)
٤٦٣ ص
(٢٩٣)
٤٦٥ ص
(٢٩٤)
٤٦٧ ص
(٢٩٥)
٤٦٨ ص
(٢٩٦)
٤٦٩ ص
(٢٩٧)
٤٧٠ ص
(٢٩٨)
٤٧١ ص
(٢٩٩)
٤٧٣ ص
(٣٠٠)
٤٧٤ ص
(٣٠١)
٤٧٥ ص
(٣٠٢)
٤٧٨ ص
(٣٠٣)
٤٧٩ ص
(٣٠٤)
٤٨٠ ص
(٣٠٥)
٤٨١ ص
(٣٠٦)
٤٨٣ ص
(٣٠٧)
٤٨٤ ص
(٣٠٨)
٤٨٥ ص
(٣٠٩)
٤٨٦ ص
(٣١٠)
٤٨٧ ص
(٣١١)
٤٨٨ ص
(٣١٢)
٤٩٠ ص
(٣١٣)
٤٩٢ ص
(٣١٤)
٤٩٣ ص
(٣١٥)
٤٩٤ ص
(٣١٦)
٤٩٥ ص
(٣١٧)
٤٩٦ ص
(٣١٨)
٤٩٧ ص
(٣١٩)
٤٩٨ ص
(٣٢٠)
٤٩٩ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص

الصحيح المسبور من التفسير بالماثور - حكمت بشير ياسين - الصفحة ٢٤٠

الله - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - على أن يجيء في العام المقبل فيقيم بمكة ثلاثة أيام فقدم رسول الله - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - وأصحابه والمشركون من قبل قعيقعان قال لأصحابه ارملوا وليس بسنة (قلت) يزعم قومك أن رسول الله - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - قد سعى بين الصفا والمروة وأن ذلك سنة، قال: صدقوا إن إبراهيم - صلى الله عليه وسلم - لما رأى المناسك عرض له شيطان عند المسعى فسابقه فسبقه إبراهيم، ثم انطلق به جبريل عليه السلام حتى أتى به منى فقال مناخ الناس هذا، ثم انتهى إلى جمرة العقبة فعرض له شيطان فرماه بسبع حصيات حتى ذهب، ثم انتهى به إلى الجمرة الوسطى فعرض له شيطان فرماه بسبع حصيات حتى ذهب، ثم انتهى إلى الجمرة القصوى فعرض له شيطان فرماه بسبع حصيات حتى ذهب، ثم أتى به جمعا فقال هذا المشعر الحرام، ثم أتى به عرفة فقال هذه عرفة، قال ابن عباس: أتدري لم سميت عرفة؟ قال لا، قال لأن جبريل قال له عرفت، قال ابن عباس: أتدري كيف كانت التلبية؟ قال: إن إبراهيم لما أمر أن يؤذن في الناس بالحج أمرت الجبال فخفضت رؤسها ورفعت له القرى فأذن في الناس بالحج.
(منحة المعبود ١/٢٠٧ رقم ٩٩٢) ، وأخرجه أحمد (المسند رقم ٧٠٧) من طريق حماد بن سلمة به.
وصححه محققه أحمد شاكر، وأخرجه ابن أبي حاتم عن أبي داود له. وذكره الهيثمي ثم قال: رواه أحمد والطبراني في الكبير ورجاله ثقات (مجمع الزوائد ٣/٣٥٩) . وقال في موضع آخر رواه أحمد ورجاله رجال الصحيح غير أبي عاصم وهو ثقة (مجمع الزوائد ٨/٢٠٠, ٢٠١) . وهو كما قال فقد وثقه يحيى بن معين (انظر تهذيب التهذيب ١٢/١٤٣) . وذكره ابن كثير مختصرا وسكت عنه (التفسير ١/٣٢٠) .
ولمعظم هذا الحديث شواهد في (صحيح مسلم) سردها محققو مسند أحمد (٤/٤٣٧ ح ٢٧٠٧ ط الموسوعة الحديثية بإشراف معالي أ. ك. عبد الله التركي.
قوله تعالى (وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم)
قال ابن أبي حاتم: حدثنا عصام بن رواد، ثنا آدم، عن ورقاء، عن ابن أبي نجيح قال: سمعت عكرمة مولى ابن عباس يقول: قال الله لإبراهيم إني مبتليك بأمر فما هو؟ قال إبراهيم: تجعلني للناس إماما. قال الله: نعم. قال إبراهيم: وتتوب علينا؟ قال الله: نعم.
وإسناده حسن.