و اما اينكه تعريف ازادى معقول و فرق ان از ازادى بى‌قيدوبند كه از خواص جنگل و حيوانات جنگل است، چيست كاريست فنى و پيچيده كه از غرض اين كتاب كه براى عموم نوشته شده بيرون است.

١١- همكارى مردم‌

برخلاف پندار غافلان، خزانه دولتى و قدرت مادى دولتها بى‌انتها نيست.

امكانات مالى دولت در مقابل مصارف ان بسيار محدود است، و حكومتهاى كشورهاى كوچك خصوصا مثل كشور ما بسيار ضعيف و نااتوان‌اند، و لذا بايد مردم ثروتمند ما در مقابل برادران خود احساس مسوليت كنند و در امور عام المنفعت داوطلبانه سهم بگيرند، كه ما بطور نمونه بموارد زير اشاره مى‌كنيم و خداوند تعالى بهمه ما توفيق خدمت بمردم ما را عنايت فرمايد:

١. بناى ساختمان‌ها براى مدارس (مكاتب) ابتدايى و ليسه‌ها، در بعضى از كشورهاى همسايه كه وضع اقتصادى دولت آنها بد نيست، مردم نيكوكار آنها سالانه در حدود سى و پنج ميليارد افغانى را در ساختن مكاتب و ليسه‌ها مصرف ميكنند و بتعليم و تربيه فرزندان كشور كمك مى‌نمايند، و زمين‌هاى زيادى را در اختيار دولت براى اين كار مى‌گذارند.

١. ساختن يتيم‌خانه‌ها و سرپرستى انان كه ثواب زيادى دارد.

٢. كمك بطلاب علوم دينى كه تا حدودى در بين مردم ما رائج است.

٣. تاسيسات خيريه براى بيوه‌هاى فقير و پيران بى‌سرپرست.

٤. ساختن شفاخانه‌هاى خصوص كه پول كمترى از مريضان بگيرند.