شرح حديث حقيقت - ابن همام شيرازي - الصفحة ٢١١

٧. المحجّة البيضاء، فيض كاشانى (م١٠٩١ق). [١] ٨. الحقائق في أسرار الدين، فيض كاشانى. [٢] ٩. قُرّة العيون، فيض كاشانى. [٣] ١٠. كلمات مكنونه، فيض كاشانى. [٤] ١١. مجالس المؤمنين، قاضى سيد نور اللّه شوشترى. [٥] در سده هاى اخير، اين حديث در كتاب هاى متعدّدى نقل شده است. توجّه به اين حديث، موجب شد كه دانشمندان و عرفاى بزرگى به شرح آن دست يازند كه ما در زير به برخى از پيش ترين و مهم ترين آنان اشاره مى كنيم: [٦] ١. علامه جمال الدين حسن بن يوسف حلّى (م٧٢٦ق). [٧] ٢. كمال الدين عبد الرزاق بن ابى الغنائم كاشانى (م٧٣٠ق). [٨]

---

[١] المحجّة البيضاء ، ج١، ص٦٤.[٢] الحقائق في أسرار الدين، ص١٧.[٣] قرة العيون، ص٤٢٧.[٤] كلمات مكنونه، ص٣٠.[٥] مجالس المؤمنين، ج٢، ص١٠. در اين كتاب، حديث حقيقت همراه با مقدّمه اى آمده و آن اين است: «آورده اند كه روزى آن حضرت [امام على] بر شترش نشسته و كميل را بر عقب خود سوار كرده بود؛ در آن اثنا كميل سؤال نمود كه يا امير المؤمنين! ماالحقيقة؟!...».[٦] براى آگاهى از اين شروح، ر.ك: الذريعة إلى تصانيف الشيعة، شيخ آقا بزرگ تهرانى؛ همچنين: ميراث حديث شيعه، دفتر دوم، ص١٩٥ـ١٩٩، مقدّمه «شرح حديث حقيقت».[٧] اين رساله در دفتر سوم ميراث حديث شيعه آمده است. چنان كه گذشت، برخى آن را از دوانى دانسته اند.[٨] فهرست نسخه هاى خطّى كتاب خانه آيه اللّه العظمى مرعشى نجفى، سيّد احمد حسينى اشكورى، ج٥، ?ص٣٦٥ ، فهرست نسخه هاى خطّى كتاب خانه مجلس شوراى اسلامى، عبد الحسين حائرى، ج٢٢، ص٣٦؛ فهرست نسخ خطّى كتاب خانه مركزى دانشگاه تهران، محمد تقى دانش پژوه، تهران، ١٣٤٠، ج٣، ص٤٦٢.