ترجمه امالي شيخ مفيد - استاد ولي، حسين - الصفحة ٤

است، كه از آن جمله مى‌توان ترجمه «شهاب الأخبار»[١] را نام برد، كه گويا پيش از ٥٦٧- تاريخ تحرير نسخه كتابخانه مدرسه غرب همدان- به فارسى برگردانده شده است‌[٢] از اواخر سده هشتم هجرى به بعد، كه يكى از پربارترين و ارزنده‌ترين ادوار ترجمه متون عربى به فارسى محسوب مى‌شود؛ و نيز در دوره صفويه و قاجاريّه- نهضتى در ترجمه آثار مهمّ علمى اسلامى پديد آمد، و بخش قابل ملاحظه‌اى از متون عربى به فارسى برگردانده شده است. در اين دوره عدّه‌اى از علماى شيعه، علاوه بر تأليف كتابهايى به زبان فارسى، بسيارى از آثار گذشتگان را نيز به فارسى ترجمه كرده‌اند، كه از ميان آنان به عنوان نمونه مى‌توان اشخاص زير را نام برد:

* ابو سعيد حسن بن حسين شيعى سبزوارى (از علماى سده هشتم)؛ وى علاوه بر تأليف آثارى به فارسى مانند: راحة الأرواح و مونس الأشباح (در ظرائف احوال حضرت رسول و ائمه :، كه در ٧٥٣ ه. ق از تأليف آن فراغت يافته)[٣]، كتابهايى را نيز به فارسى ترجمه كرده است، از آن جمله: ترجمه كشف الغمة، بهجة المباهج (ترجمه و تلخيص مباهج المنهج في مناهج الحجج قطب الدّين كيدرى) و مصابيح القلوب (ترجمه ٥٣ حديث نبوى)[٤].

* كمال الدّين حسين بن خواجه عبد الحقّ الهى اردبيلى متوفّاى ٩٤٠ ه. ق؛ وى علاوه بر تأليف كتبى به فارسى مانند: تفسير الهى (تفسير تمامى قرآن)، منهج الفصاحة في شرح نهج البلاغة، و تاج المناقب في فضائل الائمّة الاثنى عشر، بعضى از آثار گذشتگان را نيز به فارسى ترجمه كرده است، از آن جمله: خلاصه الفقه (ترجمه ارشاد الأذهان علّامه حلّى)[٥]، ترجمه مهج الدّعوات سيد ابن طاوس و ترجمه‌

[١] تأليف قاضى قضاعى، متوفّاى ٤٥٤ ه. ق، كتاب مزبور حاوى كلمات قصار پيامبر اكرم٦ و در ميان خاصّة و عامّه معروف است. گروهى از علماى فريقين به ترجمه و شرح آن پرداخته‌اند كه از آن جمله است: سه ترجمه‌اى كه توسّط مرحوم محدّث ارموى و آقايان دانش پژوه و شيروانى به طور جداگانه به چاپ رسيده، و نيز دو ترجمه و شرح ديگر از:

ابو الفتوح رازى و قطب الدين راوندى كه تاكنون چاپ نشده است.

[٢] نسخه‌هاى خطى: ٥/ ٣٥٣

[٣] رياض العلماء: ١/ ١٧٦ و ريحانة الأدب: ٣/ ٣٣٨، و لكن در الذريعه: ١٠/ ٥٥ تاريخ فراغت ٧٥٧ آمده است.

[٤] ريحانة الأدب: ٣/ ٣٣٨، و در رياض العلماء: ١/ ١٧٧، ٥٦ حديث آمده است.

[٥] رياض العلماء: ٢/ ١٠٢.