تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام(ج1)
 
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص

تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام(ج1) - عبادی، احمد مختار - الصفحة ٦٧

ابن خلدون با ملاحظه تأثير امتداد ساحلى آفريقا و مغرب در ورزيدگى و مهارت مغربيها به امر دريا نوردى چنين گفت:
«ساحل نشينان اين دريا و دو بخش مرتفع ساحلى آن از وضع خود چنان شكوه دارندكه هيچ مردمى از ملت هاى مجاور دريا چنين شكايتى نكرده اند.» و «روم»، «فرنگ» و «قوط» در منطقه مرتفع شمالى اين دريا (درياى روم) قرار دارد و بيشتر جنگها و كارهاى تجارى و بازرگانى آنان به وسيله كشتى انجام مى شود.
بنابراين در دريا نوردى و در نبرد با ناوگانها، مهارت دارند و گروهى از آنهابه سرزمين هاى مرتفع جنوبى هجرت كردند مانند روم، آفريقا و قوط كه از مغرب عبور كردند و از ناوگانها گذشته و آنها را تصرّف كردند و به وسيله آنها بر «بربر» غلبه كردند و حاكميّت آنجا را از دست آنان بيرون كردند و به شهرهاى بزرگى چون «قرطاچنة»، «سبيطلة»، «جلولا»، «مرناق»، «شرشال» و «طنجه» دست يافتند.
حاكم «قرطاچنة» با اعزام ناوگانهاى پر از نيرو و سلاح از ناحيه آنها با فرمانرواى «رومه» مى جنگيد و اين روش از گذشته تاكنون از عادات ساكنين در دو سمت اين دريا بوده است. «١» امتداد ساحل آفريقا در طبيعت مردم آن سامان اثر داشت، آنها فعّاليّتهاى دريايى چشمگيرى داشتند، تلاش هاى دريايى آنها جزء جدا ناپذيرى از زندگى اجتماعى واقتصادى آنان بود، اين فعّاليّتها در آغاز تابيّعت سرزمين مغرب، زير نفوذ حكومت امويان درمشرق، به شكل واقعى جلوه‌گر نشد، امّا پس از آنكه مغربى‌ها از مشرق اسلامى جداشدند، اين حقيقت روشن شد «٢» و به فعّاليّت دريايى خود كه در قرن سوّم و چهارم با اشغال صقليه، جنوب ايتاليا، مالطه، سردانيه و قورشقه، به اوج خود رسيده بود، ادامه دادند.