شرح حديث حقيقت - ابن همام شيرازي - الصفحة ٢١٥

{ بودم اندر خدمت آن نامدار در رياضت، در توجّه، بى قرار } { شب به بى خوابى بسى بردم به سر بودم اندر ذكر حق، شب تا سحر } { امر آن حضرت به جان كردم قبول وز سلوك ره نمى گشتم ملول } { دائماً بودم به ذكر و فكر يار روز ، بس بى صبر و شب بس بى قرار } نيز در ديباچه همان مثنوى گويد: { لذّت ايمان و اسلامش ببخش محو گردانش به حقّ نوربخش } از تاريخ ولادت و در گذشت او اطّلاعى به دست نيامد، جز اين كه مى دانيم كه پيش از سال هاى ٨٤٩ق ـ كه سال ملاقات با سيّد محمّد نوربخش است ـ و ٩٠٤ق ـ كه سال به پايان بردن آخرين اثر وى به نام روضة القلوب است ـ در قيد حيات اين جهانى بوده است. {-٣-}

مثنوى هاى ابن همام

آثار او بر طبق تنها نسخه شناخته شده، عبارت اند از: [٢]

---

[١] فهرست نسخ خطّى كتاب خانه مركزى دانشگاه تهران، ج١٠، ص١٥٢٤. شيخ آقا بزرگ تهرانى نيز بر اساس همين فهرست، مثنوى هاى او را جدا جدا و در مواضع زير آورده است: الذريعة إلى تصانيف الشيعة، الطبعة الاُولى، النجف: مطبعة القضا، ج١٩، ص١١٤ و ١٩٢ و ٢٢٨ و ٢٥٣ و ج٢١، ص٩٣ و ج٢٣، ص٩٥.[٢] سيد محمّد بن محمّد بن عبد اللّه موسوى خراسانى (٧٩٥ـ٨٦٩ق)، از اكابر عرفاى قرن نهم هجرى و مؤسّس سلسله نوربخشيه است. وى از شاگردان ابن فهد حلّى (م٨٤١ق) بوده و در تمامى عمر خود، لباس سياه (كه سنّت مشايخ او بوده) مى پوشيد. او در اشعارش بيشتر به «نوربخش» تخلّص مى كرد ولى از آن جا كه مولد جدّش «لحسا» بوده، گاهى در غزليات خود، به «لَحسوى» تخلّص مى نمود. در طريقت، مريد علاء الدوله سمنانى و خواجه اسحاق خُتَلانى بوده و همان خواجه اسحاق، او را لقب نوربخش داده و خرقه به او پوشانيده است. وى در خراسان، بساط ارشاد گسترده بود؛ امّا مفسدان، شاهرخ ميرزاى تيمورى را به قتل وى برانگيختند. سيّد فرار كرد و به ولايت رى رفت و در آن جا اقامت گزيد تا آن كه در چهاردهم ربيع الاول ٨٦٩ق، در قريه «سولقان» وفات يافت. دو كتاب انسان نامه، و شجره مشايخ، از تأليفات اوست. (فرهنگ معين)[٣] در فهرس اعلام الذريعة آمده: ابن همام الشيرازى (ح ٩٠٤ـ٩٤٨ق) (فهرست اعلام الذريعة، على نقى منزوى، دانشگاه تهران، ١٣٧٧، چاپ اوّل، ج٣، ص٢٦٣٧). مأخذ اين تاريخ، مشخّص نيست و احتمالاً اشتباه است.[٤] در ذكر صفحات آغاز و پايان مثنوى ها، در فهرست كتاب خانه دانشگاه تهران، اشتباهاتى روى داده است. تعداد مثنوى ها نيز بر طبق گزارش ما به گونه اى ديگر است.[٥] در فهرست نسخ خطّى كتاب خانه مركزى دانشگاه تهران، ٢٠٦ بيت آمده كه ظاهراً اشتباه چاپى است و از آن جا به الذريعة نيز راه يافته است (الذريعة، ج١٩، ص١٩٢).[٦] در فهرست نسخ خطّى كتاب خانه مركزى دانشگاه تهران ، سال ٩٠٢ق ، آمده كه اشتباه است.[٧] و او ظاهراً همان شيخ شمس الدين محمد لاهيجى نوربخشى (متخلص به اسيرى) است كه شرح مهم «مفاتيح الاعجاز» را بر گلشن راز شيخ محمود شبسترى نگاشته است (الذريعه، آقا بزرگ تهرانى، ج٢١، ص٣٠١) شمس الدين محمد لاهيجى پس از وفات سيد محمد نوربخش در شيراز ـ موطن ابن همام ـ رحل اقامت افكند و در همان جا مدفون گشت. رك: مجالس المؤمنين، قاضى نور اللّه شوشترى، ج٢، ص١٥٠ـ١٥٦.[٨] همان، ص٥٧٠، حاشيه.